Blog

Postiwyd - 12-01-2011

Heb ei gategoreiddio @cy

Gwyrth neu dwyll, ond stori wir . . .

Wrth weithio yn yr adran ymholiadau y mae’n syndod i le fydd yr alwad ffôn, e-bost neu’r llythyr nesaf yn ein harwain drwy gasgliadau’r Llyfrgell. Enghraifft berffaith o hyn oedd pan dderbyniais ymholiad yn holi am wybodaeth ynglyn â Sarah Jacob – ‘the Welsh fasting girl’. Er nad oeddwn yn gwybod ryw lawer am y ferch 13 oed o Letherneuadd ym mhlwyf Llanfihangel-ar-Arth, Sir Gaerfyrddin, bûm ar daith ddiddorol wrth geisio darganfod mwy amdani.

Ceir toreth eang o ffynonellau cynradd yng nghasgliad y Llyfrgell y gellir pori trwyddo, megis papurau newydd fel Seren Cymru, Baner ac Amserau Cymru, Y Dydd a’r Western Mail. Ceir hefyd nifer o lyfrau ac erthyglau wedi’u gyhoeddi blynyddoedd yn ddiweddarach yn adrodd hanes am y ferch.

Llythyr y Parch. Evan Jones allan o'r Welshman, 19 Chwefror 1869

I roi braslun o’r hanes hynod hyn, yn Hydref 1867 honnodd rhieni Sarah Jacob bod ei merch heb fwyta unrhyw beth ers wyth mis. Galwai’r Parchedig Evan Jones yn aml er mwyn cynnig cysur ysbrydol iddi, a chredai ef taw gwyrth oedd yr holl beth. Yna, yn dilyn llythyr ganddo ef ym mhapur newydd The Welshman ymledodd hanes yr ymprydio dros wledydd Prydain a thu hwnt.

Ond nid pawb oedd yn credu’r wyrth. Daeth meddyg o Lundain, Dr Robert Fowler i archwilio’r ferch, ac oherwydd cafwyd arwydd o iechyd perffaith awgrymodd mai twyll oedd y peth. Adroddodd yr hanes ym mhapur newydd y Times ar 7 Medi 1869, a gellir gweld copi o’r erthygl hwnnw drwy’r e-Adnoddau Allanol sydd ar gael oddi ar wefan y Llyfrgell.

Cynhaliwyd gwyliadwriaeth o’r ferch ddydd a nos gan bedair nyrs o Ysbyty Guy yn Llundain ynghyd â phanel o feddygon. Ond yna, wyth niwrnod yn ddiweddarach, ar 17 Rhagfyr 1869 bu farw Sarah Jacob, a hynny wedi iddi fedru goroesi heb fwyd yn ôl yr honiadau am gyfanswm o ddwy flynedd, dau fis ac un wythnos. Dyfarnwyd ei rhieni’n euog o ddynladdiad; Evan Jacob i flwyddyn o garchar a llafur caled, ac Hannah am chwe mis.

Yn rhan o gasgliad y Llyfrgell ceir dogfennau yn ymwneud ag amddiffyniad Evan ac Hannah Jacob (Llsg. LlGC 23137E). Hefyd, ceir mynegai i blwyf Llanfihangel-ar-Arth, lle y nodir yng nghofnod claddu Sarah Jacob: ‘so called Fasting Girl’, ac mae hyd yn oed darn o’i gwallt i’w gael yma (Casgliad D. Roy Evans, rhif 10).

Rhianydd Davies, Isadran Gwasanaethau i Ddarllenwyr

Comments are closed.

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog