Blog - Digido

Postiwyd - 12-06-2013 Dim sylwadau

Digido

Delweddau o Batagonia

Rwyf newydd fod yn paratoi casgliad o ddelweddau a dynnwyd gan William Richard Owen (1906-1982) i’w llwytho ar y Drych Digidol.

dwb00147crop

W. R. Owen yn Ogof Madryn, 1965

Roedd W. R. Owen yn gynhyrchydd radio i’r BBC, a theithiodd i Batagonia ym 1955 i ymchwilio a recordio’r rhaglenni radio Cymraeg cyntaf o’r Wladfa i’r BBC ym 1955. Mae’r delweddau yn y casgliad yn cynnwys ffotograffau a sleidiau o’i ymweliadau a Phatagonia ym 1955 a 1965, ac yn cynnwys golygfeydd o Buenos Aires a phentrefi’r Wladfa, adeiladau a chapeli, y trigolion a’r diwylliant lleol, ynghyd a delweddau o dathliadau canmlwyddiant sefydlu’r Wladfa. Cofnodir y cyfan – o’r daith awyren a’r teithwyr, ciniawau swyddogol, cymanfaoedd canu, gwasanaethau, dawnsfeydd, cyngherddau, dramâu, asados, a’r cofebau a dadorchuddiwyd yn ystod y dathliadau. Ceir hefyd rai cardiau post yn dangos golygfeydd ac adeiladau’r ardal, a delweddau a gasglodd W.R. Owen fel rhan o’i ymchwil. Rhoddwyd y casgliad, ynghyd a llawysgrifau ac eitemau sain a ffilm i’r Llyfrgell gan ei ferch, Dwynwen Belsey. Gallwch weld y casgliad o’r delweddau wrth glicio yma.

Ymfudodd nifer fawr o Gymry i Batagonia ym 1865 yn y gobaith o gael bywyd gwell – doedd dim gwaith, ac roedd llawer yn byw mewn tlodi. Hwyliodd tua 150 o Gymry ar y Mimosa, ond sylweddolwyd yn gyflym nad oedd y wlad mor ddelfrydol ag yr awgrymwyd. Gwellodd y sefyllfa’n raddol wrth iddynt ddysgu hela, a thorri camlesi i ddyfrhau a ffrwythloni’r tir.  Roedd Michael D. Jones yn awyddus iawn iddynt fedru gadw’u hunaniaeth, ac i ddiogelu’r iaith a’r diwylliant Cymreig. Ond er gwaethaf yr ymdrech i ddiogelu eu hiaith a’u traddodiadau, Sbaeneg oedd cyfrwng y cyfathrebu y tu allan i’r cartref a’r capel erbyn 1950, ac anghofiodd y Cymry adref am y drefedigaeth Gymreig ym Mhatagonia.

Yn ystod ei ymweliad ym 1955 cyfarfu W. R. Owen ag arweinyddion y cymunedau Cymreig a ffigyrau dylanwadol y dalaith, a darlledwyd tair rhaglen am y Wladfa ar y radio. Arweiniodd y rhaglenni yma at ail-gynnau’r diddordeb a’r cyswllt rhwng y ddwy wlad, a sefydlwyd pwyllgorau i drefnu dathlu canmlwyddiant y mudo cyntaf. Dychwelodd W.R Owen gyda mintai o Gymru blaenllaw i ddathlu’r canmlwyddiant ym 1965.

O ganlyniad i’r adroddiadau am hanes y canmlwyddiant yn y wasg Gymreig ym 1965, cynyddodd yr ymwybyddiaeth a’r diddordeb am hanes yr ymfudwyr. Denwyd twristiaid o Gymry, a cychwynnodd athrawon ail-iaith fynd yno o’u gwirfodd i redeg dosbarthiadau dysgu Cymraeg. Cynyddodd y cyswllt, a noddodd y Swyddfa Gymreig athrawon Cymraeg i fynd yno i gryfhau’r iaith, hyfforddi tiwtoriaid Cymraeg lleol, a datblygu gweithgareddau diwylliannol, ac o ganlyniad dechreuwyd dysgu Cymraeg fel pwnc yn yr ysgolion am y tro cyntaf ers canrif. Erbyn heddiw mae nifer o deithiau yn cael eu trefnu i’r Wladfa’n flynyddol, gyda nifer fawr yn cael ei trefnu ar gyfer dathlu 150 o flynyddoedd yn 2015.

Tagiau: , , ,

Postiwyd - 28-05-2013 Dim sylwadau

Digido / Newyddion a Digwyddiadau

Gwenwch!

Wrth i mi bori drwy wefan y Llyfrgell, y blog a’r Drych Digidol. Un casgliad sydd o hyd yn fy rhyfeddu, yw casgliad Geoff Charles. Dyma gasgliad anhygoel o luniau cyffredin, o bobl gyffredin adeg yr Ail Ryfel Byd, 1939-1945.

Erbyn hyn mae 6000 o luniau ar gael ar -lein i bawb cael gweld, rhan fwyaf ohonynt ar gyfri Flickr y Llyfrgell.
Yn aml byddwn yn tynnu sylw at y casgliad yma drwy drydar ac mae’r ymateb yn ffafriol dros ben, mae’n amlwg iawn, bod pobl yn hoff o luniau! Dyma un o fy ffefrynnau. Mae ddigon posib i chi adnabod rhywun o’r lluniau efallai, cymrwch gip olwg….

Tagiau: , , ,

Postiwyd - 20-05-2013 Dim sylwadau

Digido

Gwn ei ddyfod, fis y mêl

Gwaith y bardd 'Eryr', o Briton Ferry, a gyhoeddwyd yn Gwladgarwr, 25 Mai 1867

Gwaith y bardd ‘Eryr’, o Briton Ferry, a gyhoeddwyd yn Gwladgarwr, 25 Mai 1867

Wrth feddwl am destun i’r blog y tro hyn, penderfynais bori drwy’r wefan newydd, Papurau Newydd Cymru Arlein, am ysbrydoliaeth, gan ganolbwyntio ar erthyglau neu eitemau yn ymwneud â mis Mai. Ces fy synnu fod cymaint o farddoniaeth ar gael ar y testun yma, oll yn canu clod i fis Mai.

Ceir esiamplau diri o feirdd yn trafod y mis hwn mewn modd rhamantaidd megis ‘Gyndelyn’, bardd o Gonwy, yn ei englyn yn Seren Cymru, Mai 24ain, 1895, tud. 10:

Mai inni wyt ddymunol – dy laswellt

A dy lysiau swynol;

Bron a dweyd mai bryn a dôl,

Na fu Eden fwy hudol.

 

Eto hefyd mae E B Morris, o Lanbedr Pont Steffan, yn llawn angerdd tuag at fis Mai yn y Goleuad, Mai 22ain 1903, t. 5:

O fisoedd y flwyddyn,

Y mwynaf yw Mai;

Goreura y dyffryn

A’r bryndir yn chwai.

 

Ceir natur ei gorau

Mewn mantell werdd, dlos;

A thryfrith gan flodau,-

Meill, briaill, a rhos…

 

Y defaid a borant

Mewn llonder ar fryn,-

A’r gwartheg mewn mwyniant

Hyd lanau y llyn…

 

Fel y gwelir, mae’r farddoniaeth yma yn canolbwyntio ar natur ac effaith y tywydd mwyn ar yr amgylchfyd a bywyd cefn gwlad, e.e. fel y gwneir hefyd yng ngwaith G Bat Davies o Ystradgynlais yn y Gwladgarwr, Ebrill 2il, 1864 (tud. 7)

 

HARDDWCH Y DDOL YN MIS MAI

Er chwythu o Chwefror a Mawrth yn ein herbyn,

A’r eira can oered yn syrthio mor sydyn !

Nes cuddio holl harddwch y bryniau a’r bröydd,

A chuddio gogoniant celfyddyd y trefydd.

 

Daw Mai mewn prydferthwch a’r ddol yn feillionog,

Y gog glywn yn canu, bydd pawb yn galonnog;

Canfyddir y coedydd yn gwisgo’u gwyrddlesni,

Ac anian a welir yn llon adlewyrchu….

 

Nid yw’r tywydd wedi bod yn rhy ffafriol yn yr ardal hon dros yr wythnosau diwethaf, gyda chawodydd cyson o law a hyd yn oed cesair yn cwympo mewn rhai mannau, ond wrth gwrs mae’n rhaid cofio fod unrhyw law a gawn ar yr adeg yma o’r flwyddyn yn angenrheidiol i dyfiant cnydau a phlanhigion dros y misoedd nesaf. Canai Ednant am hyn yn Nharian y Gweithiwr dros ganrif yn ôl (12fed o Fai, 1910) (t. 3):

CAWOD MAI

Yn ysgafn gyda’r awel

Daeth cawod Mai i lawr,

Heb dwrf fel cysgod angel

Yn gloewi gwen y wawr.

 

Mae anian yn llawn ynni

Yn drachtio’r dafnau chwai,

Un dyner fel goleuni

Yw maethlawn gawod Mai.

 

Difyr iawn oedd medru pori drwy gymaint o ddarnau cerdd o’r gorffennol, ac os ydych am fynd i chwilio eich hunain am bwnc o’ch dewis, ceir miliynau o erthyglau o bapurau newydd hanesyddol Cymreig yn rhad ac am ddim ar y wefan.

papuraunewyddcymru.llgc.org.uk

Siân Medi Davies, Uned Metadata Digido, Llyfryddiaeth Hanesyddol Cymru a Safonau

Tagiau: , ,

Postiwyd - 11-02-2013 Dim sylwadau

Digido

Archifau y Rhyfel Byd Cyntaf

Drwy weithio ar brosiect y Rhyfel Byd Cyntaf rwy wedi dod ar draws sawl eitem diddorol, gan gynnwys dyddiaduron, ffurflenni a llythyron.

Ymhlith y deunydd mae copi gwreiddiol o’r gerdd “Yr Arwr” gan Hedd Wyn (Ellis H. Evans). Hwn oedd y copi gwreiddiol aeth i’r Eisteddfod ym Mhen Bedw yn cynnwys beirniadaeth ar y gerdd. Mae’n rhaid i mi gyfaddef fy mod yn ei chael yn anodd i ddeall ei ysgrifen.

Mae archif y Cardiganshire War Tribunal yn un eithriadol o ddiddorol, efallai oherwydd hon yw’r unig gasgliad o’i math sydd wedi goroesi hyd yma. Cafodd  papurau cyffelyb eu dinistrio ar ddiwedd y rhyfel. Yn y casgliad deuthum ar draws rheolau i ddynodi pwy oedd raid ymrestru i’r rhyfel a phwy nad oedd yn cael mynd. Yna mae bocsys llawn o ffurflenni apêl gan bobl a gredai na ddylent orfod mynd i ryfel. Dyma enghraifftiau o’r math o resymau a roddwyd ganddynt:

•    byddai busnes yn methu
•    angen iddynt weithio ar y fferm
•    mam/gwraig/blentyn yn dost a neb arall i edrych ar eu hôl

Roedd bob math o resymau pam nad oedd pobl yn mynd i ryfel ac mae’n ddiddorol darllen penderfyniad y tribiwnlys ymhob achos. Tybed pwy o’r rhai a ddanfonwyd i ryfel a ddaeth nôl?

Nia Morwen Williams

Tagiau: , ,

Postiwyd - 04-02-2013 Dim sylwadau

Digido

Syllwr newydd mapiau

Rydym yn y broses o greu syllwr newydd ar ein gwefan a fydd yn arddangos detholiad o fapiau’r Llyfrgell Genedlaethol. Ar hyn o bryd mae yna fapiau sirol gan Thomas Taylor a mapiau morwrol gan Lewis Morris a William Morris ar y Drych Digidol.

Wedi i ni gwblhau’r gwaith yma byddwn yn cynnig mynediad at ystod lawer ehangach o fapiau o Gymru. Bydd y syllwr newydd yn cynnwys mapiau sy’n darlunio Cymru fel gwlad gyfan ac wedi ei rhannu yn ôl ei siroedd gwahanol. Byddwn hefyd yn arddangos mapiau o ystadau Cymru.

Wrth weithio ar y prosiect yma, mae ambell i fap wedi dal fy llygaid, e.e. map Christopher Saxton o Gymru, 1580:

Map Proflen Christopher Saxton o Gymru (MAP 01003), o 1580:

“Cambriae (quae nunc vulgo Wallia nuncupatur)” gan Christopher Saxton, 1580 (MAP 01003):

 

Hefyd, dyma fap lliwgar o Geredigion gan John Speed, a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1611 yn ei Theatre of the Empire of Great Britain:

Cardigan shyre described gan John Speed, [1676]  (MAP 5151)

“Cardigan shyre described” gan John Speed, [1676] (MAP 5151)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ar lefel bersonol, mae wedi bod yn ddiddorol darganfod nifer o fapiau o ffermydd a thiroedd cyfagos i’m hardal enedigol ym mhlwyf Penbryn, De Ceredigion, yng Nghyfrol 39 o fapiau Ystâd Gogerddan gan Thomas Lewis. Yn 1784 roedd Ysgwier Ystâd Gogerddan, Edward Loveden Loveden, yn berchen ar lawer o dir yn yr ardal, gan gynnwys ein fferm deuluol ni heddiw:

map000583

“Maps of the estate of Edward Loveden Loveden Esqr in the several counties of Cardigan and Pembroke, South Wales” gan T. Lewis,1787 (Casgliad Ystad Gogerddan, Cyfrol 39, tud. 28r)

 

Siân Medi Davies, Uned Metadata Digido, Llyfryddiaeth Hanesyddol Cymru a Safonau

Tagiau: , , , , ,

Postiwyd - 12-11-2012 Dim sylwadau

Digido

‘Trwy Braw i Goruchafiaeth’ – Lloyd George, Cymru a’r Rhyfel Mawr

Central Office of Information (London), “The Right Honourable David Lloyd George.” (PG234/15 Llyfr Ffoto LLGC : NLW Photograph Album 1014, dlg00001).

Yn ystod y misoedd diwethaf bûm yn catalogio pamffledi casgliad Gladstone y Llyfrgell, – casgliad gwerthfawr iawn fydd o ddiddordeb arbennig i unrhyw un sydd am wybod fwy am faterion gwleidyddol a diwylliannol y bedwaredd ganrif ar bymtheg a dechrau’r ugeinfed ganrif. Yng nghanol y nifer fawr o bamffledi sydd yn y casgliad deuthum ar draws  araith ysgrifennodd David Lloyd George yn 1914 i gynulleidfa Gymreig yn Neuadd y Frenhines yn Llundain, o dan y teitl Through Terror to Triumph. Pwrpas yr araith oedd ceisio cyfiawnhau rôl y wlad yn y Rhyfel Byd Cyntaf drwy ddatgan bod rhaid i Brydain amddiffyn Gwlad Belg oedd, yn ôl Lloyd George, yn wlad heddychlon, ddi-niwed. Pan oedd Gladstone yn Brif Weinidog yn 1870, arwyddodd Prydain gytundeb i amddiffyn Gwlad Belg ynghyd â Rwsia, Ffrainc, Awstria a Prwsia. Cwestiynodd felly pam i Awstria a Prwsia dorri eu addewid.

Ceir yma bolemig mewn gwirionedd yn portreadu’r Almaen fel y gelyn mawr, di-egwyddor yn ymosod ar wlad Belg fach, egwyddorol ond gwan. Cyfeiria at hanes Prwsia o dan Frederick y 1af, pan ddewiswyd ei milwyr yn seiliedig ar eu taldra (o leiaf 6 troedfedd 2 fodfedd o leiaf). Cyferbynna hyn gyda’r ffaith fod llawer o bethau da’r byd wedi eu creu gan wledydd bach a phobl bach.

Mae’n portreadu Serbia fel y wlad fach, ddi-niwed arall yn y rhyfel. Wrth gwrs, dechreuodd y rhyfel pan laddwyd Archddug Franz Ferdinand o Awstria-Hwngari gan ŵr o Serbia.

Mae rhai o’i ddatganiadau i geisio denu milwyr i ymuno â’r fyddin yn peri anesmwythyd o wybod am y nifer fawr o golledion yn y rhyfel. Mae’n amlwg fod Lloyd George yn disgwyl rhyfel hir a gwaedlyd, a hynny a gafwyd yn y pen draw.

Pwysleisiodd y gwlatgarwch newydd a ddaeth yn sgil y rhyfel. Gwêl ddiwedd ar hunanoldeb, diogi a gormodedd – canlyniadau bywyd moethus. Byddai marw yn y rhyfel yn farw cysygredig, fyddai’n yn well na byw bywyd diflas, llafurus a dibwrpas.

I orffen, defnyddiodd ddelwedd o fynyddoedd a dyffrynnoedd gogledd Cymru. Mynna fod pobl Cymru wedi byw yn rhy hir yn gyfforddus, hapus yn y dyffrynnoedd wrth gael eu hamddiffyn o’r bannau. Roedd yn amser gadael y dyffrynnoedd i droedio uchelfannau’r mynyddoedd – dyletswydd gwlatgarwch, urddas ac aberth. Mae’n creu darlun o rhyfel fel cyfle cyffrous a rhinweddol. Go brin fod y milwyr yn credu hyn ar ôl cyrraedd y ffosydd!

Hywel Lloyd

Postiwyd - 30-10-2012 Dim sylwadau

Digido

Ennill Ysbrydoliaeth…

Oes gen ti syniad gwych am gynnyrch newydd? Wyt ti’n chwilio am fflach o ysbrydoliaeth? Paid edrych dim pellach.

Mae’n anhygoel cymaint o eitemau sy’n bodoli o dan do’r Llyfrgell ac mae’r cyfan yma ar eich cyfer chi. Mae prosiect newydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn agor y drws i fusnesau ac unigolion i fanteisio ar hyn oll. Trwy’r prosiect, mae cyfle i chi ennill trwydded am ddim i ddefnyddio’r casgliadau mewn modd masnachol. P’un a’i bod trwy gynnyrch, wasanaeth neu’r ddau.

Yr hyn sy’n cael ei gynnig i fusnesau yw copïau cydraniad uchel o unrhyw eitemau digidol. Golyga hynny bod modd i chi bori drwy’r casgliadau o gynhesrwydd eich cartref, swyddfa neu weithdy.

Mae’r Llyfrgell Genedlaethol yn cael ei hystyried yn un o’r canolfannau sgiliau digido gorau o’i math yn Ewrop. Manteisiwch ar y cyfle i’w defnyddio.
Dau beth sydd rhaid gwneud er mwyn manteisio ar y cyfle unigryw hwn, sef:
1)    Bod o fewn ardaloedd cydgyfeiriant Cymru
2)    Mynychu un o’n digwyddiadau digido i fusnes

Mae mor syml a hynny! Mae’r digwyddiad nesaf yn cael ei gynnal yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth ar y 13eg o Dachwedd 2012. Am wybodaeth pellach cysylltwch â:
Mari Grug ar 01970 632983 neu; mari.grug@llgc.org.uk

Tagiau:

Postiwyd - 25-09-2012 Dim sylwadau

Digido

Carcharorion Rhyfel – eitemau newydd

Rwyf ar hyn o bryd yn paratoi eitemau newydd i’w hychwanegu at ein casgliad digidol ni o ddeunyddiau Carcharorion Rhyfel, ac ymysg yr eitemau diweddar gan y Parchedig Emrys W. Evans, un o’r carcharorion Cymreig yng Ngwersyll Stalag IVB, y mae llun o angladd yr Awyr-ringyll J. ‘Taffy’ Jones.

Angladd yr Awyr-ringyll J. 'Taffy' Jones DFM

Angladd yr Awyr-ringyll J. ‘Taffy’ Jones DFM

Mae’n debyg fod ‘Taffy’ wedi cychwyn mentro tu allan yn gynnar bob bore i ddwyn glo ychwanegol o’r cwt glo gyferbyn â lle roeddent yn cysgu. Roedd yn rhaid iddo fod yn gyfrwys ac yn gyflym er mwyn osgoi chwiloleuadau a gynnau’r Almaenwyr. Roedd y glo ychwanegol hwn yn galluogi i ‘Taffy’ a’i gyd-garcharorion fedru tanio’r stôf a chael gwresogi eu hunain yn y bore. Roedd hyn yn beth mentrus a dewr i’w wneud, ond yn anffodus fe’i ddaliwyd un bore a saethwyd ef yn farw gan un o’r swyddogion Almaenig.

Claddwyd Taffy gydag anrhydeddau milwrol llawn, a rhyfedd yw gweld y Rhuban Natsiaidd ar y dorch blodau ar ei arch, gyda’r swyddogion Almaenig yn perfformio’r saliwt uwch ei fedd. Rhyfeddach fyth yw meddwl fod yr union swyddog a saethodd ‘Taffy’ yn eu mysg!

Byddwn yn ychwanegu’r eitemau newydd yma i’r drych dros y misoedd nesaf.­

Siân Medi Davies, Uned Metadata Digido, Llyfryddiaeth Hanesyddol Cymru a Safonau

Tagiau: , , ,

Postiwyd - 27-07-2012 Dim sylwadau

Digido

Yr Eisteddfod Genedlaethol…40 mlynedd yn ôl

Ydych chi ymhlith y cystadleuwyr yma? Ewch draw i wefan Casgliad y Werin i rannu eich atgofion!

Wrth baratoi delweddau o Casgliad Geoff Charles ar gyfer prosiect Europeana Libraries daeth staff yn yr isadran ar draws set o oddeutu 500 o luniau heb ei chatalogio o’r Eisteddfod Genedlaethol yn Hwlffordd yn 1972 – bron union 40 mlynedd yn ôl! Ymhlith y lluniau o enwogion fel Carwyn James a Meic Stevens mae nifer fawr o luniau o rhai o’r bobl na’th ymweld â’r maes, na’th gystadlu neu oedd yn rhan o gynulleidfa’r gig roc ‘Gwallt yn y Gwynt’. Er mwyn helpu ni cychwyn adnabod rhai o’r bobl yma mae’r Llyfrgell, ar y cyd gyda Casgliad y Werin, wedi gosod chwech ar hugain o’r delweddau ar wefan Casgliad y Werin. Pam na ewch chi draw i’r wefan i weld os ydych yn nabod rhai o’r bobl neu’r digwyddiadau yn y lluniau yma? Gallwch rannu eich atgofion wrth adael sylw o dan y llun perthnasol.

Doug Jones

Tagiau: , , ,

Postiwyd - 22-06-2012 Dim sylwadau

Digido

Miliwn o ‘hits’ ar Flickr!

Rwy’n hapus i fedru datgan bod tudalen Flickr y Llyfrgell wedi derbyn miliwn o hits! Diolch i bawb sydd wedi manteisio ar y cyfle i gymryd golwg ar rai o gasgliadau ffotograffig pwysicaf y Llyfrgell. Diolch hefyd i’r rheini sydd wedi cymryd y cyfle i adael sylwadau, i ddewis ein lluniau fel ffefrynnau, sydd wedi rhannu ein lluniau ac sydd wedi dod yn gysylltiadau gyda ni ar Flickr. Ymlaen i’r filiwn nesa!

'Ci gyda phiben yn ei geg' gan P. B. Abery - y llun mwyaf poblogaidd ar dudalen Flickr LLGC

Doug Jones

← Cofnodion hynach Cofnodion mwy newydd →

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog