Blog

Postiwyd - 20-11-2014 Dim sylwadau

Arddangosfeydd / Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Powdwr gwallt a chlociau a threthi amhoblogaidd eraill

Arddangosfa Trethi yng Nghymru , 20 – 28 Tachwedd 2014
Codwyd trethi dros y blynyddoedd ar diroedd ac aelwydydd, ond hefyd ar adloniant, ffenestri, clociau, a phowdwr gwallt. Roedd nifer o’r trethi yn amhoblogaidd fel y dangosodd yr ymgyrch yn erbyn treth y pen yn y 1990au. Diddymwyd y dreth ar glociau yn 1797 am fod gwneuthurwyr clociau ym mynd allan o fusnes, a diddymwyd y dreth ar friciau yn 1850 am ei fod yn rhwystr i’r chwyldro diwydiannol. Roedd y dreth ar wydr (1746-1845) a ffenestri (1748-1851) yn cael ei weld gan rai fel treth ar awyr iach a golau ddydd.

Datganiad treth Iarll Powis

Datganiad treth Iarll Powis, 1800 (LlGC/NLW, Powis Castle 17664.

Stampdoll oedd y dreth ar bowdr gwallt (1795-1869) , hynny yw doedd y powdwr ei hun ddim wedi’i drethu, ond rhaid oedd i’r defnyddwyr fynd i’r swyddfa stampiau bob blwyddyn i brynu tystysgrif wedi’i stampio er mwyn medru defnyddio powdwr gwallt. Roedd y powdwr yn help i osgoi cael llai pen a gwelwn yn y ddogfen yma fod yr Iarll Powis yn 1800 yn cael trwydded ar gyfer ef ei hun – a phawb oedd yn dod yn agos ato, sef “Housekeeper, butler, valet, cook, porter, footman, under butler and coachman”.

 
Eitem arall yn yr arddangosfa yw’r cerdyn post yn erbyn treth y pen yn cyfeirio’n ôl at ymosodiadau Rebeca ar dolltai’r cwmnïau tyrpeg, 1839-1843. “Mae Beca’n dweud rhowch ben ar dreth y pen”. Bwriadwyd i dreth y pen (‘Community Charge’, 1990-1993) fod yn gyfnewid ar gyfer y trethi teuluol, ond cafodd ei gyfnewid ei hun gan y system dreth cyngor cyfredol.

Mae Beca’n dweud rhowch ben ar dreth y pen (LlGC/NLW, Bert Pearce WA 5/4)

Mae Beca’n dweud rhowch ben ar dreth y pen (LlGC/NLW, Bert Pearce WA 5/4)

Bydd Bil Cymru sy’n mynd drwy’r Senedd ar hyn o bryd yn cynnig deddfwriaeth drethi I Gymru am y tro cyntaf yn y cyfnod modern. Mae’r arddangosfa yn gyflwyniad difyr i hanes trethi yng Nghymru, ac yn annog pobl i fynegi eu barn ar ddatblygu cyfundrefn drethi Cymru. Dewch i weld ystod o ddogfennau yn adrodd stori trethi yng Nghymru yn Y Llyfrgell Genedlaethol, 20—28 Tachwedd, gydag arddangosfa gysylltiol ym Mhrifysgol Bangor ac Archifau Morgannwg, Caerdydd.

Nia Mai Daniel

Postiwyd - 11-11-2014 Dim sylwadau

Newyddion a Digwyddiadau

Archwiliwch Eich Archif

Ydych chi’n ystyried olrhain eich achau? Beth am edrych i hanes eich cartref neu eich cymuned? Efallai eich bod newydd ddechrau cwrs ac angen cymorth gyda phrosiect. Beth bynnag sydd gennych ar y gweill, beth am ddechrau archwilio eich archif heddiw.

Bu ymgyrch Archwiliwch eich Archif gychwyn ar 10 Tachwedd gyda’r bwriad o annog pobol i ddarganfod y straeon, y ffeithiau, y lleoedd a’r bobl sydd wrth galon ein cymunedau.

Cynhelir digwyddiadau ar hyd a lled Cymru, wrth i archifwyr, rheolwyr cofnodion a gwarchodwyr bori’r archifdai hynny ble cedwir cofnodion bywydau unigolion, cymunedau a busnesau yn ddiogel gan sicrhau eu bod ar gael mewn modd hygyrch.

Mae archifau ar hyd a lled y Deyrnas Unedig ac Iwerddon yn cymryd rhan er mwyn pwysleisio gwerth archifau i gymdeithas a dangos y cyfoeth o gynnwys sy’n cael ei ddal, ei ddiogelu ac sydd ar gael i ddefnyddwyr.

Am ragor o wybodaeth am yr ymgyrch ewch i:

www.archwiliwcheicharchif.org

Postiwyd - 05-11-2014 Dim sylwadau

Casgliadau

TRO TRWY’R TYMHORAU

Mae ‘trysorau’ Llyfrgell Genedlaethol Cymru bellach yn ddiarhebol a’r rhan fwyaf ohonynt wedi’u gwneud yn hysbys i’r cyhoedd. Ond ychydig a ŵyr efallai am un o’i thrysorau cudd.

Lona Mason awgrymodd ‘n’ôl yn 2012 y dyliwn fod yn bresennol pan fyddai’n cyfarfod mintai fechan o berthnasau a chyfeillion yr arlunydd Mary Rennell (1901-1981), neu Mary Constance Vivian Rodd, y Foneddiges Rennell, i roi ei henw a’i theitl llawn iddi. Pwrpas eu hymweliad oedd cael golwg ar gampwaith y Foneddiges Rennell, sef cyfres o ddeuddeg panel sy’n dangos yr olygfa o Fryn Stonewall, sir Faesyfed trwy gydol deuddeg mis a phedwar tymor y flwyddyn.  Rywfaint yn annisgwyl, er mai tirwedd gwyllt dwyrain Cymru a bortreadir yma mae iddo naws ‘dwyreiniol’ mewn ystyr arall oherwydd dewisodd Mary Rennell inc Tseinïaidd ar bapur reis yn gyfrwng i ddarlunio’r ehangder Cymreig o’i hamgylch.

 

Mary Rennell 'Round the year from Stonewall Hill'

Mary Rennell ‘Round the year from Stonewall Hill’ (1968-69).

Bwriadwyd i’r paneli gael eu harddangos ochr yn ochr mewn cylch neu hanner cylch er mwyn pwysleisio parhad di-dor yr olygfa o un panel i’r llall a hefyd i gyfleu symudiad a newidiadau graddol y tymhorau gyda throad y rhod. Fe ddangosir manylion y tirwedd yn ogystal â’i orwelion pell – coed gosgeiddig, blodau gwyllt lleol, defaid a cheffylau’n pori, giât agored, ac ambell ffermdy’n llochesu yng nghôl y bryniau – a cheir amgrymiadau cynnil o drawsnewidiadau tymhorol, er enghraifft trwy ychwanegu mymryn o liw i’r caeau a’r awyr.

A pham mai trysor ‘cudd’ yw hwn? Am fod y paneli, ar hyn o bryd, yn aros yn amyneddgar yn un o storfeydd y Llyfrgell nes y cânt weld golau dydd unwaith eto. Gwn y byddai’r criw eiddgar ddaeth yma ddwy flynedd yn ôl i weld gwaith hynod eu perthynas talentog ar ben eu digon o weld ffrwyth ei llafur yn ei briod le o’r diwedd – yn rhan o arddangosfa efallai?

Bethan Ifan

Postiwyd - 03-11-2014 Dim sylwadau

Arddangosfeydd

Innocent as Strawberries

Newyddion cyffrous! Fel rhan o ddathliadau Canmlwyddiant Dylan Thomas, mae’r Llyfrgell – gyda chymorth ariannol oddi wrth DT100 a’r Scottish Power Foundation – wedi comisiynu’r cwmni theatr ieuenctid cenedlaethol Arad Goch i berfformio cynhyrchiad theatr arbennig yn y Llyfrgell ar gyfer Ysgolion Uwchradd.

Bydd y perfformiad yn seiliedig ar gyfres o gerddi a straeon byrion Dylan Thomas yn delio gyda llencyndod, gan ddwyn ysbrydoliaeth o’r gerdd ‘The Hunchback in the Park’ yn benodol.  Gallwch wylio ffilm fer o’r gerdd wedi’i hanimeiddio gan y BBC yma.

The Tormenting of the Hunchback © Jeff Philips

The Tormenting of the Hunchback © Jeff Philips

Bydd y perfformiadau’n digwydd yn arddangosfa Dylan, ymhlith ei lawysgrifau, rhwng y 10fed a’r 14eg o Dachwedd.

Bydd yr arddangosfa’r parhau i fod ar agor i’r cyhoedd fel arfer; er dylai ymwelwyr fod yn ymwybodol y bydd peth amhariad yn yr Oriel yn y cyfnod hwn. Bydd y cwmni hefyd yn ymarfer yn y gofod ddydd Gwener Tachwedd 7fed , er y bydd yr Oriel ar agor fel arfer.

Os ydych yn bwriadu ymweld â’r arddangosfa rhwng y dyddiadau hyn ac am fwy o wybodaeth ynglŷn ag amseroedd y perfformiadau (naill ai i’w hosgoi neu i gael cip arnynt!), cysylltwch â’r Llyfrgell os gwelwch yn dda.

Tagiau:

Postiwyd - 30-10-2014 Dim sylwadau

Arddangosfeydd / Casgliadau

Arwr y Troad Allan : hen ewythr Dylan Thomas

Adeg etholiad 1868, penderfynodd rhai o ffermwyr Sir Aberteifi beidio â phleidleisio yn ôl dymuniad eu tirfeddianwyr Torïaidd. Roedd fy hen hen dad-cu, Benjamin Jones, a drigai ar stad Llanfair yn un o’r ffermwyr hynny. Nid oedd pleidlais gudd yn bosib a daeth ymwelydd heibio i’r ffarm gyda notis i Benjamin i adael ei gartref.

 

Cyrhaeddodd notis i Dafydd Jones o stad gyfagos Alltyrodyn hefyd, er ei fod ef a’i wraig wedi colli pedwar o’u plant. Penderfynodd y teulu mai eu hunig obaith oedd ymfudo i’r Amerig ond canlyniad trychinebus y daith oedd i Dafydd golli gweddill ei deulu.

 

Un a oedd yn gyfarwydd â thrasiedi’r teulu hwn, ac a fu’n bresennol yn y cwrdd a gynhaliwyd i ffarwelio â’r teulu cyn iddynt ymfudo, oedd gweinidog Undodaidd ifanc o’r enw William Thomas (Gwilym Marles), sef hen ewythr y bardd Dylan Thomas.

 

Ers ymsefydlu’n ysgolfeistr ac yn weinidog yng Nghapeli Llwynrhydowen a Bwlchyfadfa, ymdaflodd yn angerddol i’r gwaith o ddiwygio anghyfiawnderau’r oes, er gwaetha’r dial oedd yn sicr iawn o ddilyn. Trafodai’r gorthrwm gwleidyddol mewn pulpud ac ar lwyfan, a heriodd wendidau’r system addysg. Ymgyrchodd dros Fwrdd Ysgol yn Etholiad Bwrdd Ysgol 1871 a brwydrodd yn galed yn erbyn yr ofergoel a ddanfonodd Sarah Jacob i’w bedd yn 12 oed. Gwaethygodd ei iechyd yn ddirfawr.

"Gwilym Marles a'r Troad Allan, Capel Llwynrhydowen, 1876" Hawlfraint: Jacqueline Chadwick. Cedwir pob hawl.

“Gwilym Marles a’r Troad Allan, Capel Llwynrhydowen, 1876″
Hawlfraint: Jacqueline Chadwick. Cedwir pob hawl.

 

Un nos Sadwrn yn 1876, cyrhaeddodd llythyr oddi wrth gynrychiolydd sgweier Alltyrodyn yn gwahardd Gwilym Marles a’i gynulleidfa o Gapel Llwynrhydowen. Cwbl ofer fu’r ymgais i’w ddistewi a thrannoeth cafwyd anerchiad trydanol ganddo o flaen torf fawr y tu allan i gât cloëdig Capel Llwynrhydowen. Yn y fynwent, y tu hwnt i’r cloeon, gorweddai anwyliaid y gynulleidfa ond gwrthododd y gynulleidfa honno gynnig y sgweier i godi’r gwaharddiad pe bodlonent ar gael gweinidog arall. Wythnos ar ôl y “Troad Allan”, roedd eu gweinidog yn annerch y wasg.

 

Yn sydyn ac annisgwyl, cafodd Gwilym Marles wahoddiad i fynd i gwrdd â’r sgweier, John Davies Lloyd, yn y plas. Gorweddai rifolfer ar y bwrdd o’i flaen. Cyfaddefodd ei fod eisoes wedi lladd dyn yn Califfornia ac y byddai’n lladd eto pe bai raid. Fe’i blinid gan ofnau di-sail a dychmygai fod Gwilym Marles wedi bod yn ei fygwth â thân tragwyddol uffern o’i bulpud bob dydd Sul. Atebodd y gweinidog nad oedd Undodiaid yn credu yn y fath beth i unrhyw un.

 

Dywedodd Gwilym Marles fod pobl yn dweud wrtho’n aml mai achos ei helbulon i gyd oedd ei fod yn siarad yn rhy blaen ac yn ymosod yn rhy ddiarbed ar orthrwm a thrais. Ei ateb oedd: “Pechaf hyd y diwedd”. Casglwyd arian i godi capel newydd (y “Capel Coffa”), a phan osodwyd y garreg sylfaen ym Mehefin 1878, dywedodd Gwilym Marles, “Gall y gwrthwynebwr fynd a’r ganhwyllbren, fe a’i pia, ond ni chaiff neb symud y gannwyll. Cannwyll Duw ydyw”.

 

Bu farw’r sgweier ifanc ac ysgrifennodd Gwilym Marles am deimlad o dristwch anhraethol yn dilyn ei farwolaeth. Prysurodd chwaer y sgweier, Mrs Massey, i ddychwelyd hen gapel Llwynrhydowen i’r gynulleidfa. Ar ddiwrnod yr ailagoriad, ar Orffennaf 24, 1879, tynnwyd coets Mr. a Mrs. Massey yr holl ffordd o orsaf Llandysul i hen gapel Llwynrhydowen gan gannoedd o bobl gerfydd rhaffau, ac ymhlith y dyrfa honno oedd fy nhadcu. (Ni flinai adrodd y stori hon wrth fy nhad!). Aeth Gwilym Marles heibio’n araf mewn cerbyd, yn rhy sâl i aros, ond yn methu cadw draw.

 

Bedd Gwilym Marles (1834-1879), Capel Coffa, Llwynrhydowen Hawlfraint: Heini Davies

Bedd Gwilym Marles (1834-1879), Capel Coffa, Llwynrhydowen
Hawlfraint: Heini Davies

Ni welodd agor y capel newydd hardd y mis Hydref dilynnol, a bu farw ym mis Rhagfyr, ond yno, o flaen y capel newydd, y’i rhoddwyd i orffwys gan ei gyd-Undodiaid.

 

Un o ddywediadau taer Gwilym Marles oedd “Darllenwch!”. Gellir cael mwy o fanylion hanesyddol am y stori uchod mewn llyfrau gan awduron fel D. Jacob Davies, Nansi Martin, M. Wynn Thomas a Kate Crockett. Beth am ddod atom i ddarllen a gweld arddangosfa Dylan Thomas ar yr un pryd? Bydd yr arddangosfa yn para tan 20 Rhagfyr 2014.

 

Heini Davies

 

 

Postiwyd - 27-10-2014 Dim sylwadau

Arddangosfeydd

Pen-blwydd Hapus Dylan!

Heddiw rydyn ni’n dathlu pen-blwydd Dylan Thomas yn gan mlwydd oed.  Tybed pa fath o anrhegion y byddai wedi’u derbyn heddiw… iPad?  Tocyn anrheg Amazon? Neu efallai gwydr peint personoledig?

Ar ei ben-blwydd yn dair ar hugain, prynodd sigaréts, cwrw a chrys gwyrdd llachar i’w hun gan ddefnyddio’r arian pen-blwydd a gafodd oddi wrth ei ffrind Keidrych Rhys.   Mae’n debygol iawn iddo gael peint pen-blwydd wrth ddathlu troi’n dri deg a phump, ond anrheg digon gwahanol a roddodd i’w hun ar yr achlysur hwn, sef y gerdd ‘Poem on His Birthday’.

Dylan Thomas, 'Poem on His Birthday', © David Higham Associates

Dylan Thomas, ‘Poem on His Birthday’, © David Higham Associates

© David Highams Associates

Dylan Thomas, Rhestr o eiriau ‘Poem on His Birthday’ Word List © David Higham Associates

 

Beth am ddathlu pen-blwydd Dylan heddiw felly gydag ymweliad i’r arddangosfa yma yn y Llyfrgell, lle gallwch wrando ar y dyn ei hun yn adrodd y gerdd yn Nhafarn y Beirdd.  Neu beth am fynd at y wefan i ddarllen pytiau o’r gerdd yn llawysgrifen Dylan ei hun?

Sut bynnag fyddwch chi’n dathlu, ymunwch gyda ni drwy ddefnyddio #DylanThomas

Tagiau:

Postiwyd - 20-10-2014 Dim sylwadau

Arddangosfeydd / Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Trwsio Yny lhyvyr hwnn

Yny lhyvyr hwnn cYn ddyddiol yn Uned Gadwraeth y Llyfrgell, cawn gyfle i ddod wyneb yn wyneb â rhai o greiriau diwylliannol pwysicaf ein gwlad. Mae cael trin a diogelu eitemau o’r fath yn dipyn o fraint, ond wrth reswm, mae i’r gwaith elfen gref o gyfrifoldeb. Er yr ystyriwn fod pob eitem a ddaw atom yn werthfawr, o dro i dro daw ambell wrthrych sydd hyd yn oed yn fwy gwerthfawr neu eiconaidd na’r rhelyw. Roedd y gwaith a wnaethom ar Lawysgrif Boston yn enghraifft o hyn. Cyn dechrau ymyrryd â gwrthrychau o’r fath mae’n rhaid trafod, ymchwilio, ac ystyried yn ofalus iawn pa gamau i’w cymryd.

Dyma oedd yn rhaid i ni ei wneud yn ddiweddar pan gawsom y cyfrifoldeb o ddadrwymo, trin ac ailrwymo Yny lhyvyr hwnn (1546), y gyfrol brintiedig Gymraeg gyntaf (yn ôl pob tebyg) i’w chyhoeddi. Dyma’r unig gopi o’r gyfrol y gwyddom amdani – mwy fyth o bwysau ar ysgwyddau un o’n cadwraethwyr mwyaf profiadol a chymwys, John Jenkins (ARA Cert.), a gafodd y gwaith o adnewyddu’r gyfrol.

Yny lhyvyr hwnn aCafodd y gyfrol ei hailrwymo mewn cloriau newydd rhywbryd yn ystod yr ugeinfed ganrif, ac ymddengys nad yw’r cloriau gwreiddiol neu flaenorol wedi goroesi. Er hyn, roedd y tudalennau yn parhau mewn cyflwr bregus iawn, gyda nifer ohonynt wedi hollti yn agos at blygiad y meingefn. Roedd y rhwymiad modern tynn yn rhannol gyfrifol am y difrod hwn. Felly, roedd yn rhaid dadrwymo a thrwsio’r tudalennau cyn galluogi’r broses o sganio ar gyfer y we ac ar gyfer creu copi ffacsimili manwl o’r gyfrol ar gyfer dibenion arddangos, ffilmio ac addysgu.

Yny lhyvyr hwnn dNid oes lle yma i sôn yn fanwl am yr holl broses gadwraethol, ond defnyddiodd John dechnegau a deunyddiau cydnabyddedig y maes cadwraethol er mwyn cyflawni’r gwaith. Aeth ati wedyn i ddefnyddio’i sgiliau traddodiadol prin i ailrwymo’r gyfrol mewn arddull oedd yn gydnaws ag arddull rhwymiadau’r unfed ganrif ar bymtheg.

Mae’r gyfrol bellach yn agor yn llawer haws, ac nid oes straen ar y tudalennau. Bydd y gyfrol yn cael ei chartrefu mewn blwch arbennig dan amodau amgylcheddol sefydlog yn un o gelloedd y Llyfrgell. Bydd hyn yn gymorth i gadw Yny lhyvyr hwnn yn ddiogel am ganrifoedd eto i ddod.

 

Bydd Yny lhyvyr hwnn – ar ei newydd wedd – i’w weld yn ein harddangosfa nesaf – Llenor a lleidr? Syr Siôn Prys a’r llyfrau Cymraeg cyntaf – fydd yn agor yn Oriel Hengwrt ym mis Chwefror.

Iwan Bryn James

Postiwyd - 10-10-2014 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido

Geoff Charles

Mae’n deg dweud mai Geoff Charles oedd un o ffotograffwyr Cymreig amlycaf ei gyfnod. Mae ei waith fel ffoto-newyddiadurwr wedi galluogi iddo gymryd lluniau o ddigwyddiadau dros y wlad gan gynnwys digwyddiadau blynyddol megis eisteddfodau, ffeiriau a sioeau amaethyddol yn ogystal â digwyddiadau hanesyddol fel y protestiadau yn erbyn boddi Capel Celyn. Rydym yn ffodus bod casgliad negyddion Geoff Charles wedi ymgartrefu yma yn y Llyfrgell Genedlaethol erbyn hyn. Gyda’r casgliad bellach wedi ei ddigido, un o’r ffyrdd mwyaf effeithiol o godi ymwybyddiaeth ohono a chodi ei broffil yw rhannu’r lluniau yma ar-lein gan ddefnyddio Flickr oherwydd ei botensial i estyn allan i bobl ledled y byd.

Un o’m dyletswyddau i yma yn y Llyfrgell yw uwchlwytho pum delwedd o gasgliad Geoff Charles yn wythnosol ynghyd â chofnodi disgrifiad o’r delweddau ac ychwanegu tagiau perthnasol. Oherwydd maint y casgliad, mae’n hawdd mynd ar goll wrth bori trwy’r amryw drysorau sydd wedi eu dal mewn dull llun. Er mwyn hwyluso’r gwaith (a sicrhau bod y gwaith wedi ei gwblhau ar amser!) rwy’n ceisio clymu’r lluniau a ddewiswyd gyda themâu penodol sy’n gysylltiedig ag amser o’r flwyddyn neu ddigwyddiadau. Er enghraifft, gyda’r Eisteddfod Genedlaethol yn dychwelyd i Sir Gâr yn Llanelli ddechrau Awst eleni, teimlais y byddai lluniau o’r Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli ynghyd ag Eisteddfodau Cenedlaethol dros Gymru yn clymu mewn yn dda. Yr yr un modd gyda’r Nadolig yn prysur agosáu, peidiwch â synnu os gwelwch chi dudalen Flickr y Llyfrgell yn bla o luniau Nadoligaidd wrth i ni agosau at yr Ŵyl.

Teimlaf drwy ganolbwyntio ar ddigwyddiadau tymhorol ei bod hi’n bosib cymharu sut mae ymddygiad a thraddodiadau cymdeithas wedi newid dros y degawdau diwethaf i gymharu â heddiw. Er bod rhai agweddau wedi newid yn ddramatig, gyda thrafnidiaeth a ffasiwn yn enghreifftiau amlwg, mae’n braf gweld bod rhai traddodiadau yn dal i barhau heddiw gyda chanu calennig yn enghraifft hyfryd o draddodiad sydd dal yn fyw.

Ni fyddai’r strategaeth yma o ddewis delweddau yn bosib oni bai bod digonedd o luniau i gyd-fynd gyda phob digwyddiad, ac rwy’n ffodus bod casgliad bron di-ddiwedd Geoff Charles yn galluogi i mi wneud hyn. Serch hynny, pan nad oes digwyddiad neu achlysur penodol ambell i wythnos , mae cyfle i mi uwchlwytho lluniau diddorol neu ddoniol y deuthum ar eu traws yn y gorffennol wrth chwilio am luniau penodol. Teimlaf fod hyn yn ffordd hwylus i rannu lluniau gwahanol na fyddent yn cael eu rhannu fel arall. Gallaf feddwl am rai enghreifftiau megis ‘Gêm Bêl-droed digri er budd Cronfa Apêl Eglwys Plwyf St Martins’ a “Dawnswyr Bale” o Sentinel, yr Amwythig’.

Gyda ni bellach wedi camu mewn i fis Hydref, gallwch ddisgwyl gweld lluniau yn ymwneud ag achlysuron megis y cynhaeaf a diolchgarwch a digwyddiadau hydrefol eraill. Gellir gweld cyfrif Flickr y Llyfrgell drwy ddilyn y linc isod.

https://www.flickr.com/photos/llgc/

Deiniol Glyn

Postiwyd - 22-09-2014 Dim sylwadau

Arddangosfeydd / Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Hen gyngor ar ffermio a garddio

Grawnwin MediA hithau’n fis Medi, ar ôl tywydd neilltuol dda, sut siâp sydd ar eich gerddi a’ch caeau? A yw’r llysiau’n barod i’w codi, y ffrwythau’n aeddfed i’w casglu, a’r blodau’n dechrau heneiddio a gwywo?

Yn ôl calendr Llyfr Oriau De Grey, dylech oll fod wedi casglu eich grawnwin erbyn hyn, ac yn troi eich golygon tuag at eu gwasgu. Yr hyn a ddarlunnir yn y llawysgrif ar gyfer Medi yw gŵr troednoeth yn ‘troedio’r’ ffrwyth mewn casgen fawr, yn barod i arllwys y sudd (a’r crwyn) i gasgen i eplesu. Wrth gwrs, yn Fflandrys y lluniwyd y gyfrol, a hynny ar gyfer marchnad Seisnig, ddeheuol. Go brin y byddai golygfa fel hyn yn gyffredin iawn yn ucheldiroedd Cymru ganol y bymthegfed ganrif …

Calendr MediGanrif yn ddiweddarach, yn y llyfr Cymraeg cyntaf i’w argraffu, Yny lhyvyr hwnn (1546), amlinellodd yr amryddawn Siôn Prys ddyletswyddau garddwriaethol ac amaethyddol y Cymro ar gyfer mis Medi, a hynny fel rhan o’i galendr yntau. Roedd Siôn Prys yn cymryd yn ganiataol y byddai’r Cymry eisoes wedi medi rhyg, gwenith a cheirch yn ystod Awst, gan storio’r cnydau yn eu hysguboriau. Byddai pob amaethwr gwerth ei halen hefyd wedi aredig y tir yn barod ar gyfer y cnydau nesaf i’w hau, sef gwenith a rhyg.

Ond beth am dasgau mis Medi? Dyma gynghorion Siôn Prys:

‘Yn y mis hwn meda dy haidd, pys a ffa, ac yng nghylch canol y mis, heua wenith a rhyg mewn tir cryf. Dwg dail ar fedr [i baratoi ar gyfer] gwenith a rhyg. Canys un fennaid [llond cert] yr amser hwn a dâl dair cyn y mis hwn.’

Medi - manylynCyn brysio i’r ardd i lafurio, cofiwch ymweld â siop y Llyfrgell i brynu Calendr 2015 i’w roi i’ch cyfeillion y Nadolig hwn. Mae ynddo luniau ysblennydd o Lyfr Oriau De Grey, yn darlunio gweithgareddau’r maes ar gyfer pob mis o’r flwyddyn.

Bydd campwaith Siôn Prys, Yny lhyvyr hwnn, i’w weld yn ein harddangosfa nesaf – Llenor a lleidr? Syr Siôn Prys a’r llyfrau Cymraeg cyntaf – fydd yn agor yn Oriel Hengwrt ym mis Chwefror (sef mis tocio coed, gyda llaw!).

Maredudd ap Huw

Postiwyd - 08-09-2014 Dim sylwadau

Arddangosfeydd / Heb ei gategoreiddio

“…innumerable exercise books full of poems…”

Ar ôl teithio draw i Gymru ym mis Ionawr eleni, a threulio pum mis yng Nghanolfan Dylan Thomas, Abertawe, mae Llyfrau Nodiadau Dylan wedi dychwelyd yma i’r Llyfrgell ac i’r arddangosfa ‘Dod â Dylan Adref’.

Mae’r arddangosfa hon yn cynnwys y pedwar Llyfr Nodiadau barddoniaeth a ysgrifennodd Dylan yn ei arddegau, rhwng 1930 a 1934. Gwerthodd nhw i Brifysgol Buffalo yn yr 1940au am swm bach iawn o arian, a dyma’u trip cyntaf yn ôl i Gymru ers hynny.

Gyda’r Llyfrau Nodiadau mae darnau o lythyrau rhwng y bardd a Pamela Hansofrd Johnson, sy’n bwrw golwg ar y broses farddoni, ynghyd â llawysgrifau o’r gerdd ‘Ballad of the Long-Legged Bait’.

 

Dylan Thomas, Llyfr Nodiadau 1932 Notebook © David Highams Associates

Dylan Thomas, Llyfr Nodiadau 1932 Notebook
© David Higham Associates

Dylan Thomas, Hunan Bortread / Self Portrait © David Highams Associates

Dylan Thomas, Hunan Bortread / Self Portrait
© David Higham Associates

Dylan Thomas, Llyfr Nodiadau 1930 Notebook © David Highams Associates

Dylan Thomas, Llyfr Nodiadau 1930 Notebook
© David Higham Associates

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bydd arddangosfa ‘Dylan’ yn Oriel Gregynog hefyd yn cael ei hailwampio, gydag eitemau newydd o gasgliadau’r Llyfrgell yn cael eu harddangos. Bydd mwy o lythyrau nad ydynt wedi eu cyhoeddi o’r blaen i’w gweld, yn cynnwys un gan Dylan at ei feistres yn America, Elizabeth Reitell.    Bydd hefyd llawysgrifau o rhai o gerddi enwocaf Dylan i’w gweld yn Nhafarn y Beirdd, megis ‘A Refusal to Mourn the Death, by Fire, of a Child in London’ ac ‘Into Her Lying Down Head’.

Hyd yn oed os ydych wedi ymweld â’r arddangosfa o’r blaen, mae’n werth galw heibio eto unwaith eto i weld Llyfrau Nodiadau Dylan a’r eitemau newydd sydd i’w gweld yn yr Oriel o 13eg Medi.  Edrychwn ymlaen i’ch gweld!

← Cofnodion hynach

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog