Blog - Digido

Postiwyd - 11-02-2013 Dim sylwadau

Digido

Archifau y Rhyfel Byd Cyntaf

Drwy weithio ar brosiect y Rhyfel Byd Cyntaf rwy wedi dod ar draws sawl eitem diddorol, gan gynnwys dyddiaduron, ffurflenni a llythyron.

Ymhlith y deunydd mae copi gwreiddiol o’r gerdd “Yr Arwr” gan Hedd Wyn (Ellis H. Evans). Hwn oedd y copi gwreiddiol aeth i’r Eisteddfod ym Mhen Bedw yn cynnwys beirniadaeth ar y gerdd. Mae’n rhaid i mi gyfaddef fy mod yn ei chael yn anodd i ddeall ei ysgrifen.

Mae archif y Cardiganshire War Tribunal yn un eithriadol o ddiddorol, efallai oherwydd hon yw’r unig gasgliad o’i math sydd wedi goroesi hyd yma. Cafodd  papurau cyffelyb eu dinistrio ar ddiwedd y rhyfel. Yn y casgliad deuthum ar draws rheolau i ddynodi pwy oedd raid ymrestru i’r rhyfel a phwy nad oedd yn cael mynd. Yna mae bocsys llawn o ffurflenni apêl gan bobl a gredai na ddylent orfod mynd i ryfel. Dyma enghraifftiau o’r math o resymau a roddwyd ganddynt:

•    byddai busnes yn methu
•    angen iddynt weithio ar y fferm
•    mam/gwraig/blentyn yn dost a neb arall i edrych ar eu hôl

Roedd bob math o resymau pam nad oedd pobl yn mynd i ryfel ac mae’n ddiddorol darllen penderfyniad y tribiwnlys ymhob achos. Tybed pwy o’r rhai a ddanfonwyd i ryfel a ddaeth nôl?

Nia Morwen Williams

Tagiau: , ,

Postiwyd - 04-02-2013 Dim sylwadau

Digido

Syllwr newydd mapiau

Rydym yn y broses o greu syllwr newydd ar ein gwefan a fydd yn arddangos detholiad o fapiau’r Llyfrgell Genedlaethol. Ar hyn o bryd mae yna fapiau sirol gan Thomas Taylor a mapiau morwrol gan Lewis Morris a William Morris ar y Drych Digidol.

Wedi i ni gwblhau’r gwaith yma byddwn yn cynnig mynediad at ystod lawer ehangach o fapiau o Gymru. Bydd y syllwr newydd yn cynnwys mapiau sy’n darlunio Cymru fel gwlad gyfan ac wedi ei rhannu yn ôl ei siroedd gwahanol. Byddwn hefyd yn arddangos mapiau o ystadau Cymru.

Wrth weithio ar y prosiect yma, mae ambell i fap wedi dal fy llygaid, e.e. map Christopher Saxton o Gymru, 1580:

Map Proflen Christopher Saxton o Gymru (MAP 01003), o 1580:

“Cambriae (quae nunc vulgo Wallia nuncupatur)” gan Christopher Saxton, 1580 (MAP 01003):

 

Hefyd, dyma fap lliwgar o Geredigion gan John Speed, a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1611 yn ei Theatre of the Empire of Great Britain:

Cardigan shyre described gan John Speed, [1676]  (MAP 5151)

“Cardigan shyre described” gan John Speed, [1676] (MAP 5151)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ar lefel bersonol, mae wedi bod yn ddiddorol darganfod nifer o fapiau o ffermydd a thiroedd cyfagos i’m hardal enedigol ym mhlwyf Penbryn, De Ceredigion, yng Nghyfrol 39 o fapiau Ystâd Gogerddan gan Thomas Lewis. Yn 1784 roedd Ysgwier Ystâd Gogerddan, Edward Loveden Loveden, yn berchen ar lawer o dir yn yr ardal, gan gynnwys ein fferm deuluol ni heddiw:

map000583

“Maps of the estate of Edward Loveden Loveden Esqr in the several counties of Cardigan and Pembroke, South Wales” gan T. Lewis,1787 (Casgliad Ystad Gogerddan, Cyfrol 39, tud. 28r)

 

Siân Medi Davies, Uned Metadata Digido, Llyfryddiaeth Hanesyddol Cymru a Safonau

Tagiau: , , , , ,

Postiwyd - 12-11-2012 Dim sylwadau

Digido

‘Trwy Braw i Goruchafiaeth’ – Lloyd George, Cymru a’r Rhyfel Mawr

Central Office of Information (London), “The Right Honourable David Lloyd George.” (PG234/15 Llyfr Ffoto LLGC : NLW Photograph Album 1014, dlg00001).

Yn ystod y misoedd diwethaf bûm yn catalogio pamffledi casgliad Gladstone y Llyfrgell, – casgliad gwerthfawr iawn fydd o ddiddordeb arbennig i unrhyw un sydd am wybod fwy am faterion gwleidyddol a diwylliannol y bedwaredd ganrif ar bymtheg a dechrau’r ugeinfed ganrif. Yng nghanol y nifer fawr o bamffledi sydd yn y casgliad deuthum ar draws  araith ysgrifennodd David Lloyd George yn 1914 i gynulleidfa Gymreig yn Neuadd y Frenhines yn Llundain, o dan y teitl Through Terror to Triumph. Pwrpas yr araith oedd ceisio cyfiawnhau rôl y wlad yn y Rhyfel Byd Cyntaf drwy ddatgan bod rhaid i Brydain amddiffyn Gwlad Belg oedd, yn ôl Lloyd George, yn wlad heddychlon, ddi-niwed. Pan oedd Gladstone yn Brif Weinidog yn 1870, arwyddodd Prydain gytundeb i amddiffyn Gwlad Belg ynghyd â Rwsia, Ffrainc, Awstria a Prwsia. Cwestiynodd felly pam i Awstria a Prwsia dorri eu addewid.

Ceir yma bolemig mewn gwirionedd yn portreadu’r Almaen fel y gelyn mawr, di-egwyddor yn ymosod ar wlad Belg fach, egwyddorol ond gwan. Cyfeiria at hanes Prwsia o dan Frederick y 1af, pan ddewiswyd ei milwyr yn seiliedig ar eu taldra (o leiaf 6 troedfedd 2 fodfedd o leiaf). Cyferbynna hyn gyda’r ffaith fod llawer o bethau da’r byd wedi eu creu gan wledydd bach a phobl bach.

Mae’n portreadu Serbia fel y wlad fach, ddi-niwed arall yn y rhyfel. Wrth gwrs, dechreuodd y rhyfel pan laddwyd Archddug Franz Ferdinand o Awstria-Hwngari gan ŵr o Serbia.

Mae rhai o’i ddatganiadau i geisio denu milwyr i ymuno â’r fyddin yn peri anesmwythyd o wybod am y nifer fawr o golledion yn y rhyfel. Mae’n amlwg fod Lloyd George yn disgwyl rhyfel hir a gwaedlyd, a hynny a gafwyd yn y pen draw.

Pwysleisiodd y gwlatgarwch newydd a ddaeth yn sgil y rhyfel. Gwêl ddiwedd ar hunanoldeb, diogi a gormodedd – canlyniadau bywyd moethus. Byddai marw yn y rhyfel yn farw cysygredig, fyddai’n yn well na byw bywyd diflas, llafurus a dibwrpas.

I orffen, defnyddiodd ddelwedd o fynyddoedd a dyffrynnoedd gogledd Cymru. Mynna fod pobl Cymru wedi byw yn rhy hir yn gyfforddus, hapus yn y dyffrynnoedd wrth gael eu hamddiffyn o’r bannau. Roedd yn amser gadael y dyffrynnoedd i droedio uchelfannau’r mynyddoedd – dyletswydd gwlatgarwch, urddas ac aberth. Mae’n creu darlun o rhyfel fel cyfle cyffrous a rhinweddol. Go brin fod y milwyr yn credu hyn ar ôl cyrraedd y ffosydd!

Hywel Lloyd

Postiwyd - 30-10-2012 Dim sylwadau

Digido

Ennill Ysbrydoliaeth…

Oes gen ti syniad gwych am gynnyrch newydd? Wyt ti’n chwilio am fflach o ysbrydoliaeth? Paid edrych dim pellach.

Mae’n anhygoel cymaint o eitemau sy’n bodoli o dan do’r Llyfrgell ac mae’r cyfan yma ar eich cyfer chi. Mae prosiect newydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn agor y drws i fusnesau ac unigolion i fanteisio ar hyn oll. Trwy’r prosiect, mae cyfle i chi ennill trwydded am ddim i ddefnyddio’r casgliadau mewn modd masnachol. P’un a’i bod trwy gynnyrch, wasanaeth neu’r ddau.

Yr hyn sy’n cael ei gynnig i fusnesau yw copïau cydraniad uchel o unrhyw eitemau digidol. Golyga hynny bod modd i chi bori drwy’r casgliadau o gynhesrwydd eich cartref, swyddfa neu weithdy.

Mae’r Llyfrgell Genedlaethol yn cael ei hystyried yn un o’r canolfannau sgiliau digido gorau o’i math yn Ewrop. Manteisiwch ar y cyfle i’w defnyddio.
Dau beth sydd rhaid gwneud er mwyn manteisio ar y cyfle unigryw hwn, sef:
1)    Bod o fewn ardaloedd cydgyfeiriant Cymru
2)    Mynychu un o’n digwyddiadau digido i fusnes

Mae mor syml a hynny! Mae’r digwyddiad nesaf yn cael ei gynnal yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth ar y 13eg o Dachwedd 2012. Am wybodaeth pellach cysylltwch â:
Mari Grug ar 01970 632983 neu; mari.grug@llgc.org.uk

Tagiau:

Postiwyd - 25-09-2012 Dim sylwadau

Digido

Carcharorion Rhyfel – eitemau newydd

Rwyf ar hyn o bryd yn paratoi eitemau newydd i’w hychwanegu at ein casgliad digidol ni o ddeunyddiau Carcharorion Rhyfel, ac ymysg yr eitemau diweddar gan y Parchedig Emrys W. Evans, un o’r carcharorion Cymreig yng Ngwersyll Stalag IVB, y mae llun o angladd yr Awyr-ringyll J. ‘Taffy’ Jones.

Angladd yr Awyr-ringyll J. 'Taffy' Jones DFM

Angladd yr Awyr-ringyll J. ‘Taffy’ Jones DFM

Mae’n debyg fod ‘Taffy’ wedi cychwyn mentro tu allan yn gynnar bob bore i ddwyn glo ychwanegol o’r cwt glo gyferbyn â lle roeddent yn cysgu. Roedd yn rhaid iddo fod yn gyfrwys ac yn gyflym er mwyn osgoi chwiloleuadau a gynnau’r Almaenwyr. Roedd y glo ychwanegol hwn yn galluogi i ‘Taffy’ a’i gyd-garcharorion fedru tanio’r stôf a chael gwresogi eu hunain yn y bore. Roedd hyn yn beth mentrus a dewr i’w wneud, ond yn anffodus fe’i ddaliwyd un bore a saethwyd ef yn farw gan un o’r swyddogion Almaenig.

Claddwyd Taffy gydag anrhydeddau milwrol llawn, a rhyfedd yw gweld y Rhuban Natsiaidd ar y dorch blodau ar ei arch, gyda’r swyddogion Almaenig yn perfformio’r saliwt uwch ei fedd. Rhyfeddach fyth yw meddwl fod yr union swyddog a saethodd ‘Taffy’ yn eu mysg!

Byddwn yn ychwanegu’r eitemau newydd yma i’r drych dros y misoedd nesaf.­

Siân Medi Davies, Uned Metadata Digido, Llyfryddiaeth Hanesyddol Cymru a Safonau

Tagiau: , , ,

Postiwyd - 27-07-2012 Dim sylwadau

Digido

Yr Eisteddfod Genedlaethol…40 mlynedd yn ôl

Ydych chi ymhlith y cystadleuwyr yma? Ewch draw i wefan Casgliad y Werin i rannu eich atgofion!

Wrth baratoi delweddau o Casgliad Geoff Charles ar gyfer prosiect Europeana Libraries daeth staff yn yr isadran ar draws set o oddeutu 500 o luniau heb ei chatalogio o’r Eisteddfod Genedlaethol yn Hwlffordd yn 1972 – bron union 40 mlynedd yn ôl! Ymhlith y lluniau o enwogion fel Carwyn James a Meic Stevens mae nifer fawr o luniau o rhai o’r bobl na’th ymweld â’r maes, na’th gystadlu neu oedd yn rhan o gynulleidfa’r gig roc ‘Gwallt yn y Gwynt’. Er mwyn helpu ni cychwyn adnabod rhai o’r bobl yma mae’r Llyfrgell, ar y cyd gyda Casgliad y Werin, wedi gosod chwech ar hugain o’r delweddau ar wefan Casgliad y Werin. Pam na ewch chi draw i’r wefan i weld os ydych yn nabod rhai o’r bobl neu’r digwyddiadau yn y lluniau yma? Gallwch rannu eich atgofion wrth adael sylw o dan y llun perthnasol.

Doug Jones

Tagiau: , , ,

Postiwyd - 22-06-2012 Dim sylwadau

Digido

Miliwn o ‘hits’ ar Flickr!

Rwy’n hapus i fedru datgan bod tudalen Flickr y Llyfrgell wedi derbyn miliwn o hits! Diolch i bawb sydd wedi manteisio ar y cyfle i gymryd golwg ar rai o gasgliadau ffotograffig pwysicaf y Llyfrgell. Diolch hefyd i’r rheini sydd wedi cymryd y cyfle i adael sylwadau, i ddewis ein lluniau fel ffefrynnau, sydd wedi rhannu ein lluniau ac sydd wedi dod yn gysylltiadau gyda ni ar Flickr. Ymlaen i’r filiwn nesa!

'Ci gyda phiben yn ei geg' gan P. B. Abery - y llun mwyaf poblogaidd ar dudalen Flickr LLGC

Doug Jones

Postiwyd - 12-06-2012 Dim sylwadau

Digido

Beth sy’n digwydd yn Datblygiadau Digidol dyddiau yma?

Mae’r blog yma i chi sy’n pendroni, ‘beth mae nhw’n gwneud fyny yn isadran digido?’ Dwi’n un o dîm Uned Metadata yr isadran, a hoffwn roi flas i chi o rhai o’r datblygiadau diweddaraf yn yr uned.

Un prosiect newydd sbon danlli ddechreuwyd ar 1 Ebrill yw’r ‘Rhyfel Byd 1914-1918 a’r profiad Cymreig’.  O dan arweinyddiaeth Rob Phillips bydd y prosiect yma’n digido ffynonellau gwreiddiol yn ymwneud â’r Rhyfel Byd Cyntaf i greu casgliad digidol fyddai’n datgelu hanesion cudd y Rhyfel Byd Cyntaf a’i ddylanwad ar agweddau o fywyd, iaith a diwylliant Cymru. Mae’r bwrdd prosiect cyntaf wedi’i chynnal,  mae’r sganwyr yn bwrw ymlaen gyda digido’r papurau newydd ac mae gwaith parartoadol wedi dechrau ar yr archif cyntaf i’w ddigido sef  ‘Aberystwyth Comforts for Fighters Fund’. I gael y newyddion diweddaraf ewch at flog neu gyfrif Twitter y prosiect.

Mae'r Llyfrgell yn rhan o brosiect Europeana Libraries

Prosiect ddigido arall cyffrous yw Europeana Libraries. Mae LlGC yn un o 19 llyfrgell ymchwil Ewropeaidd blaenllaw sy’n rhan o’r cynllun. Y bwriad yw cynnig mynediad di-dâl i 5 miliwn o wrthrychau digidol erbyn diwedd Rhagfyr 2012. Y datblygiad diweddaraf yw bod casgliad Tirlun Cymru (sef tua 5,000 o ddelweddau) ac oddeutu  4,000 o ddelweddau  o gasgliad ffotograffig  John Thomas wedi’u cyhoeddi ar wefannau European Library ac Europeana.

Mae llawer o weithgareddau eraill yn mynd ymlaen yn yr uned heblaw i’r prosiectau mawr – rydym yn digido llawysgrifau, mapiau, ffotograffau, posteri ac yn diweddaru Y Bywgraffiadur Arlein  Un casgliad sydd wedi mynd yn fyw ar y Drych Digidol yn ddiweddar yw darluniau John ‘Warwick’ Smith. Artist ydoedd fu’n ymweld â Chymru yn aml dros gyfnod o 22 mlynedd gan gynhyrchu lluniau dyfrlliw arbennig o dirwedd Cymru – gallwch bori trwy 162 ohonynt yn awr ar y Drych Digidol.

Dyna i chi gip olwg sydyn o beth sy’n diwgydd yn yr Uned Metadata, felly cofiwch edrych ar gasgliadau’r Llyfrgell ar eu newydd wedd yn ddigidol a byddwch yn wyliadwrus am ychwanegiadau pellach yn fuan megis Mapiau o Gymru, llawysgrifau Peniarth 482D a Salusbury a’r llawysgrif cyntaf gan ferch i’w ddigido, Llyfr Rysetiau a choginio gan Merryell Williams, Peniarth 513D.

 

Branwen Rhys

Tagiau: , ,

Postiwyd - 08-05-2012 Dim sylwadau

Digido

Prosiect digido’r ‘Rhyfel Byd 1914-1918 a’r profiad Cymreig’

Poster Recriwtio Cymraeg o'r Rhyfel Byd Cyntaf

Rwyf newydd ddechrau gweithio ar brosiect digido’r Rhyfel Byd 1914-1918 a’r profiad Cymreig a leolir yn y Llyfrgell. Bwriad y prosiect yw digido 190,000 tudalen o ddeunydd print, llawysgrifau gwreiddiol a ffotograffau, yn ogystal â 20 awr o ffilm a 50 awr o dapiau sain yn ymwneud â’r Rhyfel Byd Cyntaf i greu casgliad digidol unigryw. Trwy’r rhain bwriedir datgelu hanesion cudd y rhyfel a sut y gwnaeth ddylanwadu ar bob agwedd o fywyd, iaith a diwylliant Cymru. Cymru oedd y wlad â’r lefel uchaf o recriwtio yn y DU yn ystod y rhyfel, gyda llawer o’r deunydd propaganda wedi ei anelu’n uniongyrchol at y Cymry.  Ymunodd dynion o bob cwr o Gymru yn y fyddin, a lladdwyd tua 35,000 ohonynt yn y brwydro.

Llythyr o filwr at ei fam yn ymddiheuro nad oedd gyda chaniatâd i ysgrifennu yn y Gymraeg

Wrth wneud gwaith cychwynnol ar y deunydd ‘rwyf wedi dod ar draws llawer o dameidiau diddorol sydd yn archif y llyfrgell.  Mewn un llythyr gwelir milwr a oedd ‘somewhere in France’ yn gorfod ymddiheuro i’w fam am orfod ysgrifennu ati’n Saesneg am nad oedd y sensoriaid yn fodlon i’r milwyr ysgrifennu adref yn Gymraeg. Mewn llythyr arall a ysgrifennwyd gan filwr ar faes y gad adref at ei fam yn Sir Aberteifi, mae’n diolch iddi am anfon ‘ffowlyn’ ato – gan bwysleisio ‘credaf ni all ei gynnwys fod yn well’. Dyma esiampl hyfryd o ofal mam at ei mab, a ffordd naturiol pobl cefn gwlad o anfon cysur i’w hanwyliaid a oedd yn dioddef erchyllterau ymhell i ffwrdd o adref.  Ond tybed sut gyflwr oedd ar ffowlyn a gafodd ei bostio i Ffrainc o berfeddion cefn gwlad Sir Aberteifi? Byddai’n ddiddorol gwybod faint o amser y cymerai parsel o’r fath i gyrraedd yn y post bron ganrif yn ôl ynghanol trybini’r rhyfel. Tybed ai dyma pam mae’r mab yn pwysleisio’r ffaith iddo fod yn iach! Dwi’n siŵr y byddai rheolwyr Iechyd a Diogelwch heddiw’n arswydo o weld cyflwr y ffowlyn ar ôl iddo dreulio’r holl amser yn y parsel!

Llythyr o filwr at ei fam yn diolch am ffowlyn roedd wedi ei dderbyn

Mae nifer o lythyrau personol diddorol fel yr uchod, ynghyd a phob math o ddeunydd difyrarall am gyfnod y rhyfel wedi eu gwasgaru mewn casgliadau drwy Gymru, ond bydd eu digido yn eu huno’n gasgliad rhithiol unigryw a fydd yn ein galluogi i ddysgu mwy am Gymry’r cyfnod. Lansir y wefan ddiwedd Mehefin 2013, mewn da bryd i glymu’r prosiect a digwyddiadau coffadwriaethol eraill yng Nghymru a thu hwnt. Gallwch ddysgu mwy am y prosiect drwy wylio’r cyfweliad yma ar wefan y BBC neu drwy ddarllen y datganiad i’r wasg.

Dilynwch ddatblygiad y prosiect drwy ddarllen ein blog neu drwy ddilyn #cymruww1 ar Twitter.

Tagiau:

Postiwyd - 02-04-2012 1 Sylwad

Digido

Etholiadau, yr Eisteddfod a Chymry America

Hysbyseb cyfrwng Cymraeg sy’n apelio am gefnogaeth gan y Cymry. (WOP00820)

A hithau’n flwyddyn etholiadau arlywyddol yn America eleni, diddorol yw sylwi ar yr ymgyrchu gwleidyddol a fu yn hanes America wrth weithio ar eitemau sydd wedi’u digido fel rhan o Broject Cymru-Ohio sydd ar fin dod i ben gyda’r Llyfrgell Genedlaethol.

Digwydd mynd trwy raglen Eisteddfod Flynyddol Cymdeithas Eisteddfod Ddeheuol Ohio a gynhaliwyd yn Jackson ar 26 Medi 1924 oeddwn i, er mwyn ei dehongli ar gyfer ei chyflwyno maes o law ar wefan y project, pan sylwais ar nifer sylweddol o hysbysebion ymgyrchu etholiadol a ychwanegwyd hwnt ac yma trwy’r rhaglen.  Roedd hi fel petai’r rhaglen wedi cael ei noddi gan yr ymgeiswyr hyn oherwydd ei maint anarferol, a hyn ryw bum wythnos cyn yr etholiadau.

Mae’r hysbyseb hon yn cydnabod cefnogaeth eisteddfodwyr brwd yr ardal. (WOP00838)

Roedd y ffaith bod Americanwyr yn ethol bron i bob swydd gyhoeddus oedd yn bodoli yn dipyn o syndod i mi, gyda hysbysebion gan ymgeiswyr ar gyfer bod yn Farnwr Profi, Clerc y Llysoedd, Siryf, Comisiynydd Sirol, Cofiadur Sirol a’r Ddeddfwrfa Daleithiol ynghyd ag ymgeiswyr i fod yn Seneddwr Daleithiol, Cynrychiolydd a Llywodraethwr fel yr oedd i ddisgwyl.  Yn fwy na hyn, roedd mwyafrif o’r ymgeiswyr oedd yn ceisio dwyn perswâd ar yr eisteddfodwyr yn ymgeiswyr Gweriniaethol.

Mae’n deg dweud bod cymaint o hysbysebion yma yn ymddangos mewn rhaglen a oedd yn ddigwyddiad diwylliannol Cymreig yn amlygu’r ffaith mae’n siŵr, bod y rhai oedd yn dilyn y ‘pethe’ hefyd yn cymryd diddordeb yng ngwleidyddiaeth a deddfwriaeth eu gwlad.

D. Rhys Davies

 

← Cofnodion hynach Cofnodion mwy newydd →

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog