Blog

Postiwyd - 16-07-2014 Dim sylwadau

Casgliadau

Archifau newydd eu rhyddhau

Mae’r rhestr isod o archifau sydd wedi eu hychwanegu yn ddiweddar i’r Catalog Arlein yn dangos sut y gall y Llyfrgell ddiwallu anghenion yr ystod eang o ddefnyddwyr sy’n chwilio am ffynonellau gwreiddiol er mwyn hybu eu hymchwil. Mae’r pynciau a gynrychiolir yn yr archifau yn cynnwys archeoleg, celf a cherflunio, llenyddiaeth, cerddoriaeth, ynghyd â hanes lleol a theuluol.

Mae casglu papurau unigolion ‘sydd wedi chwarae rhan bwysig ym mywyd y genedl’ wedi cael sylw amlwg ym Mholisi Datblygu Casgliadau’r Llyfrgell o’r cychwyn cyntaf. Mae casgliadau o’r fath yn anhepgor, nid yn unig ar gyfer dibenion bywgraffyddol, ond oherwydd eu bod hefyd yn medru taflu goleuni ar y pwnc dan sylw, ac yn cynnwys gwybodaeth werthfawr ar unigolion amlwg eraill sy’n rhannu’r un alwedigaeth, neu’n rhannu diddordebau tebyg. Felly, tra bod papurau Jonah Jones (1919-2004) yn adlewyrchu ei waith fel cerflunydd, arlunydd ac awdur, mae presenoldeb y llythyrau ato gan gylch eang o ffrindiau a chydweithwyr, megis Melvyn Bragg, John Petts a Jan Morris, yn ychwanegu at botensial ymchwil yr archif. Yn yr un modd, mae papurau Cyril Fox (1882-1967) yn cynnwys nid yn unig ei bapurau gwaith fel archeolegydd, ond hefyd gohebiaeth bersonol a phroffesiynol, a phapurau a gasglwyd gan ei fab ar gyfer paratoi bywgraffiad ei dad.

Mae’n amserol cwblhau’r gwaith catalogio eleni ar gasgliad Jeff Towns (Dylan Thomas) yn yr un flwyddyn â Gŵyl Dylan Thomas 100 (http://dylanthomas100.org/cymraeg/cartref/) sy’n dathlu geni un o gewri llenyddol mwyaf Cymru. Dyma archif a drosglwyddwyd i’r Llyfrgell gan Jeff Towns, llyfrwerthwr hynafiaethol o Abertawe sydd, am flynyddoedd maith, wedi mynd ati’n fwriadol i gasglu llyfrau, ffotograffau, llawysgrifau, a deunyddiau eraill a grëwyd gan, neu sy’n ymwneud â Dylan Thomas. Mae’r archif yn cynnwys sgriptiau, gohebiaeth, rhaglenni a phapurau yn ymwneud â chyhoeddi Dan y Wenallt, ynghyd â chynyrchiadau radio, llwyfan, a ffilm o’r ddrama, 1953-2005. Ceir hefyd llythyrau gan Dylan Thomas, a llythyrau a phapurau ei wraig Caitlin, eu tri plentyn, a’i rieni, 1935-2007.   Gellir gweld rhai o’r eitemau o’r archif yn arddangosfa aml-gyfrwng y Llyfrgell (http://www.llgc.org.uk/cy/ymweld/pethau-i-wneud/arddangosfeydd/dylan/) sy’n gyfle unigryw (tan 20 Rhagfyr 2014) i ddathlu bywyd a gwaith y llenor eiconig Cymreig.

 

DylanThomas Elegy Notes_ c. David Higham Associates

Drafftiau cynnar, yn cynnwys geiriau, ymadroddion, a rhestr o ffurfiau penillion posib, wedi’u hysgrifennu gan Dylan Thomas wrth gyfansoddi’r gerdd anorffenedig ‘Elegy’ i’w dad yn 1953.

 

Cynnyrch sefydliadau neu gwmnïau, yn hytrach nag unigolion, yw’r tair archif arall sydd wedi eu hychwanegu at y Catalog Arlein yn ddiweddar. Yn gyntaf, llawysgrifau a phapurau Canolfan Hysbysrwydd Cerddoriaeth Cymru sy’n cynnwys nifer helaeth o lawysgrifau cerddorol gan gyfansoddwyr Cymreig amrywiol, gan gynnwys Alun Hoddinott, J. R. Heath, Arwel Hughes ac Ian Parrott; yn ail, cofnodion Cwmni Roberts & Evans, Cyfreithwyr, Aberystwyth, sef papurau o swyddfa’r Cwmni ynghyd â phapurau nifer o gleientiaid sy’n cynnwys gwybodaeth werthfawr am nifer o deuluoedd a stadau, yn bennaf yng Ngheredigion; ac yn drydydd, archif stad Wynnstay sy’n cynnwys cofnodion stadol a theuluol, 1183-1946, teulu dylanwadol Wynn a Williams Wynn o Wynnstay, sir Ddinbych, a oedd yn berchen ar diroedd ledled Gogledd Cymru. Mae’r archif nid yn unig yn cynnwys cofnodion, megis dogfennau tir, llyfrau rhent a chyfrifon, yn ymwneud â gweinyddu’r stad o ddydd i ddydd, ond hefyd ceir gohebiaeth deuluol a stadol; llawysgrifau hynafiaethol, cyfreithiol a llenyddol; siarteri cynnar a dogfennau tir, 1183-1676, yn ymwneud ag Abaty Sistersaidd Ystrad Marchell, ger Y Trallwng, sir Drefaldwyn; rholiau cyfrifon y Frenhines Henrietta Maria, 1627-1649; ynghyd â chofnodion maenorol a chyfreithiol, a phapurau’n ymwneud ag etholiadau seneddol. Ychydig o archifau stadol yn y Llyfrgell sy’n cynnwys gymaint o gofnodion amrywiol o ddiddordeb i ystod eang o ddefnyddwyr, a’r gobaith yw y bydd y dasg enfawr o drefnu archif mor sylweddol (182 o flychau a 591 o gyfrolau) yn caniatáu i ddefnyddwyr y presennol a’r dyfodol fanteisio ar gyfoeth a photensial yr adnodd yma.

 

Wynne Stay, seat of Sir Watkins Williams Wynne' by John Ingleby, (1749-1808)

‘Wynne Stay, seat of Sir Watkins Williams Wynne’ gan John Ingleby, (1749-1808)

 

Sir Cyril Fox Papers

Jonah Jones Papers

Roberts & Evans, Aberystwyth (Solicitors) Records

Jeff Towns (Dylan Thomas) Collection

Welsh Music Information Centre (WMIC) Manuscripts and Papers

Wynnstay Estate Records

 

Alwyn Roberts

 

Postiwyd - 10-07-2014 Dim sylwadau

ArAgor / Casgliadau

Dechrau da i #ArAgor

Rydym wedi cael ymateb gwych i’n prosiect ymchwil #ArAgor wedi i mi son amdano yn fy nghyflwyniad ar ‘Werth bod yn Agored’ yn nigwyddiadau Wythnos Arloesedd Digidol Cymru ddydd Llun. Mae’r prosiect yn ystyried sut rydym yn dangos neu’n mesur gwerth ac effaith rhannu casgliadau yn agored.

Mae rhai wedi holi am ragor o wybodaeth ynglŷn â’r hyn rydym yn chwilio amdano. Dyma rai mathau o wybodaeth a fyddai o ddiddordeb i ni:

  • enghreifftiau o ffyrdd y mae casgliadau digidol (eitemau unigol, setiau a chasgliadau cyfan) wedi eu defnyddio ar ôl cael eu rhyddhau o gyfyngiadau (e.e. gweithiau neu gynnyrch deilliadol, gwasanaethau neu raglenni sy’n seiliedig ar gasgliadau agored);
  • allbynnau ymchwil i fodelau busnes agored a sut y mae’n cymharu â modelau mwy caeedig;
  • dulliau o arddangos gwerth ac effaith gwneud casgliadau digidol yn agored (e.e. mesur ac – os yn bosibl – rhoi gwerth ar ymwybyddiaeth brand ac enw da)
  • dulliau o ddarganfod sut mae casgliadau digidol yn cael eu defnyddio unwaith maent yn agored (e.e. chwilio am ddelweddau am yn ôl)

Rhowch wybod i ni os bydd gennych unrhyw wybodaeth i’w rannu â ni, os gwelwch yn dda! Gallwch adael sylwadau ar gofnodion blog, trydar gan ddefnyddio’r hashnod #ArAgor, neu gallwch anfon ebost at hawliau@llgc.org.uk

Postiwyd - 06-07-2014 Dim sylwadau

ArAgor / Casgliadau

Cychwyn prosiect ymchwil sy’n astudio gwerth ac effaith rhannu casgliadau digidol yn agored!

geoff_charles_billy_meredith

 Pa effaith a geir o rannu casgliadau digidol yn agored? Pa werth y mae mynediad agored yn ei gynhychu i’r defnddiwr, i’r gymdeithas a’r economi ac i’r sefydliad sy’n rhannu ei gasgliadau? Sut ellir mesur gwerth ac effaith casgliadau digidol agored? 

Dyma rai o’r cwestiynau y byddwn yn ceisio eu hateb mewn prosiect ymchwil a elwir yn #ArAgor sy’n cael ei lawnsio dan raglen ymchwil y Llyfrgell Genedlaethol.

Os oes gennych ddiddordeb mewn canfod atebion i’r cwestiynau hyn, ac os oes gennych unrhyw brofiadau, wybodaeth neu dystiolaeth a allai gyfrannu i’r prosiect hwn, ymunwch â ni os gwelwch yn dda trwy gynnwys #ArAgor yn eich trydar a chofnodion ar y testun hwn neu gysylltu â ni trwy hawliau@llgc.org.uk.

Postiwyd - 04-07-2014 Dim sylwadau

Reader Services

Hanes y catrodau Cymreig yn y Rhyfel Byd Cyntaf

Mae rhaglen coffâd canmlwyddiant dechreuad y Rhyfel Byd Cyntaf eisoes wedi dechrau ar draws Cymru a thu hwnt. Yn ystod y blynyddoedd nesa tybir bydd mwy a mwy o bobl â diddordeb yn hanes y maes hwn, penderfynwyd cael cyfres o lyfrau ar y silffoedd agored yn Ystafell y Gogledd i gyd fynd â hyn er mwyn hwyluso gwaith ymchwilwyr. Y tair catrawd Gymreig o bosib fyddai o ddiddordeb mwyaf i’n darllenwyr, sef y Gatrawd Gymreig, y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig a Chyffinwyr De Cymru. Felly erbyn hyn mae cyfres o lyfrau yn braslunio hanes y catrodau a’u gwaith yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, gyda hanes rhai bataliynau Cymreig eraill yn eu plith. Dwi’n siwr bydd nifer o gyhoeddiadau eraill ar y pwnc dros y blynyddoedd nesaf a gobeithir ychwanegu’r rhain i’r rhediad hefyd.

Os oes awgrym gennych am gyhoeddiadau a ellir ychwanegu rhowch wybod i ni.

Beryl Evans
Rheolwr Gwasanaethau Ymchwil

Tagiau:

Postiwyd - 26-06-2014 Dim sylwadau

Gwasanaethau Darllenwyr

Ymateb i sylwadau ein defnyddwyr

Yr ydym wedi ymateb i sylwadau am wasanaeth symlach pan yn defnyddio papurau newydd yn
Llyfrgell Genedlaethol Cymru drwy ei gwneud yn bosib i gael mynediad i bob fformat o
bapur newydd mewn un ystafell ddarllen.

Medrwch nawr weld papurau gwreiddiol, copiau ar microffilm a chael mynediad i’n adnodd newydd,
Papurau Newydd Cymru Arlein, mewn un ardal arbennig yn Ystafell Ddarllen y De. Mae staff wrth
law i’ch cynorthwyo gyda’ch ymchwil, ac i’ch cynorthwyo i ddefnyddio’n bwrdd cyffwrdd rhyngweithiol i
gael mynediad i Bapurau Newydd Cymru Arlein.

Galwch draw i’n gweld!

Carol Edwards, Pennaeth Gwasanaethau Darllenwyr

 

Postiwyd - 17-06-2014 Dim sylwadau

Heb ei gategoreiddio

Chaucer: mae’r daith yn parhau!

Daeth y bererindod i ben, caewyd y cloriau, a rhoddwyd terfyn ar ein harddangosfa boblogaidd ar Chaucer a’i Chwedlau Caergaint.

Tybed a ydych chi’n un o’r rhai gollodd gyfle i weld y sioe, neu i chwi feddwl dychwelyd am gipolwg arall, a’i gadael hi’n rhy hwyr? Nac ofnwch, mae i arddangosfeydd y Llyfrgell bellach bresenoldeb hirdymor ar y we.

Crëwyd ffilm fer i gyd-fynd â’r arddangosfa, a pha well ffordd o ail-ymweld â Chaergaint nag yng nghwmni curadur, a hynny o’ch sedd gyfforddus yn yr unfed ganrif ar hugain?

Mwynhewch!

 

 

 

 

Postiwyd - 16-06-2014 Dim sylwadau

Newyddion a Digwyddiadau

Papurau Newydd Cymru Ar-lein: 100,000 o dudalennau newydd ar-lein

Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru’n falch o gyhoeddi bod dros 100,000 tudalen newydd wedi eu hychwanegu i adnodd Papurau Newydd Cymru Ar-lein.

 

papuraunewyddcymru.llgc.org.uk

 

Mae Papurau Newydd Cymru Ar-lein yn adnodd ar-lein di-dâl gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru lle gallwch ddarganfod miliynau o erthyglau o bapurau newydd hanesyddol o gasgliad cyfoethog y Llyfrgell.

 

Mae Papurau Newydd Cymru Ar-lein yn caniatáu i chi chwilio a chael mynediad i dros 725,000 tudalen o dros 115 cyhoeddiad papur newydd sy’n mynd i dyfu i dros 1 miliwn o dudalennau wrth i fwy o gyhoeddiadau gael eu hychwanegu yn ystod 2014.

 

Mae’r diweddariad newydd yn cynnwys Y Tyst, Welsh Gazette a Herald of Wales, heb anghofio rhifynnau cynnar Seren Gomer (1814-1815), y papur wythnosol cyntaf Cymraeg ei iaith cafodd ei sefydlu gan Joseph Harris ym 1814.

 

Ariennir Papurau Newydd Cymru Ar-lein yn rhannol gan Gronfa Buddsoddi Cyfalaf Strategol a’r Gronfa Ddatblygu Ranbarthol Ewropeaidd drwy Lywodraeth Cymru.

Postiwyd - Dim sylwadau

Arddangosfeydd

Dylan ar ei Newydd Wedd

Ar ddydd Sadwrn 28ain Mehefin 2014, rydyn ni’n hynod o gyffrous i gyflwyno i’n ymwelwyr yr arddangosfa Dylan Thomas fwyaf a mwyaf cynhwysfawr fel rhan o ddathliadau’r canmlwyddiant. Er ein bod wedi bod yn cynllunio ers blynyddoedd, mae pethau wir yn dechrau cymryd siâp wrth i ni weithio ar adeiladu’r set a gosod yr arddangosfa dros yr wythnosau nesaf!

Bydd modd i ymwelwyr weld amrywiaeth o eitemau gwreiddiol o’r Casgliad Cenedlaethol sy’n cynnwys ffotograffau, archifau, llawysgrifau, ffilm a chelf – rhai ohonynt nad ydynt wedi’u harddangos erioed o’r blaen. Gellir gweld yr eitemau yn y bedair arddangosfa yma:

  • Dylan: Wedi’i lleoli yn Oriel fawreddog Gregynog, taith yw’r arddangosfa aml-gyfryngol hon i fyd Dylan – byd llawn barddoniaeth, storïau, dramâu a synfyfyrion – wedi’i thywys gan eiriau Dylan.
  • Dylan Comes Home: Arddangosfa arbennig o lawysgrifau a ffotograffau ar fenthyg o  Gasgliad Barddoniaeth Llyfrgelloedd y Brifysgol, Prifysgol Buffalo, Efrog Newydd.
  • Weak or Strong?  Celf Dylan: Gweithiau celf gan Dylan, o Dylan, ac wedi’u hysbrydoli gan Dylan.
  • Ach y fi, Ach y fi: A Play for Vices: Yr artisitiaid gweledol Peter Finnemore a Russell Roberts sy’n dehongli byd tywyll a drygionus Dylan.

Mae’n tîm arddangosfeydd wedi bod yn gweithio’n galed iawn yn gosod yr arddangosfa a fydd yn cynnwys ambell i elfen annisgwyl a ffyrdd dyfeisgar o ddod â chasgliadau Dylan Thomas yn fyw unwaith eto. Ydych chi wedi cael digon o Dylan Thoms yn barod? Wel, arhoswch nes i chi weld beth sydd gennym ni ar eich cyfer! Dyma gipolwg bach i godi blys …

 

tafarn                 coronation street

Postiwyd - 11-06-2014 Dim sylwadau

Arddangosfeydd

Weak or Strong?

Ar y dydd hwn yn 1936, agorodd yr Arddangosfa Swrrealaidd Ryngwladol yn y New Burlington Gallereies yn Llundain. Yn ystod yr Arddangosfa, cyflwynwyd darlithoedd ar bynciau fel ‘Celf a’r Anymwybod’ a ‘Bioleg a Swrrealaeth’ gan swrrealyddion nodedig megis Salvador Dalí, André Breton a Hugh Sykes Davies. Cyflwynodd Dalí ei ddarlith tra’n gwisgo siwt blymio, (er mwyn plymio’n ddyfnach i’r isymwybod) a bu bron iawn iddo fygu.

Roedd Dylan Thomas hefyd yn bresennol yn yr Arddangosfa Swrrealaidd Ryngwladol, a tra yno penderfynodd yntau gymryd rhan. Cariodd gwpanaid o gortyn wedi ei ferwi o gwmpas gydag ef, gan ofyn i’r dorf a fyddai’n well ganddynt ef “weak or strong?”

Er i Dylan ddatgan mewn llythyr at Richard Church yn 1935 “I wasn’t, never had been, never would be, nor never could be for that matter, a surrealist”, ni ellir gwadu ei ddiddordeb yn y Celfyddydau. Tueddai i droi yng nghylchoedd artistig, a byddai ef ei hun yn aml â phensel, pastel neu frwsh paent yn ei law.

Mae’r cwestiwn a ofynodd Dylan yn yr Arddangosfa Swrrealaidd wedi ysbrydoli arddangosfa yma yn y Llyfrgell, a fydd yn arddangos gweithiau celf gan Dylan, o Dylan, ac wedi’u hysbrydoli gan Dylan. Bydd ‘Weak or Strong?’: Celf Dylan ar agor i’r cyhoedd rhwng 28 Mehefin a 20 Rhagfyr 2014, a bydd yn rhan o’n dathliadau Dylan.  Bydd gweithiau celf gan artistiaid megis Mervyn Levy, Alfred Janes, Ceri Richard, Peter Evershed a Dylan ei hun i’w gweld yn rhan o’r arddangosfa.

'Dylan Thomas, San Remo N.Y.', © Peter Evershed

‘Dylan Thomas, San Remo N.Y.’, © Peter Evershed

Darlun gan Dylan Thomas / Doodle by Dylan Thomas © David Higham Associates

Darlun gan Dylan Thomas / Doodle by Dylan Thomas © David Higham Associates

'Dylan at Laugharne', Mervyn Levy © Ystâd Mervyn Levy / The Estate of Mervyn Levy

‘Dylan at Laugharne’, Mervyn Levy © Ystâd Mervyn Levy / The Estate of Mervyn Levy

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Postiwyd - 06-06-2014 Dim sylwadau

Newyddion a Digwyddiadau

Darlunio Dylan

Fel rhan o DylanThomas100, blwyddyn o weithgareddau dathlu canmlwyddiant geni Dylan Thomas, bydd y Llyfrgell yn cynnal arddangosfa aml-gyfryngol graddfa fawr ynghyd â rhaglen atodol o ddigwyddiadau comisiynedig newydd.

Bydd yr arddangosfa’n defnyddio sawl un o ofodau arddangos y Llyfrgell , gan gynnig cyfleunigryw i ddathlu bywyd a gwaith y llenor eiconig Cymreig, Dylan Thomas.  Tywysir yr ymwelwyr gan eiriau Dylan ei hun i’w fyd rhyfeddol; byd llawn barddoniaeth, storïau, dramâu a synfyfyrion.  Bydd yr arddangosfa aml-gyfryngol hon yn cynnwys llawysgrifau nad ydynt wedi’u harddangos o’r blaen o gasgliadau’r Llyfrgell ac eitemau ar fenthyg o’r Unol Daleithiau. Bydd hefyd yn cynnig profiadau rhyngweithiol sy’n addas i bobl o bob oedran.

Llyfrgell Genedlaethol Cymru yw cof cenedl ein gwlad.  Lleolir y sefydliad yn Aberyswtyth ac mae ei chasgliadau yn helaeth, yn amrywiol a’n rhad ac am ddim i’w gweld. Gyda miloedd o ddeunyddiau sy’n gysylltiedig â Dylan Thomas yn y casgliad, mae’r Llyfrgell yn lleoliad allweddol ar gyfer selogion Dylan Thomas ac ymchwilwyr. Mae hefyd yn fan cychwyn i bawb sydd am ddysgu am ei waith a’i fywyd.

dylan_high

Mae’r Llyfrgell wedi derbyn cyllid ar gyfer amryw o ddigwyddiadau a gweithgareddau megis dehongliadau newydd artistig, perfformiadau theatr, gweithdai dawns a barddoniaeth – gyda chymorth hael o DT100 a Sefydliad Scottish Power. Bydd hyn yn ein caniatau i gynnig dehongliadau newydd a ffres o gasgliadau Dylan Thomas ynghyd â sicrhau gwell cyfranogiad cymunedol.

Bydd y prosiect Darlunio Dylan yn rhan o’r ddarpariaeth hwn, ynddo, bydd y Beirdd Damian Walford Davies a Rhian Edwards yn rhoi cyfle i blant ddehongli barddoniaeth Dylan Thomas mewn ffyrdd arloesol a chyffrous.

O fewn muriau ysbrydoledig Amgueddfa Genedlaethol Cymru  Caerdydd (sydd yn garedig wedi cynnig eu lleoliad a rhai o’u casgliadau ar gyfer yr achlysur), bydd Damian Walford Davies a Rhian Edwards  – sydd yn feirdd  ac athrawon profiadol  – yn cyflwyno i ddisgyblion Ysgol Trelai ystod o fydoedd dychmygus Dylan drwy borth o ddelweddau gweledol a gwrthrychau o gasgliadau’r Amgueddfa. Wrth dynnu testun a delwedd ynghyd mewn ffyrdd a fydd yn ysbrydoli ac yn rhyddhau meddyliau ifanc, bydd y sesiwn hon yn apelio at ddychymyg gweledol disgyblion a’u hawch at gwahanol fathau o adrodd straeon. Drwy  ddelweddau’r bardd ei hun, gwrthrychau sy’n cyfleu ei fywyd a’i waith, a thrwy fapiau a ffotograffau, bydd Darlunio Dylan yn dod â etifeddiaeth Dylan Thomas yn fyw mewn ffyrdd newydd a pherthnasol.

Bydd y myfyrwyr ifanc yn gweithio, mewn grwpiau, tuag at gynhyrchu posteri llun a gair a  fydd yn cael eu harddangos fel rhan o’r brif arddangosfa yn y Llyfrgell.

← Cofnodion hynach

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog