Diolch – Cronfa Goffa’r Dreftadaeth Genedlaethol

Llu, 06 Med 10 10:41:00

Mae 2010 yn flwyddyn penblwydd Cronfa Goffa’r Dreftadaeth Genedlaethol yn 30 oed. Yn ystod y tair degawd ddiwethaf mae’r Gronfa wedi diogelu miloedd o drysorau treftadaeth eiconig ar gyfer y genedl a oedd mewn perygl o fynd ar ddifancoll. Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn un o’r lliaws o dderbynwyr sy’n falch a diolchgar am gefnogaeth Cronfa Goffa’r Dreftadaeth Genedlaethol.

Yn ei rôl fel ‘cyllidwr pan fetha popeth arall’, mae Cronfa Goffa’r Dreftadaeth Gaenedlaethol wedi darparu nawdd hanfodol sydd wedi galluogi’r Llyfrgell i gael gafael ar nifer o gasgliadau pwysig sy’n rhan annatod o hanes a diwylliant Cymru. Hyd yma, mae’r Llyfrgell wedi derbyn cyfanswm o £957,315 ar gyfer 10 o brosiectau caffael. Y prosiectau caffael oedd:

 

• Caffael prif archif papurau’r artist Augustus John (1878-1961). Grant a ddyfarnwyd: £66, 000 ar 24 Mawrth 1988.

• Caffael casgliad o lawysgrifau llenyddol Cymraeg a Saesneg canoloesol o ystad Brogyntyn (Porkington gynt). Grant a ddyfarnwyd: £199, 915 ar 17 Rhagfyr 1992.

• Caffael cyfrolau rhwymedig a gwniedig a phapurau rhyddion yn ymwneud â Robert Clive, y Barwn Clive o Plassey cyntaf (1725-74) a’i fab Edward yn ogystal â phapurau yn ymwneud â’r Arglwydd Carnac. Grant a ddyfarnwyd: £65, 000 ar 22 Tachwedd 1995.

• Caffael papurau o Goed-y-maen yn cynnwys papurau a) Syr Williams Williams (y Llefarydd Williams, 1634-1700) a b) Charles Watkin Williams-Wynn (1775-1850), gwleidydd. Grant a ddyfarnwyd: £23, 000 ar 28 Mehefin 1990.

• Papurau’r artist David Jones CB CBE (1895-1974). Grant a ddyfarnwyd: £40, 000 ar 26 Medi 1985.

• Caffael casgliad o ohebiaeth, nodiadau a brasluniau o 1903-1939, sef y cyfnod y bu’r artist, Gwen John, yn bwy yn Ffrainc. Grant a ddyfarnwyd: £50, 000 ar 27 Medi 1984.

• Caffael papurau a nodiadau ar gyfer anerchiadau o 1890-1915 gan y gwleidydd, David Lloyd George. Grant a ddyfarnwyd: £37, 000 ar 26 Chwefror 1987.

• Caffael papurau William George (1865-1967), brawd iau David Lloyd George. Grant a ddyfarnwyd: £204, 500 ar 27 Gorffennaf 1989.

• Caffael Archif Ystad Wynnstay (yr ystad fwyaf yng Nghymru) o’r 12fed i’r 15fed ganrif a Llawysgrifau Wynnstay – archif yn cynnwys gweithredoedd a siarter yn dyddio o’r 12fed hyd y 15fed ganrif, llenyddol a chyfreithiol yn bennaf, gan gynnwys llawysgrif o Gyfreithiau Hywel Dda. Grant a ddyfarnwyd: £218, 000 ar 31 Ionawr 2001.

• Caffael map proflen nas cofnodwyd o Gymru, tua 1580, gan Christopher Saxton. Cynnyrch arolwg topograffig Saxton o Gymru a Lloegr (1573-1578). Grant a ddyfarnwyd: £53, 000 ar 24 Gorffennaf 1986.

 

Dymunodd Andew Green, Llyfrgellydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru, yn dda i Gronfa Goffa’r Dreftadaeth Genedlaethol ar ei degfed penblwydd ar hugain:

‘Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn dra diolchgar am y gefnogaeth ariannol a’r ymrwymiad craff i’r diwylliant Cymreig sydd wedi deillio o Gronfa Goffa’r Dreftadaeth Genedlaethol. Mae wedi bod yn gronfa amhrisiadwy ar gyfer datblygiad a dealltwriaeth o waith y Llyfgell ac o hanes eangach Cymru.’

 

 

Sefydlwyd Cronfa Goffa’r Dreftadaeth Genedlaethol i ddarparu grantiau a benthyciadau er mwyn helpu i gaffael teftadaeth fwyaf gwerthfawr y DU a oedd mewn perygl o ddiflannu, yn gofeb barhaol i’r rhai oedd wedi colli eu bywydau wrth wasanaethu eu gwlad. Yn hytrach na chodi cofebau newydd, mae’r Gronfa yn diogelu holl adeiladwaith y genedl, ein treftadaeth, yn gofeb barhaol sydd wedi ei chysegru i’r dynion a’r merched sydd wedi offrymu’r aberth uchaf er mwyn amddiffyn eu gwlad.

 

 

Yn ystod y ddeng mlynedd ar hugain ddiwethaf mae wedi dyfarnu dros £298.3 miliwn er mwyn helpu i grynhoi a diogelu casgliad cenedlaethol cwbl arbennig sy’n amrywio o dai, cofebau a gwaith celf hanesyddol i dreftadaeth ddiwydiannol ac arforol a thirluniau eiconig.

 

 

Meddai’r Fonesig Jenny Abramsky, Cadeirydd Cronfa Goffa’r Dreftadaeth Genedlaethol: ‘Mae Cronfa Goffa’r Dreftadaeth Genedlaethol wedi cyflawni llawer iawn yn ystod y deng mlynedd ar hugain ddiwethaf, gan ddiogelu amrywiaeth wirioneddol eithriadol o drysorau sy’n rhan o’n hunaniaeth genedlaethol ac sy’n parhau’n gofeb deilwng a pharhaol i’r rhai a fu farw dros y Deyrnas Unedig. Mae llawer iawn o bethau i’w mwynhau ac i ymfalchio ynddynt, ond rydyn ni’n ymwybodol bod amseroedd heriol o’n blaenau. Fe ymdrechwn hyd yr eithaf i fwrw ymlaen â’r gwaith o fuddsoddi yn y dreftadaeth hollbwysig ac amhrisiadwy, ac a fyddai’n amhosibl ei hadfer pe’i collid.’

 

 

Nodyn i’r Golygydd

Detholiad o’r ystod amrywiol o dros 1,200 o wrthrychau a lleoedd eiconig y mae Cronfa Goffa’r Dreftadaeth Genedlaethol wedi eu diogelu dros y ddeng mlynedd ar hugain ddiwethaf:

 

• Sallwyr Macclesfield
• Casgliad Dyffryn Efrog
• Torch Newark
• Y Mappa Mundi
• Tŷ Dumfries
• The Three Graces gan Antonio Canova
• Ynys Sgogwm, Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yn Sir Benfro
• Diana and Actaeon gan Titan
• Casgliad Anthony d’Offay
• Archif Broadlands
• Llosgydd Persawr Casgliad Werner
• ‘Pot of Gold’ Milton Keynes
• Creirfa Sebastian Sant
• Penrhyn Orford
• Y Blwch Becket
• Melin Rhawiau Patterson, Swydd Antrim
• Lady with a Squirrel and Starling gan Holbein
• The Waterloo Dispatch
• Glofa Arddangos Beamish

 

Gwybodaeth bellach a lluniau

Siôn Jobbins, Swyddfa’r Wasg, Llyfrgell Genedlasethol Cymru: 01970 632 902 post@llgc.org.uk