Blog

Postiwyd - 22-12-2010

Casgliadau @cy

Hel achau’r hen garolau

Fe genir nifer o garolau Cymreig tros gyfnod y Nadolig gan gredu eu bod yn hen iawn. Ystyrir nifer yn “draddodiadol”, hynny yw, wedi eu cyfansoddi – yn eiriau neu’n gerddoriaeth – gan rywun anhysbys yn y gorffennol pell, a’u diogelu ar lafar gan genedlaethau dilynol.

Credid am flynyddoedd mai alaw felly oedd ‘Wele gwawriodd’, a gyhoeddwyd am y tro cyntaf – o ganu g?r o Lanystumdwy – gan J. Lloyd Williams yng Nghylchgrawn Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru ym 1922.

Fodd bynnag, fe wyddom bellach mai tôn gymharol fodern yw hon, ac iddi gael ei chyfansoddi yn ystod chwedegau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg gan Henry Williams (‘Alaw Llechid’ neu ‘Esin Alaw’), côr-feistr Eglwys Glanogwen, Bethesda. Yn ôl pob sôn, aeth enw’r cyfansoddwr yn angof gan ei fod yn un o “fradwyr” Streic Fawr y Penrhyn. Mae’r dôn wreiddiol, yn llaw’r cyfansoddwr ieuanc, yma yn y Llyfrgell, ac yn enghraifft berffaith o alaw ag iddi hanes diweddar, ond tinc hynafol!

Bydd llawer o ganu ar eiriau’r garol ganlynol hefyd tros y Nadolig, ond tybed pwy a’i hysgrifennodd?

Wele, cawsom y Meseia,
Cyfaill gwerthfawroca’ ‘rioed;
Darfu i Moses a’r proffwydi
Ddweud amdano cyn ei ddod:
Iesu yw, gwir Fab Duw,
Ffrind a Phrynwr dynol-ryw.

Ymddangosodd y geiriau am y tro cyntaf yn y gyfrol Difyrrwch i’r Pererinion o Fawl i’r Oen (Caerfyrddin, 1763), gwaith Dafydd Jones (‘Dafydd Jones o Gaeo’), porthmon o sir Gaerfyrddin. Cafodd yr awdur dröedigaeth yng nghapel Troed-rhiw-dalar wrth ddychwelyd adref o daith borthmona, ac ymroes weddill ei oes i weithgarwch llenyddol fel cyfieithydd emynau Saesneg Isaac Watts, ac awdur emynau Cymraeg gwreiddiol.

Diau y clywn fwy amdano y flwyddyn nesaf: bydd yn dri-chan-mlwyddiant geni Dafydd Jones yn 2011.

Maredudd ap Huw

Comments are closed.

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog