Cywyddau Beirdd Pwysig Arlein

Mae cyfrol o waith rhai o feirdd amlycaf Cymru y canol oesoedd a gopïwyd gan ŵr o ardal Harlech a symudodd i Ddarowen ym Maldwyn, nawr ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Brodor o gyffiniau Harlech oedd Wmffre Dafis. Roedd yn fab i Dafydd ap Gruffudd, a dywedir ei fod yn disgyn o Bymtheg Llwyth Gwynedd. Bu'n ficer Darowen, sir Drefaldwyn, o 1577 hyd ei farwolaeth yn 1635. Roedd gan feirdd y cyfnod gryn dipyn o barch tuag ato a chanwyd cywyddau iddo gan Rhisiart, Siôn a Gruffudd o deulu Phylipiaid Ardudwy, ac hefyd gan Ieuan Tew Brydydd o Arwystl, ac Evan Lloyd o Waun Einion.
 
Copïodd Wmffre Dafis y llawysgrif hon yn 1599 ar gyfer Dr. Theodore Price (1570?-1631), nai i'w wraig, sef Sioned ferch Edward Stanley.
 
Pan anfonwyd y gyfrol hon o farddoniaeth ato yn 1599, roedd Theodore Price yn offeiriad yn Bletchingley, swydd Surrey ac yn ganon yn Eglwys Gadeiriol Caerwynt. Fel nifer o Gymry alltud ei genhedlaeth, gwerthfawrogai'r rhodd o farddoniaeth Gymraeg.

Ceir 574 dalen yn y llawysgrif , ac fe'i hailrwymwyd yn gynnar yn y 19eg ganrif mewn croen mochyn. O ran cynnwys, ceir esiamplau o waith dros gant o feirdd yn y gyfrol, ac yn fwyaf amlwg yn eu plith mae: Tudur Aled, William Llŷn, Siôn Ceri, Siôn Cent, Siôn Tudur, Lewis Glyn Cothi, Dafydd Llwyd ap Llywelyn ap Gruffudd a Ieuan Deulwyn

Bu Price farw yn Rhagfyr 1631 ond ni wyddom sut yr aeth ei gyfrol i Blas Brogyntyn, ger Croesoswallt. Yn 1934 cyflwynwyd y gyfrol ar adnau i Lyfrgell Genedlaethol Cymru (LlGC), Aberystwyth, gan 3ydd Arglwydd Harlech ynghyd â detholiad o lawysgrifau Cymraeg o'i lyfrgell ym Mrogyntyn. Ym mis Mawrth 1993 fe brynwyd y llawysgrif gan LlGC oddi wrth 6ed Arglwydd Harlech.


Llawysgrif Wmffre Dafis

Am rhagor o wybodaeth neu ddelweddau:
Siôn Jobbins, Swyddfa’r Wasg LlGC: 01970 632902  post@llgc.org.uk