Blog - Blog Kyffin

Posted - 08-02-2013 No Comments

Blog Kyffin / Casgliadau

‘Your Paintings’

Bydd un o’r nifer o weithiau celf sydd ar gadw yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn cael ei daflunio ar adeiladau yn nhair o ddinasoedd Cymru heno fel rhan o ddigwyddiad i ddathlu Your Paintings– gwefan sy’n arddangos casgliad o 210,000 o weithiau olew o bob rhan o’r Deyrnas Gyfunol.

Rhwng 4.30pm a 10pm bydd Sunflowers with mountains beyond, 1940-1950 gan Syr Kyffin Williams yn cael ei arddangos ymhlith gweithiau eraill ar furiau Canolfan y Ddraig Goch, Caerdydd; Adeilad Miss Selfridge, Princess Way, Abertawe; a Marks & Spencer’s, Wrecsam.

Mae’r tafluniadau yn nodi dechrau mis o arddangosfeydd a digwyddiadau a drefnwyd gan y BBC a’r Public Catalogue Foundation i ddathlu cwblhau Your Paintings. Mae’r Llyfrgell yn arddangos bron i 2,000 o weithiau o’i chasgliadau ar y wefan a gallwch weld y cyfan yma.

Posted - 18-02-2011

Blog Kyffin

Diwedd prosiect y gymynrodd

Bellach daeth y gwaith o drefnu a disgrifio’r holl ddeunydd i ben, gan gwmpasu gweithiau Kyffin ei hun, ei gasgliad eang o gelf gan eraill, a’i archifau, gan gynnwys gohebiaeth, dyddiaduron a ffotograffau. Caiff y disgrifiadau eu rhyddhau i brif gatalog y Llyfrgell yn y dyfodol agos, a bydd hynny’n galluogi pawb sydd â diddordeb yn yr artist i gael mynediad i’r catalog o bell. Bydd delweddau digidol o’r gweithiau celf, ffotograffau a rhai o bapurau personol Kyffin hefyd ar gael ar-lein, law yn llaw â’r disgrifiadau yn y catalog, unwaith y bydd materion hawlfraint wedi eu datrys.

Bu’r profiad o gael gweithio ar y prosiect mawr ac amrywiol hwn yn wir fraint i bawb a gymerodd ran, a’r gobaith yw y bydd ffrwyth ein llafur yn galluogi unrhyw un sydd â diddordeb yn yr artist, gan gynnwys ymchwilwyr, unigolion, disgyblion ysgol a myfyrwyr coleg, i gynyddu yn eu dealltwriaeth o fywyd a gwaith un o brif arlunwyr Cymru’r ugeinfed ganrif.

Dymuna’r tîm ddiolch i bawb a fu’n dilyn hynt y prosiect yn rheolaidd ar y blog, i’r rhai a wnaeth ymateb i’r eitemau ac am eu sylwadau, p’un ai ar-lein neu fel arall. 

Kyffin a’r blog
Mae gorffen y gwaith catalogio a digido yn golygu bod y prosiect wedi dod i ben. Felly bydd Blog Kyffin fel y cyfryw, a grëwyd gyda’r bwriad o ddarparu’r wybodaeth ddiweddaraf ynglŷn â’r catalogio ac agweddau eraill o’r prosiect, yn cau. Serch hynny, nid dyna ddiwedd ar stori Kyffin. Cewch weld unrhyw ddatblygiadau neu wybodaeth newydd yn ymwneud â’r artist, ei weithiau celf neu ei bapurau, ar brif flog y Llyfrgell.

Barbara Davies

Posted - 25-01-2011

Blog Kyffin

Papurau Kyffin

Wrth i brosiect Kyffin Williams ddirwyn i ben, mae cyfle inni fwrw golwg yn ôl ar amrywiaeth yr archifau sydd bellach wedi eu catalogio.

Ymhlith yr ohebiaeth, 1939-2006, mae llythyrau gan gyd-arlunwyr, orielau a sefydliadau, edmygwyr o’i waith, a chyfeillion o Batagonia (mae dogfennau’n ymwneud â’i ymweliad gyda’i bapurau personol).  Un o drysorau’r archif yw casgliad o lythyrau gan Kyffin sy’n dyddio o’i blentyndod.

Mae ei ddyddiaduron, a ysgrifennodd dros gyfnod o ddeng mlynedd, yn taflu goleuni ar fywyd a meddyliau bob dydd un o arlunwyr mwyaf dylanwadol Cymru, a chofnodi pryd a ble y byddai’n sgetsio ac, yn annisgwyl o bosib, yn datgelu nad oedd y broses o ddarlunio a phaentio yn un rhwydd bob amser (“Somehow I find blue a very difficult colour”, 21/9/1999).  Dengys papurau ariannol pa baent, cynfasau a fframiau a ddefnyddiwyd ganddo, a chofnodi sut mae ei waith wedi cynyddu o ran gwerth dros y blynyddoedd.  Gallwn olrhain datblygiad a statws Kyffin fel arlunydd drwy’r casgliad cynhwysfawr o gatalogau arddangosfeydd unigol a grŵp o’i waith, a cheir nifer o lythyrau sy’n trafod arddangosfeydd ymhlith y prif gyfres o ohebiaeth.

Roedd galw mawr ar Kyffin fel siaradwr cyhoeddus ac nid yw’n fawr o syndod gweld bod y nodiadau a ddefnyddiodd ar gyfer ei sgyrsiau yn datgelu mai celf yw’r brif thema, yn cynnwys ei waith a’i brofiadau fel arlunydd.  Roedd yn raconteur naturiol ac roedd ei weithiau hunangofiannol Across the Straits ac A wider sky yn hynod boblogaidd; mae drafftiau llawysgrif yr atgofion hyn ymysg uchafbwyntiau’r grŵp o’i weithiau llenyddol.  Ond yn ogystal â’r cyhoeddiadau gan Kyffin, mae rhai eraill sy’n cynnwys darluniau ganddo.

Mae’r eitemau amrywiol hyn (gyda rhai ohonynt yn cynnwys sgetsys pencil neu inc), pan ddônt at ei gilydd, yn rhoi golwg neilltuol ar fywyd Kyffin sy’n ein galluogi i osod ei waith darluniadol o fewn cyd-destun ehangach, gan ychwanegu dyfnder i gasgliad yr ydym mor ffodus i’w gael yn y Llyfrgell.  Er cyfoeth yr etifeddiaeth o ddarluniau a ffotograffau a adawyd gan Kyffin byddai ein dealltwriaeth o’r arlunydd hynod hwn dipyn tlotach heb yr archifau.

Sian Bowyer

Posted - 11-01-2011

Blog Kyffin / Newyddion a Digwyddiadau

Kyffin Williams, y ffotograffydd

Wrth fynd ati i ymchwilio i Byd Bach, arddangosfa sy’n seiliedig ar y thema o deithio yng Nghymru, ni allwn beidio cyfeirio at Batagonia. Mae hanes mordaith y Cymry a ymfudodd ac a ymgartrefodd ym Mhatagonia yn 1865 yn un sy’n cael ei rhannu’n aml mewn print, ar y cyfryngau ac mewn arddangosfeydd, ac felly pan ddaeth hi’n amser i gyflwyno’r stori hon yn arddangosfa Byd Bach, roeddwn yn awyddus i’w chyflwyno o bersbectif gwahanol.

Kyffin Williams, Tad a mab uwchlaw Trefelin, 1968

Kyffin Williams, Tad a mab uwchlaw Trefelin, 1968

Ym 1968, gyda chymorth cymdeithas Winston Churchill, treuliodd Kyffin Williams sawl mis yng nghymunedau Cymreig Patagonia. Roedd cynnyrch y daith yma yn wahanol iawn i’w waith cynharaf oherwydd iddo ddefnyddio lliwiau mwy llachar oedd yn darlunio’r crastir a gaucho Patagonia.

Mae’r darluniau a beintiodd Kyffin o Batagonia yn rhai enwog tu hwnt erbyn hyn, ond efallai nag ydych chi’r un mor gyfarwydd â thalent yr artist fel ffotograffydd.  Yn ystod ei gyfnod ym Mhatagonia gwnaeth defnydd mawr o’i gamera am y tro cyntaf. Tynnodd sleidiau lliw 35mm. trawiadol o’r wlad a’i phobl a dyma benderfynais arddangos yn yr arddangosfa.  Mae’r casgliad yma o ffotograffau, nad ydynt wedi eu cyhoeddi o’r blaen, yn cyflwyno’r Wladfa drwy lygaid yr artist.Yn ogystal â’r ffotograffau lliw, mae gan y Llyfrgell gasgliad unigryw o effemera sy’n perthyn i Kyffin Williams ac mae’r gwrthrychau hynny sy’n ymwneud â’i daith i Batagonia hefyd i’w gweld yn yr arddangosfa, yn cynnwys ei basport, pesos (arian yr Ariannin) a gowrd mate a bombilla a gasglwyd gan yr artist yn ystod ei gyfnod yn Y Wladfa.

Kyffin Williams, Hunanbortread, 1968

Kyffin Williams, Hunanbortread, 1968

Tra’r oedd Kyffin ym Mhatagonia cofnododd ei argraffiadau o deulu Indiaidd-Gymreig yr oedd wedi treulio amser yn eu cwmni, ac a siaradai Gymraeg. Am wraig y teulu dywedodd:

“…always referred to the Wales she had never seen as the ‘Hen Wlad’ or the Old Country. Señor Goronwy had so imbued her with the Welsh spirit and the Welsh religion that she was indeed more Welsh than many in Wales…”

Ers i Byd Bach agor ar yr 16eg o Hydref 2010, mae sawl person wedi gofyn i mi beth yw fy hoff eitem yn yr arddangosfa. Mae dros 300 o eitemau i gyd yn yr arddangosfa ac mae nifer fawr o eitemau unigryw a gwerthfawr, ond yr un ateb fydda i’n ei roi bob tro: fy hoff eitem yw palet Kyffin Williams, yr un a ddefnyddiodd i beintio tirluniau Patagonia. Mae’r paent olew llachar i’w weld o hyd ar y palet du, trwm a theimlais wefr iasol pan gwelais hi am y tro cyntaf.

Carys Mai

Posted - 22-12-2010

Blog Kyffin

Navidad, Asado a Papa Noel

Mae’r syniad o gael barbiciw ar ddydd Nadolig yn taro i’r dim ar Draeth Bondi neu’r hysbysebion ar y teledu, ond nid dyna sut mae’r Cymro fel arfer yn dathlu’r ?yl. Oherwydd bod yr Ariannin, fel Awstralia, yn Hemisffer y De mae’r Nadolig yn digwydd ganol haf.

Treuliodd Kyffin Nadolig 1968 yn y Wladfa. Cychwynnodd y dathliadau gyda gwers gelf fyrfyfyr mewn ysgol leol. Roedd y plant wrth eu bodd – yn cymeradwyo’n frwd ac yn syllu ar Kyffin eu harwr. Dilynwyd hyn gan gyngerdd Nadolig a drama’r geni yn Nhrefelin.

Ar ddydd Nadolig roedd Kyffin yn y Parque Nacional Los Alerces, yn lletya gyda Don Diego Neill, goruchwyliwr y Parc. Asado, sef barbiciw cig oen, gyda bara oedd y cinio Nadolig, a’i fwyta gyda chyfuniad o fforc, cyllell a’r bysedd. Mae bwyd sy’n cael ei fwyta yn yr awyr agored bob amser yn fwy blasus, ac roedd y profiad o fwyta’r cig oen melys yn y fath amgylchedd yn sicr o fod yn ddigwyddiad cofiadwy – ar yr ucheldir yng nghanol y pinwydd, yn edrych draw tuag at gopaon gwyn yr Andes. Dywedodd Don Diego Neill wrtho ei fod e’n edmygu ei wardeniaid Cymreig ond, gan eu bod yn byw eu bywydau yn ôl y Beibl, eu bod yn methu bod yn ddidostur. Os mai dyma un o’n nodweddion cenedlaethol heddiw gallaf feddwl am rai llawer gwaeth. Serch hynny, efallai y gallai Papa Noel roi tipyn bach o’r natur ddidostur i’n tîm rygbi yn 2011!

Nadolig Llawen / Merry Christmas / Feliz Navidad

William Troughton

Posted - 15-12-2010

Blog Kyffin

Diwrnod o Ddathlu

Julian gyda rhwymiad cain

Julian gyda rhwymiad cain

Roedd dydd Llun (13/12/10) yn ddiwrnod o ddathlu ac o ddiolch yn y Llyfrgell. Wedi dros ddwy  flynedd o waith caled gan amryw o unigolion a fu’n gysylltiedig â phrosiect Kyffin Williams, cyrhaeddwyd penllanw wrth i’r storfa newydd gael ei hagor yn swyddogol.

Daeth tua hanner cant ynghyd ar gyfer yr achlysur, gan gynnwys aelodau o Fwrdd y Llyfrgell, Bwrdd Kyffin ac ambell aelod o Penodau. Cafwyd sgwrs ddifyr yn Ystafell y Cyngor gan Julian Thomas am ei gyfeillgarwch â Kyffin dros y blynyddoedd. Dangosodd inni amryw o’r rhwymiadau cain a wnaeth i Kyffin, gan ddefnyddio cynlluniau o waith yr artist, ar gyfer rhai o’i gyfrolau megis Across the Straits ac A Wider Sky. Julian yw rheolwr yr Uned Cadwraeth Triniaeth, a’r Nadolig hwn bydd yn ymddeol wedi dros ddeugain mlynedd yn gweithio i’r Llyfrgell. Diolchodd y Llyfrgellydd iddo am ei gyfraniad ‘hir a disglair’, ac am fod yn gymaint o gennad i’r Llyfrgell. Talwyd teyrnged arall iddo gan Paul Joyner (Pennaeth Derbyn Archifau a Chelf) a bwysleisiodd enwogrwydd byd eang Julian fel rhwymwr cain ac arbenigwr cadwraethol.

Julian yn dangos mwy o'i rwymiadau

Julian yn dangos mwy o'i rwymiadau

Ymlwybrodd pawb wedyn i’r storfa newydd lle bu Pamela Small o’r Uned Cadwraeth Ataliol yn sôn am ei rhan hi ac eraill (gan gynnwys y gof lleol) yn y broses o sicrhau ac addasu’r hen storfa lyfrau ar gyfer cadw casgliad Kyffin yn ddiogel dan yr amodau amgylcheddol gorau (gweler Storfa Kyffin).

Iwan Bryn James
Rheolwr Uned Cadwraeth Ataliol

Posted - 30-11-2010

Blog Kyffin

Ysgol Highgate

Wedi i Kyffin orffen ei hyfforddiant yn y Slade yn 1944, cychwynnodd ar yrfa fel athro celf yn Ysgol Highgate yn Llundain. Disgrifiodd y cyfle hwn, yn ei hunangofiant ‘Across the Straits’ fel un o’r ‘eiliadau mwyaf ffodus yn fy mywyd’. Dengys hyn yn glir iddo gael boddhad mawr yn y cyfnod yma, wrth ei waith yn dysgu celf, hyd ei ymddeoliad yn 1973.

Mae Cymynrodd Kyffin i’r Llyfrgell yn cynnwys nifer o weithiau gan artistiad eraill a ffrindiau, yn ogystal â’i waith ei hun. Ymysg y rhain mae ‘na gasgliad diddorol o weithiau disgyblion Highgate: tua 250 o ddarluniau ar bapur a 25 o doriadau leino. Dywedodd cyn ddisgybl yr arferai Kyffin ofyn iddynt yn achlysurol am eu caniatâd i gadw eu gwaith. Mae’n gasgliad difyr oherwydd amrywiaeth y gwaith, a’r modd mae Kyffin weithiau’n ychwanegu brasddarlun yn esiampl i’r disgybl ar y cefn, a hyn yn cyfateb i’r darlun ar y blaen.

Daeth nifer o’i gynddisgyblion yn artistiaid llwyddiannus a chynhyrchiol eu hunain, yn enwedig Anthony Green a Patrick Procktor a ddaeth yn gyd-aelodau maes o law o’r Academi Frenhinol. Ymysg y casgliad mae ‘na ddarlun cynnar a wnaed gan Anthony Green.

Iwan Dafis

Posted - 16-11-2010

Blog Kyffin

Hawlfraint a chasgliad personol Kyffin

 Fel rhan o’m swydd rwy’n gyfrifol am ymchwilio i hawlfraint y gweithiau sydd o fewn casgliad personol Kyffin Williams – y gweithiau gan artistiaid eraill a gasglodd Kyffin yn ystod ei fywyd. Pwrpas hawlfraint yw diogelu perchnogaeth gyfreithiol gweithiau creadigol fel y rhain, a chan ei fod yn parhau yn eiddo i’r artistiaid gwreiddiol ni allwn arddangos y gweithiau yn ein catalog heb eu caniatâd. Er mwyn defnyddio gwaith gan artist sydd wedi marw o fewn y 70 mlynedd diwethaf, mae’n rhaid cysylltu â’r teulu neu weinyddwr yr ystâd.

Mae sawl ffordd o ddarganfod y wybodaeth yma, ond mae hefyd yn gallu bod yn gymhleth. Rhaid i mi felly wisgo fy het dditectif! Yn gyntaf, rwy’n pori drwy gronfa ddata hawl y Llyfrgell, sy’n cynnwys nifer fawr o gysylltiadau, ac yn llwyddo i ddod o hyd i sawl un sy’n berthnasol i mi.

Yn ail, bwrw golwg ar wefan WATCH (Writers Artists and Their Copyright Holders) a DACS (Design and Artists Copyright Society). Mae’r gwefannau yma yn rhoi gwybodaeth ynglŷn â deiliad yr hawlfraint, neu rywun a fyddai’n gallu ein rhoi ar ben ffordd, er enghraifft y National Portrait Gallery.

Yn drydydd, pori’r rhyngrwyd a chwilio drwy lyfrau. Yn aml mae modd cysylltu ag artistiaid yn uniongyrchol drwy eu gwefannau – dyma’r ffordd hawsaf!

Pan fyddaf wedi dod o hyd i’r deiliad, rwy’n ysgrifennu atynt yn gofyn am ganiatâd i ddefnyddio’r gweithiau, a gofyn am unrhyw wybodaeth ychwanegol, er enghraifft teitl neu ddyddiad cywir i lun lle nad oedd hynny’n hysbys cynt. Wedyn rwy’n aros am ateb! Os na fyddaf wedi gallu darganfod y deiliad bydd yn rhaid i’r tîm prosiect asesu beth fyddai’r risg o’u harddangos.

Mae’r broses wedi bod yn eithaf llwyddiannus, ac rydym wedi cael caniatâd i ddefnyddio 131 o ddelweddau hyd yn hyn. Dyma gipolwg ar ddau ohonynt.

Lon Vaughan

Posted - 02-11-2010

Blog Kyffin

Storfa Kyffin

Mae cadwraeth ataliol yn rhan hanfodol o ofal casgliadau, a bûm i’n ymwneud yn gyson â chymynrodd Kyffin Williams ers iddi gyrraedd y Llyfrgell. Bu gweithio ar y casgliad celf yn her ddiddorol a phleserus.

Mae gweithiau celf yn sensitif i amodau amgylcheddol, pun ai’n dymheredd, lleithder, golau neu olau uwchfioled. Maent angen amodau storio da sy’n eu gwarchod rhag prosesau niweidiol o’r fath. Dyw cymynrodd Kyffin ddim yn wahanol, yn yr ystyr eu bod angen yr amgylchedd amddiffynnol hwn, yn ogystal â thipyn o le i’w storio.

Roedd dod o hyd i storfa a oedd yn cyrraedd y meini prawf o ran amgylchedd a diogelwch yn flaenoriaeth. Wrth i gasgliad mawr o lyfrau printiedig gael eu hadleoli cafwyd cyfle i addasu’r ardal storio, gan gymhwyso nifer o silffoedd symudol (ar gyllideb gyfyngedig).


Cafwyd cymorth gan gydweithwyr yn yr uned cyfleusterau adeilad. Gosodwyd paneli rhwyll (mesh) ar y silffoedd symudol, er mwyn cael lle pwrpasol i hongian y lluniau. Bydd yn bosibl gwrth-droi’r broses a phetai angen yn y dyfodol gallai’r storfa unwaith eto gael ei defnyddio fel storfa lyfrau.

Pam Small

Posted - 19-10-2010

Blog Kyffin

Diogelu’r Casgliad

Un o weithgareddau arbenigol yr Uned Ataliolyw mowntio cadwraethol er mwyn arddangos a gwarchod gweithiau celf.  Eleni mae Ruth Evans yn cael y fraint o fowntio lluniau allan o gymynrodd Kyffin Williams.  Dyma fwy neu lai yw rhan olaf y broses o dderbyn yr eitemau hyn i’r Llyfrgell gan iddynt eisoes gael eu glanhau, eu catalogio a’u digido.

Ar gyfer y gwaith defnyddia Ruth ein peiriant Speed-Mat i dorri’r byrddau mowntio diasid o liw hufen.  Mae’n defnyddio papur o’r ansawdd gorau ar gyfer cysylltu’r lluniau i’r mowntiau ynghyd â phast arbennig ar gyfer gludio.  Gall deunyddiau ansafonol gynnwys amhureddau sy’n medru melynu a breuo papur neu ddarn o gelf.  Os bydd angen, gellir datgysylltu’r lluniau o’r mowntiau heb adael ôl.  Mae’r gallu hwn i ddadwneud gwaith cadwraethol yn bwysig gan na ddylwn ymyrryd yn ormodol â’r gwrthrych gwreiddiol.  Byddwn yn amddiffyn dros 1,000 o luniau Kyffin (a wnaed ar bapur) yn y dull hwn.


Wedi cwblhau’r mowntiau, fe’u cedwir bob yn ddwsin mewn blychau diasid arbennig a gynhyrchir ar un o’n peiriannau gwneud bocsys yn yr Uned Ataliol.  Mae blwch o’r fath yn cynnig amddiffyniad rhag difrod corfforol, effaith andwyol goleuni, llygredd o’r awyr; ac mae’n creu hinsawdd micro mwy sefydlog o ran tymheredd a lleithder a fydd yn gymorth i estyn oes y casgliad pwysig hwn yn sylweddol.

Iwan Bryn James
Rheolwr Uned Cadwraeth Ataliol

← Older Posts Newer Posts →

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog

Subscribe2