Blog

Postiwyd - 07-04-2015 Dim sylwadau

Arddangosfeydd

Arddangosfa Gwersyll yr Urdd Llangrannog, 18 Ebrill – 29 Awst 2015

Casgliad Gwersyll yr Urdd Llangrannog

Casgliad Gwersyll yr Urdd Llangrannog

 

Beth yw eich atgofion chi o aros yng ngwersyll yr Urdd Llangrannog? Nofio yn y môr? Cysgu mewn pabell? Gorfod mynd a phlât eich hunan ar gyfer prydiau bwyd? Cwrdd â ffrindiau newydd? Canu a chwerthin? Ta beth sy’n taro’r cof dwi’n siŵr bydd diddordeb gyda chi i ddod i weld rhai o’r delweddau sydd wedi cael eu paratoi ar gyfer arddangosfa arbennig yn y Llyfrgell Genedlaethol, sy’n agor ar 18 Ebrill.

 

 

 

Mae dros 1500 o ddelweddau wedi eu casglu a’u digido ac mae’r rhain i’w gweld ar wefan Casgliad y Werin Cymru (http://www.casgliadywerin.cymru/user/8428). Mae 60 o’r delweddau hyn wedi eu dethol ar gyfer yr arddangosfa weledol yn y Llyfrgell, felly beth am daro draw i’w gweld.

 

Efallai bydd hyn yn eich ysbrydoli i rannu eich casgliad chi o’ch cyfnod yn aros yn y Gwersyll neu efallai byddwch yn adnabod rhai o’r wynebau. Os felly, gofynnwn yn garedig i chi rannu gwybodaeth gyda ni ar wefan Casgliad y Werin er mwyn cyfoethogi’r hanes a sicrhau bod y cyfan yn cael ei gofnodi ar gyfer cenedlaethau i ddilyn.

 

Hazel Thomas

Postiwyd - 30-03-2015 Dim sylwadau

Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Codi bwganod, ac atgyfodi’r gorffennol

Un o dudalennau addurnedig y llawysgrif.

Un o dudalennau addurnedig y llawysgrif.

Mae gwaith ymchwil a delweddu newydd ar un o lawysgrifau canol-oesol pwysicaf Cymru wedi arwain at ymddangosiad drychiolaethau rhyfedd a llinellau o farddoniaeth newydd ar y memrwn hynafol, arysgrifau oedd wedi eu dileu rywbryd yn y gorffennol.

Dyddia Llyfr Du Caerfyrddin yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru o’r flwyddyn 1250, a hi yw’r llawysgrif Gymraeg gynharaf a feddwn. Mae’r gyfrol yn cynnwys rhai o’r cyfeiriadau cynharaf at y Brenin Arthur a Myrddin.

Er i ysgolheigion astudio cynnwys y gyfrol ers degawdau, a sylweddoli ei phwysigrwydd, mae gwaith newydd gan fyfyrwraig PhD o Brifysgol Caergrawnt yn taflu goleuni newydd ar farddoniaeth y Llyfr Du. Cred Myriah Williams a’i chyfarwyddwr, yr Athro Paul Russell o Adran Eing-Sacsoneg, Norseg a Chelteg Caergrawnt fod un o berchnogion y Llyfr Du yn oes y Tuduriaid, sef gŵr o’r enw Jaspar Gryffyth o Ruthun yn ôl pob tebyg, wedi mynd ati’n fwriadol i ddileu o’r gyfrol gerddi ychwanegol, darluniau a nodiadau ymyl-y-ddalen. Roedd y darnau hyn wedi eu hychwanegu at y gyfrol tros y blynyddoedd wrth i’r llawysgrif dreiglo o law i law.

Datgelu ysgrifen a darlun dan olau Uwch Fioled (f. 39v).

Datgelu ysgrifen a darlun dan olau Uwch Fioled (f. 39v).

Trwy ddefnyddio cyfuniad o oleuni uwch-fioled a meddalwedd golygu lluniau, mae’r ymchwilwyr wedi mynd dan groen ymgais y perchennog Tuduraidd i gael gwared ar ychwanegiadau i’r llawysgrif. Trwy wneud hynny maent wedi dod a lluniau a darnau o farddoniaeth i’r golwg unwaith eto, cerddi unigryw nad ydynt wedi eu cadw mewn llawysgrifau eraill.

Bydd Williams a Russell yn traddodi darlith yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru ddydd Mercher fel rhan o dymor arddangosfa ar fywyd a gwaith Syr Siôn Prys, un o gyn-berchnogion y Llyfr Du. Yn y ddarlith, byddant yn datgelu rhai o’u darganfyddiadau, ac yn pwysleisio’r angen i barhau i astudio’r llawysgrif.

Dywedodd y Dr Aled Gruffydd Jones, Llyfrgellydd a Phrif Weithredwr y Llyfrgell Genedlaethol: “Mae’r darganfyddiad newydd hwn yn hynod gyffrous, ac yn dangos pa fath o ddarganfyddiadau y gellir eu gwneud ymysg hen gasgliadau, a chasgliadau newydd yma yn Aberystwyth. Rydym yn falch o fod yn rhan o’r ymchwil arloesol hwn, a rhannwn falchder tîm Caergrawnt yn eu darganfyddiad.”

Gellir gweld Llyfr Du Caerfyrddin yn arddangosfa gyfredol y Llyfrgell Genedlaethol, ‘Llenor a lleidr? Syr Siôn Prys a’r llyfrau Cymraeg cyntaf’, hyd at 27 Mehefin 2015.

Cynhelir gweithdy NeDiMAH ar ‘New methods of manuscript imaging and analysis’ yn y Llyfrgell ar 31 Mawrth-1 Ebrill 2015.

Maredudd ap Huw

Postiwyd - 23-03-2015 Dim sylwadau

ArAgor / Newyddion a Digwyddiadau

Golygathon Ffotograffwyr Cymraeg

A_group_of_women_from_Ysbyty_Ifan_almshousesBydd y Golygathon Wicipedia cyntaf erioed yn cael ei gynnal yn y Llyfrgell Genedlaethol ar y 10fed Ebrill. Dewch draw i ddysgu sut i olygu a helpu i wella cynnwys ar Wicipedia. Bydd y digwyddiad hwn yn canolbwyntio ar greu a gwella erthyglau am ffotograffwyr Cymreig, eu bywydau, eu gyrfaoedd a’u lluniau. Mae’r digwyddiad yn rhan o raglen paratoi a dathlu lansiad arddangosfa fawr ar fywyd a gwaith Philip Jones Griffiths sydd i’w chynnal yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn ddiweddarach eleni.

 

Bydd y digwyddiad yn cael ei arwain gan y Wicipediwr preswyl Jason Evans a Llyfrgellydd Delweddau Gweledol y Llyfrgell Genedlaethol ynghyd â Wicipedwyr profiadol. Bydd y digwyddiad yn dechrau am 10:00 gyda chyflwyniadau a hyfforddiant byr cyn dechrau golygu!

Cofrestrwch yma neu cysylltwch â Jason.evans@llgc.org.uk

Postiwyd - Dim sylwadau

Heb ei gategoreiddio

Archifau’r Chwyldro wedi’r Ail Ryfel Byd

Mae Prifysgol Bangor yn cynnal cynhadledd Shaping the Labour Party wythnos hon i nodi 70 o flynyddoedd ers ethol Llywodraeth Clement Attlee, ac yr oeddwn i’n falch o gael gwahoddiad i siarad am gasgliadau gwleidyddol sydd yn y Llyfrgell Genedlaethol mewn gweithdy ar hanes y Mudiad Llafur ar fore dydd Mawrth.
Heb os, y Cymro enwocaf yn y Llywodraeth Llafur yn dilyn yr Ail Ryfel Byd oedd Aneurin Bevan, ond mae’r Archif Wleidyddol yn gartref i bapurau dau weinidog arall yn y Llywodraeth honno o Gymru, sef Jim Griffiths a’r Arglwydd Ogmore.

Lord Ogmore

Yr Arglwydd Ogmore mewn Llys ym Merlin

Brodor o Ardal Rhydaman oedd Jim Griffiths, aeth i weithio yn y diwydiant glo yn 13 oed. Daeth yn weithgar yn Ffederasiwn Glowyr De Cymru a chafodd ei ethol fel Aelod Seneddol Llanelli yn 1936. Ym 1945 cafodd ei benodi yn Weinidog Yswiriant Cenedlaethol, rôl allweddol yn y broses o sefydlu’r wladwriaeth les fodern. Roedd e hefyd yn gyfrifol am ddeddf ynglŷn ag anafiadau diwydiannol yn 1948. Yn 1951 penodwyd yn Ysgrifennydd Gwladol dros y Trefedigaethau, ac yn 1964 yn Ysgrifennydd Gwladol gyntaf Cymru.
Gwnaeth yr Arglwydd Ogmore ei farc yntau yn y Swyddfa Drefedigaethol yn ystod Llywodraeth Attlee. Yn dilyn gyrfa gyfreithiol a gwasanaeth yn y fyddin lle bu’n Brif Swyddog Cyfreithiol yn llywodraeth y Cadfridog Montgomery yn rhanbarth Prydeinig Berlin, teithiodd i Burma a Sarawak i adrodd ar farn y bobl leol ar drefniadau llywodraeth newydd. Penodwyd ef yn Is-ysgrifennydd Seneddol gwladol yn y Swyddfa Drefedigaethol yn 1947, ac aeth ymlaen i fod yn rhan o ddirprwyaeth Brydeinig i’r Cenhedloedd Unedig ym 1950, ac yn Weinidog hedfan masnachol cyn I’r Blaid Lafur golli’r etholiad ym 1951
Yn ogystal â hyn, mae papurau nifer o aelodau etholedig y Blaid Lafur yn y Llyfrgell gan gynnwys dwy wraig flaenllaw, Eirene White a Megan Lloyd-George, a phapurau swyddogion undebau llafur fel Huw T. Edwards yn y Llyfrgell. Mae’r Llyfrgell hefyd yn gartref i archifau nifer o gyrff yn gysylltiedig â’r mudiad Llafur, gan gynnwys cofnodion Plaid Llafur Cymru, canghennau lleol y Blaid Lafur, y Blaid Gomiwnyddol a TUC Cymru.
Wrth gwrs, nid stori un ochr yw hanes y mudiad Llafur. Mae cymaint o wybodaeth am frwydrau’r dosbarth gweithiol ym mhapurau perchnogion diwydiant fel Is-Iarll Rhondda a Chymdeithas Perchnogion Pyllau Glo De Cymru a Mynwy, sydd hefyd ar gael yn y Llyfrgell. Mae’r safbwynt o ochr y gelyn yr un mor ddiddorol!

Rob Phillips, Archifydd Cynorthwyol @AWGymreig

Yr Archif Wleidyddol Gymreig

Postiwyd - 16-03-2015 Dim sylwadau

Arddangosfeydd / Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Holl synnwyr Pen Cymro ynghyd – am y tro cyntaf erioed

Poster cynhadleddDdydd Mercher (18 Mawrth), bydd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol yn cynnal ei gynhadledd hanes cyntaf, a hynny yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Gyda llawer wedi darogan mai ‘Coleg William Salesbury’ fyddai enw’r Coleg Cymraeg, a chyda’r sefydliad bellach yn cynnig ‘Ysgoloriaeth William Salesbury’, mae’n briodol mai ar Ddadeni cyfnod y Tuduriaid y bydd y gynhadledd.

Roedd i William Salesbury ddylanwad arbennig ar y Dadeni Dysg yng Nghymru, a hynny trwy gyfrwng ei weithiau cyhoeddedig Cymraeg, megis Oll Synnwyr Pen Kembero Ygyd (1547) a Ban Wedi i Dynny (1550), a’i gyfieithiadau o’r ysgrythurau yn Kynniver Llith a Ban (1551), Llyfr Gweddi Gyffredin (1567) ac wrth gwrs y Testament Newydd (1567).

Bydd y gynhadledd yn ail-gloriannu dylanwad Salesbury ar y Dadeni Dysg yng Nghymru, ac yn edrych hefyd ar rai o’i gyfoeswyr, megis Elis Gruffydd (‘Y Milwr o Galais’), a Siôn Prys, yr olaf yn wrthrych arddangosfa gyfredol y Llyfrgell – ‘Llenor a lleidr? Syr Siôn Prys a’r llyfrau Cymraeg cyntaf’. Bu Prys yn gwasanaethu Thomas Cromwell yn niddymiad y mynachlogydd, a hefyd yn gyfrifol am gyhoeddi’r llyfr Cymraeg cyntaf oll yn 1546, sef Yny lhyvyr hwn. Ef hefyd ddiogelodd Lyfr Du Caerfyrddin, ein llawysgrif Gymraeg gynharaf.

Yn ôl Llyfrgellydd y Llyfrgell Genedlaethol, y Dr Aled Gruffydd Jones: ‘Mae’n wych o beth fod dau o sefydliadau dysg y genedl – y Coleg Cymraeg a’r Llyfrgell Genedlaethol – yn cydweithio i edrych o’r newydd ar gyfnod eithriadol bwysig yn ein hanes â’n llên. Edrychwn ymlaen at groesawu cenhedlaeth newydd o ysgolheigion brwdfrydig i ddilyn yn ôl traed y meistri.’

Sphere of the worldI gyd-fynd â’r gynhadledd, bydd y Llyfrgell Genedlaethol yn arddangos holl weithiau cyhoeddedig William Salesbury am y tro cyntaf erioed, arddangosfa fechan undydd sydd bellach yn bosibl yn sgil llenwi’r bwlch olaf yng nghasgliad y Llyfrgell. Prynwyd The descripcion of the sphere or frame of the worlde (tua 1550), cyfieithiad i’r Saesneg gan Salesbury o waith y Groegwr Proclus, mewn arwerthiant yn Llundain yn 2007. Roedd y copi wedi ei adael gan Syr John Williams ar silffoedd Castell Shirburn, swydd Rhydychen, pan brynodd y casglwr hwnnw’r llyfrau Cymraeg enwog oddi yno tua 1899. Cywirwyd y camgymeriad, a bellach mae’r gyfrol wedi ei diogelu gyda thrysorau eraill o waith Salesbury yn Aberystwyth.

 

Er mai ar gyfer myfyrwyr yn bennaf y bydd y gynhadledd, bydd modd i’r cyhoedd hefyd fynychu, a gweld y llyfrau, trwy gysylltu â Siôn Jobbins ar 01970 628293 neu s.jobbins@colegcymraeg.ac.uk.

Bydd arddangosfa’r Llyfrgell, Llenor a lleidr?: Syr Siôn Prys a’r llyfrau Cymraeg cyntaf, ar agor o 31 Ionawr – 27 Mehefin 2015.

Maredudd ap Huw

Postiwyd - 11-03-2015 Dim sylwadau

Arddangosfeydd / Casgliadau

Swyn y Storïwr

T. Llew Jones

Portread o T. Llew Jones gan Ron Davies, © Ystâd Ron Davies Estate

Ers yr 1950au mae plant Cymru wedi cael y fraint o ddod i ’nabod cymeriadau fel Twm Siôn Cati, Barti Ddu, Harri Morgan a Tim Boswell. Ond tybed ydych chi’n ’nabod y dyn tu ôl i’r cymeriadau?

Eleni yw blwyddyn canmlwyddiant brenin llenyddiaeth i blant, T. Llew Jones, a dros y misoedd diwethaf rydyn ni wedi bod wrthi’n creu arddangosfa sy’n dathlu ei fywyd a’i waith. Fel awdur llyfrau plant yr oeddwn i’n ’nabod T. Llew Jones, ond wrth fynd ati i guradu’r arddangosfa fe ddes i i ddysgu ei fod e’n llawer mwy na hynny.

’Nôl ym mis Ionawr fe ges i’r fraint o ymweld â hen gartref T. Llew Jones ym Mhontgarreg er mwyn dewis a dethol rhai eitemau personol i’w cynnwys yn yr arddangosfa. Wrth siarad ag aelodau o deulu T. Llew, chwilota trwy’r deunydd personol a darllen drwy’i ddyddiaduron sydd yma yn y Llyfrgell, fe ddaeth yn amlwg i mi ei fod e’n gymeriad diddorol tu hwnt.

T.LlewJones

T. Llew Jones yn cael ei gadeirio yn Eisteddfod Genedlaethol Glyn Ebwy 1958.
Geoff Charles, ©LlGC

A wyddoch chi ei fod e’n chwaraewr gwyddbwyll a chriced cystadleuol iawn ac yn hoff iawn o wylio Cymru’n chwarae rygbi? Neu beth am ei lwyddiant fel bardd ac iddo ennill cadair yr Eisteddfod Genedlaethol ddwy flynedd yn olynol? Oeddech chi’n gwybod ei fod yn treulio llawer o’i amser yn ymchwilio i hen draddodiadau a llên gwerin Geltaidd a byd eang? Na? Wel dyma’ch cyfle i ddysgu mwy am T. Llew Jones – y llenor a’r dyn.

Arddangosfa Swyn y Storiwr

Bydd cyfle i weld dyddiaduron T. Llew, llawysgrifau o rhai o’i weithiau, casgliad o ffotograffau personol ac eitemau ar fenthyg oddi wrth y teulu, sy’n cynnwys y bwrdd gwyddbwyll y bu T. Llew yn treulio oriau yn chwarae arno a’r goron yr enillodd yn Eisteddfod Talgarreg yn 1947. Mae arddangosfa Swyn y Storïwr: Canmlwyddiant T. Llew Jones ar agor tan Chwefror 2016, dydd Llun i Sadwrn o 09:30 tan 16:30.

Postiwyd - 03-03-2015 Dim sylwadau

ArAgor / Digitisation / Heb ei gategoreiddio / Newyddion a Digwyddiadau / Research / Ymchwil

Wicipediwr Preswyl. Mis un – gosod sylfaen

Mae’r ffocws yn ystod wythnosau cyntaf y preswyliad wedi bod ar gwrdd â thimau o wahanol adrannau yn y Llyfrgell. Mae’r ffaith fy mod wedi gweithio gyda llawer o’r staff am bron i ddeng mlynedd wedi gwneud cyflwyniadau ychydig yn

Mae’r llun eiconig gan Philip Jones Griffiths yw'r  cyntaf i gael eu rhannu gyda Wikimedia fel rhan o'r prosiect.

Mae’r llun eiconig gan Philip Jones Griffiths yw’r cyntaf i gael eu rhannu gyda Wikimedia fel rhan o’r prosiect.

haws. Fodd bynnag, roedd hyn yn bennaf yn gyfle i egluro natur y preswyliad ac i hyrwyddo ei nodau a’i amcanion. Mae’r cyfarfodydd hyn hefyd wedi meithrin syniadau ardderchog sydd wedi helpu i siapio’r cynlluniau hyd yn hyn.

Un o amcanion mawr y preswyliad yw cynnal nifer o Olygothonau ac mae cynlluniau diddorol ar y gweill yn barod. Mae’r Golygathon cyntaf, ar y 10fed o Ebrill, yn rhoi ‘ffocws’ ar Ffotograffwyr Cymreig gan gynnwys Philip Jones Griffiths, un o brif ffotograffwyr yr ugeinfed ganrif. Mae digwyddiadau yn cael eu cynllunio ar amrywiaeth o bynciau gan gynnwys Cyfraith Gymreig Ganoloesol, y Rhyfel Byd Cyntaf, y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia, a Rygbi yng Nghymru. Bydd y Golygothonau yn cynnwys cyflwyniad i Wicipedia a hyfforddiant sylfaenol ar gyfer golygyddion newydd.

Bydd staff y Llyfrgell hefyd yn cymryd rhan. Yn dilyn cyflwyniadau rhagarweiniol bydd yr holl staff a gwirfoddolwyr y Llyfrgell yn cael cynnig gweithdai hyfforddi fel y gallant ddod yn olygyddion eu hunain, ac yr wyf eisoes wedi siarad â nifer o bobl sy’n awyddus i ddechrau arni.

Er bod staff y Llyfrgell yng nghanol proses ailstrwythuro mae’r ymateb i benodiad y Wicipediwr wedi bod yn gadarnhaol ar draws y sefydliad. Maent yn awyddus i gymryd rhan ac i gefnogi’r prosiect. Yn sgìl hyn mae nifer o fentrau eisoes yn cael eu datblygu. Mae’r adran arddangosfeydd wedi cytuno i dreialu’r defnydd o godau QRpedia mewn arddangosfa fawr sydd ar y gweill, ac mae Tîm y We yn gweithio ar osod Botwm ‘Dyfynnu ar Wicipedia’ mewn i’n hadnoddau ar-lein a fydd yn cynhyrchu dyfyniad mewn Wiki-markup ar gyfer Wicipedia. Mae trafodaethau wedi dechrau gyda phartner allanol – Casgliad y Werin Cymru – am newid ei bolisi trwyddedu delweddau fel y gallai cyfraniadau yn y dyfodol gael eu llwytho i fyny i Wiki Commons ac efallai’r cynllun mwyaf cyffrous yw’r bwriad i rannu tua 20,000 o ddelweddau digidol o gasgliad y Llyfrgell. Unwaith y byddwn wedi datrys rhai materion technegol dylem allu defnyddio Glam Wiki Tools i lwytho casgliadau cyfan i Wiki Commons a chaniatáu i’r byd cael cipolwg o’n trysorau cudd!

 

Jason Evans

Wicipediwr Preswyl

Postiwyd - 24-02-2015 Dim sylwadau

Heb ei gategoreiddio

Archif digidol o’r Rhyfel Byd Cyntaf wedi’i enwebu ar gyfer gwobr

Mae archif ddigidol o’r Profiad Cymreig o’r Rhyfel Byd Cyntaf a ddatblygwyd gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru wedi ei enwebu ar gyfer gwobr dyniaethau digidol rhyngwladol.

Fe lansiwyd Cymru1914.org, sydd ar gael i bawb am ddim, yn Nhachwedd 2013. Mae’n dod ynghyd archifau a chasgliadau arbennig Cymru sy’n ymwneud ag effaith y Rhyfel Byd Cyntaf ar Gymru: mae cofnodion tribiwnlys, archifau Corfflu Byddin Cymru a sefydlwyd gan Lloyd George, a llawysgrifau’r beirdd rhyfel Cymreig, gan gynnwys Hedd Wyn a David Jones, yn ffurfio rhan o’r casgliad sylweddol o 220,000 o eitemau digidol, nifer ohonynt yn perthyn i hanesion anhysbys y Rhyfel.

Mae’r archif wedi’i enwebu am Wobr y Dyniaethau Digidol yng nghategori “y defnydd orau o Ddyniaethau Digidol ar gyfer Ymgysylltu Cyhoeddus” (The Digital Humanities Award for “best use of Digital Humanities for Public Engagement”). Menter ryngwladol yw gwobrau’r Dyniaethau Digidol i adnabod rhagoriaeth yn y dyniaethau digidol. Mae enwebiad Cymru1914.org yn cydnabod ei ddefnydd gan gynulleidfaoedd eang ac amrywiol, ynghyd â’i ddefnydd ar gyfer pwrpasau coffâd ac addysg. Dywedodd y Llyfrgellydd a Prif Weithredwr Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Dr. Aled Gruffydd Jones, “Yr ydym yn falch iawn i dderbyn yr enwebiad hwn, sy’n cydnabod yr agweddau o ymgysylltu cymunedol yn y cydweithrediad pwysig yma yn enwedig o ran darpariaeth cynnwys gan gymunedau a sefydliadau lleol. Mae hyn yn enwedig o foddhaol i’r Llyfrgell Genedlaethol gan fod ein strategaeth newydd, Gwybodaeth i Bawb, yn pwysleisio pwysigrwydd ymgysylltu cymunedol yn ein hetifeddiaeth ddogfennol.”

Dywedodd cyfarwyddwr y prosiect, Yr Athro Lorna Hughes (sydd bellach yn Ysgol Astudiaethau Uwch, Prifysgol Llundain): “Ers y lansiad mae Cymru1914.org wedi cael ei ddefnyddio’n helaeth ar gyfer ymchwil, addysg, ac ymgysylltu cymunedol, ac mae’r enwebiad yn cydnabod yr effaith yma. Defnyddiwyd delweddau o recriwtiaid a milwyr gorfod anhysbys o’r archif ddigidol fel rhan o osodiad sain a fideo yr artist Bedwyr Williams, Traw, a gyflwynwyd ar safle bwa coffaol Gogledd Cymru ym Mangor yn Awst 2014. Mae’r archif ddigidol hefyd yn helpu plant ysgol i ddatblygu sgiliau digidol a llythrennedd fel rhan o brosiect Cymru yn y Rhyfel (walesatwar.org)”.

Datblygwyd y casgliad digidol diolch i grant o £500,000 gan Jisc, noddwyr isadeiledd ac adnoddau digidol ym Mhrydain, a nawdd gan Lywodraeth Cymru. Arweiniwyd y prosiect gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru mewn cydweithrediad gyda Phrifysgol Abertawe, Prifysgol Caerdydd, Prifysgol Bangor, Prifysgol Aberystwyth, Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant, archifau lleol Conwy, Sir Y Fflint, Morgannwg, a Gwent, Archif BBC Cymru Wales, a chynnwys cymunedol a ddatblygwyd gan Gasgliad y Werin Cymru.

Mae’r wobr hefyd yn cydnabod gwaith caled yr amryw o bobol wnaeth helpu i ddatblygu’r adnodd: staff y sefydliadau partner, a staff casgliadau, systemau a TG y Llyfrgell. Diolch i’w mewnbwn nhw, lansiwyd yr adnodd ar amser ac o fewn cyllideb.

Mae pleidleisio ar gyfer gwobrau’r Dyniaethau Digidol yn cau ar yr 28ain o Chwefror. I bleidleisio ewch i :  http://dhawards.org/dhawards2014/voting/

Postiwyd - 20-02-2015 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido / Gwasanaethau Darllenwyr

Cofio Joseph Parry

Joseph ParryAr ddydd Sadwrn, 21 Chwefror 1903 cynhaliwyd angladd Dr Joseph Parry, y ‘bachgen bach o Ferthyr’. Amcangyfrifid i oddeutu 7000 o alarwyr ddod ynghyd i’r gwasanaeth a gynhaliwyd yng nghapel Cynulleidfaol Christ Church ym Mhenarth cyn symud ymlaen i fynwent Sant Augustine. Yn ôl anerchiad a draddodwyd yn y gwasanaeth gan y Parchedig H. Elvet Lewis, Llundain, dywedodd nad oedd yn bosibl claddu cerddor am fod caniadau cerddor yn ei ddal yn fyw, a byddai i’r gerddoriaeth a gyfansoddodd Joseph Parry nid yn unig fyw yng nghof y genhedlaeth honno, ond arwain i fyny at feddyliau uwch a melysach mewn cenedlaethau i ddod.

 

Ganed ym Merthyr Tudful yn 1841 ac ar ôl treulio cyfran o’i blentyndod yn gweithio mewn pwll glo ac yng ngwaith haearn Cyfarthfa, ymfudodd gyda’i deulu yn 13 oed i Danville, Pensylfania lle bu’n gweithio mewn melin haearn. Dychwelodd i Brydain gan astudio yn y Royal Academy of Music ac ef oedd y Cymro cyntaf i dderbyn gradd Mus.Bac. o Brifysgol Caergrawnt. Fe’i penodwyd yn 1874 yn Athro Cerddoriaeth cyntaf Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth ac yn ddiweddarach bu’n gweithio yn Abertawe a Chaerdydd.

 

Roedd yn gyfansoddwr toreithiog, a’i gynnyrch yn cynnwys caneuon, cytganau, anthemau, tonau, gweithiau offerynnol, oratorïau ac operâu, gyda Blodwen yn un ohonynt, sef yr opera gyntaf yn y Gymraeg. Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn gartref i ddegau o lawysgrifau cerddoriaeth Joseph Parry ac mae gwaith yn cymryd lle ar hyn o bryd i baratoi detholiad bychan o’r sgoriau cerddorol hyn ar gyfer eu delweddu maes o law’r flwyddyn hon.

 

Fodd bynnag, os nad ydych yn medru aros tan hynny i weld fersiynau digidol o ambell i sgôr nodiant yn llaw Pencerdd America ac yn dymuno cael blas ar fywyd y cerddor, gellir cymryd mantais ar ambell i adnodd sy’n bodoli eisoes ar-lein gan y Llyfrgell. Gellir darllen ei gofnod bywgraffyddol ar wefan Y Bywgraffiadur Cymreig neu mi allwch ddarllen cannoedd o erthyglau sy’n cyfeirio ato trwy chwilio ar wefan Papurau Newydd Cymru Arlein. Er enghraifft, wrth chwilio am ‘Joseph Parry’ a chyfyngu eich dyddiadau i 1903 gellir dod ar draws nifer o erthyglau sy’n adrodd hanes ei farwolaeth a’i gladdedigaeth 112 o flynyddoedd yn ôl.

 

Wrth chwilio amdano ar gatalog e-Adnoddau’r Llyfrgell sy’n cynnwys eitemau o gasgliadau’r Llyfrgell sydd eisoes wedi’u digido, gellir darganfod ambell i ffotograff ohono gan John Thomas. Ac ar wefan Casglu’r Tlysau (rhan o Casgliad y Werin Cymru bellach) gellir bodio trwy daflen angladd Joseph Parry er mwyn cael gweld pa emynau a ganwyd yn y gwasanaeth.

 

Os nad yw hyn yn eich digoni, cofiwch y gellir dod yma i ddarllen y llawysgrifau a’r llythyrau yn Ystafell Ddarllen y De, dim ond i chi wneud cais am docyn darllen cyn hynny. Gellir darllen drafft o hunangofiant Joseph Parry yn ei law ei hun trwy archebu NLW MS 9661D fel man cychwyn!

 

D. Rhys Davies

Postiwyd - 27-01-2015 Dim sylwadau

Arddangosfeydd / Casgliadau

Dirgelwch yr wythfed Gorchymyn coll

Yny lhyvyr wyneb ddalenPam tybed y bu i awdur y llyfr Cymraeg cyntaf hepgor yr wythfed o’r Deg Gorchymyn (‘na ladrata’) o’i gyfrol? A oedd Siôn Prys, awdur Yny lhyvyr hwnn, yn dioddef o gydwybod euog? Oedd hwn yn gamgymeriad bwriadol?

Yny lhyvyr hwnn oedd y llyfr cyntaf i’w argraffu yn y Gymraeg, a hynny yn 1546. Ynddo mae Siôn Prys yn arddangos rhai o flaenoriaethau pennaf y dyneiddwyr yng Nghymru a’u gofid am ddyfodol yr iaith. Ceir ynddo gymysgedd o’r wyddor, calendr, awgrymiadau garddwriaethol, a hanfodion y ffydd Gristnogol. Ond pam hepgor yr wythfed o’r Deg Gorchymyn?

Roedd i Siôn Prys ran amlwg yn niddymiad y mynachlogydd yn Lloegr dan Harri VIII, a thybir iddo fanteisio ar ei safle fel gwas sifil i gasglu llyfrgell ysblennydd o lawysgrifau a llyfrau printiedig, gan gynnwys yr enwog Lyfr Du Caerfyrddin. Tybed a dalodd yn onest am y cyfrolau hyn, neu a fu iddynt syrthio i’w boced er mwyn iddo eu ‘diogelu’ yn ei gartref yn Henffordd? Ai cymwynaswr neu ynteu leidr diegwyddor oedd Syr Siôn Prys?

Bydd rhai o’i drysorau i’w gweld mewn arddangosfa newydd – ‘Llenor a lleidr? Syr Siôn Prys a’r llyfrau Cymraeg cyntaf’ – yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru rhwng diwedd Ionawr a diwedd Mehefin, yn eu mysg bedair llawysgrif gadwynog o Eglwys Gadeiriol Henffordd, cyfrolau y gwyddom iddynt ddod o fynachlogydd a phriordai Aberhonddu, Henffordd a Chaerloyw.

Yn ôl Aled Gruffydd Jones, Llyfrgellydd a Phrif Weithredwr y Llyfgell Genedlaethol: ‘Mae hwn yn gyfle prin i weld cyfrolau sydd wedi eu cadwyno i silffoedd Henffordd ers canrifoedd, a hynny ochr-yn-ochr â thrysorau a ddiogelwyd yma yng Nghymru. Mae’n gyfle i holi hefyd am gymhellion un o arwyr y Gymraeg, ac un o gewri y Dadeni Dysg’.

Digidwyd Yny lhyvyr hwnn, a’i chyhoeddi o’r newydd arlein, i gyd-fynd â’r arddangosfa, a bydd cyfres o weithgareddau, gan gynnwys cynhadledd ac ysgol undydd yn rhan o’r tymor yn y Llyfrgell.

Dydd Mercher, 4 Chwefror, am 1.15 bydd Dr Eryn White o Adran Hanes a Hanes Cymru, Prifysgol Aberystwyth yn taflu goleuni newydd ar ‘Syr Siôn Prys, y Dadeni, a’r diwylliant print yng Nghymru’, a hynny yn y Drwm, Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Bydd arddangosfa ‘Llenor a lleidr? Syr Siôn Prys a’r llyfrau Cymraeg cyntaf’, ar agor yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru o 31 Ionawr – 27 Mehefin 2015.

← Cofnodion hynach

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog