Blog

Postiwyd - 29-07-2011

Digido @cy / Newyddion a Digwyddiadau @cy

Geoff Charles, yr Eisteddfod a Wrecsam a’r Fro.

Gydag Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam a’r Fro ar fin cyrraedd, mae ymweliad y Brifwyl i fro cartref Geoff Charles yn cynnig cyfle i ni daro golwg ar rai o’i luniau o’r Eisteddfod Genedlaethol. Roedd gan Geoff Charles gysylltiadau cryf gydag ardal Wrecsam. Gafodd ei eni ym Mrymbo yn Ionawr 1909 a bu’n byw yn y pentref tan iddo adael cartref i fynychu cwrs coleg yn Llundain ac yna cychwyn ar ei yrfa newyddiadurol yn Warrington, Caerdydd, Aberpennar ac yna yn Guildford, cyn gorfod dychwelyd i’w gynefin wedi iddo gael ei daro’n wael gan TB. Yn 1933 cychwynnodd weithio i’r Wrexham Star, gan chwarae rhan allweddol yn cynhyrchu rhifyn arbennig y papur a gyhoeddwyd adeg y trychineb dychrynllyd ym mhwll glo Gresffordd yn 1934. Wrth weithio ar y Star cychwynnodd hefyd gymryd ffotograffau, ymhlith ei luniau cynharaf delweddau o weithwyr achub yng Ngresffordd adeg y trychineb. Yn 1936 cychwynnodd perthynas broffesiynol gyda chwmni Woodall, Minshall a Thomas, cyhoeddwyr y Wrexham Leader, y Montgomeryshire Express a’r Cymro, a oedd i barhau am weddill ei yrfa. Er iddo adael ardal Wrecsam ar gychwyn yr Ail Rhyfel Byd, yn symud ei deulu ifanc i’r Drenewydd a hwyrach i Fangor, parhau gwnaeth ei gysylltiadau cryf gyda’i chynefin. Ymhlith ei lluniau mwyaf trawiadol ydy’r gyfres cymerodd yn y 1940au hwyr a 1950au cynnar o weithwyr dur Brymbo.

Fel aelod o’r tîm Datblygiadau Digidol rwyf wedi bod yn gweithio ar brosiect digido Casgliad Geoff Charles ers dros ddegawd, ac wedi dod yn gyfarwydd iawn gyda gwaith y ffotograffydd. Wrth ddod i nabod y casgliad yma mae’r cysylltiadau cryf rhwng Geoff Charles a’r Eisteddfod Genedlaethol yn dod i’r amlwg, cysylltiadau a datblygodd, ar y lefel proffesiynol o leiaf, allan o’i waith fel ffotograffydd i’r Cymro. Dros hanner canrif cymerodd filoedd o ffotograffau o’r Brifwyl, yn cymryd ei luniau cyntaf yn Eisteddfod 1939 a’i set olaf yn Llambed yn 1984 gan fynychu bron pob eisteddfod rhwng 1939 a 1975 fel ffotograffydd. Mae ceisio dewis a dethol pedwar llun allan o’r adran yma o’r casgliad yn dasg sydd bron yn amhosib ac rwyf felly wedi ceisio rhoi blas o’i waith trwy ddewis pedwar llun sy’n adlewyrchu nid yn unig byd ffurfiol a natur urddasol a seremonïol yr Eisteddfod, ond hefyd ei allu i ffocysu ar rai o elfennau mwy anffurfiol y Brifwyl.

Mae’r ddelwedd gyntaf yn dangos yr Archdderwydd Crwys, gyda’r Orsedd tu ôl iddo, yn eistedd yng ‘nghadair wag’ Eisteddfod Genedlaethol Dinbych, 1939, pan nad oedd unrhyw un yn deilwng o’i hennill.

Mae’r ail yn dangos ymdaith yr Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Rhosllannerchrugog yn 1945, a gafodd ei chynnal yn nyddiau olaf yr Ail Rhyfel Byd, gyda’r datganiad fod Siapan wedi ildio yn cael ei gyhoeddi yn ystod yr wythnos.
Mae’r trydydd yn un sy’n gwrthgyferbynnu elfennau traddodiadol a seremonïol yr Eisteddfod gyda’r byd modern ac yn dangos yr Archdderwyddon Cynan, Brynallt a Gwyndaf yn teithio mewn Ford Zephyr yng ngorymdaith Cyhoeddi Eisteddfod y Drenewydd yn 1964.
Mae’r olaf yn ddelwedd anffurfiol o ferched dawns y blodau yn cysgodi rhag y glaw yn ystod Eisteddfod Genedlaethol Rhydaman yn 1970. Mae’n ddelwedd sy’n dangos llygaid craff Geoff Charles am gyfansoddi ffotograff effeithiol ac yn un sy’n adlewyrchu profiad nifer o eisteddfodwyr dros y blynyddoedd (ond dim eleni gobeithio!).
Os ydych am weld mwy mae miloedd o luniau gan Geoff Charles nawr i’w weld ar gatalog y Llyfrgell Genedlaethol. Ewch i’r linc yma i ddarganfod mwy!

Comments are closed.

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog