Casglu a rhannu’r profiad Cymreig o’r Rhyfel Byd Cyntaf

Oes gennych chi lythyron, ffotograffau, cardiau post neu eitemau eraill yn berchen i rywun a fu’n byw yn ystod y cyfnod neu i’r sawl oedd ar faes y gad?  Dyma wahoddiad i chi rannu’r eitemau gyda phawb mewn cyfres o ddigwyddiadau ym mis Mawrth. Gobeithir casglu a chofnodi profiadau personol y Cymry a effeithiwyd gan y Rhyfel.

Effeithiodd y rhyfel ar bawb; rhai fu’n ymladd, a’r rhai a arhosodd adref. Os oes gennych chi eitemau sy’n berthnasol i unrhyw agwedd o fywyd yn ystod blynyddoedd y Rhyfel, plîs dewch â nhw i un o’r digwyddiadau er mwyn i ni eu digido a’u rhannu.

Mae prosiect cenedlaethol a arweinir gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru mewn partneriaeth â llyfrgelloedd, casgliadau arbennig ac archifau Cymru yn gobeithio datgelu hanes cudd y Rhyfel Byd Cyntaf a sut y bu iddo effeithio ar Gymru oll, yr iaith a diwylliant. Bydd y casgliad digidol i’w weld ar-lein ac mae Casgliad y Werin Cymru, partner yn y prosiect, yn gwahodd y cyhoedd i fod yn rhan o’r prosiect trwy ddod â’u deunydd i un o gyfres o ddigwyddiadau lle y bydd staff ar gael i sganio llythyron, ffotograffau, tystysgrifau, cardiau post, dyddiaduron ac unrhyw ddogfennau amrywiol eraill.

Dywedodd Robert Phillips, Rheolwr y Prosiect:

‘Bydd gwahodd y cyhoedd i rannu deunydd yn galluogi’r prosiect weld safbwynt llawer ehangach, personol ac agos at y galon o brofiadau’r Cymry’n yn ystod y Rhyfel, gan gael mynediad at eitemau nad sydd ar gael mewn Archifau a llyfrgelloedd yn aml.’

Mae nifer o adrannau Casgliadau Arbennig prifysgolion Cymru yn rhan o’r prosiect a dywed Gethin Matthews o Brifysgol Abertawe:

‘Rydym yn gobeithio dod o hyd i drysorau fydd o ddiddordeb mawr i’r cyhoedd a bydd hefyd yn gymorth i’n hymchwil academaidd trwy gynyddu ein hymwybyddiaeth o’r profiad o fyw yng Nghymru yn ystod y Rhyfel Mawr. Yn nhermau gwerthfawrogi beth oedd profiad y Cymry yn ystod y Rhyfel, does dim i guro tystiolaeth ysgrifenedig gan bobl a fu’n byw trwy’r cyfnod. Yn ogystal â deunydd o gasgliadau teuluol, mae gen i ddiddordeb yng nghofnodion sefydliadau, fel capeli. Roedd ganddynt rôl ganolog mewn nifer o gymdeithasau yng Nghymru, a gall eu hadroddiadau blynyddol helpu ni i ddirnad agweddau’r sefydliadau yma, a’u harweinwyr, i’r Rhyfel.’

Bydd y deunydd yma ar gael ar wefan Casgliad y Werin Cymru a dywedodd Carys Morgan, un o swyddogion y prosiect:

‘Mae casglu a rhannu’r eitemau yma, sy’n aml yn bersonol a theimladwy iawn, yn cyfrannu’n fawr at ein dealltwriaeth ni o’r Rhyfel a Chymru’n ystod y cyfnod hwn, ac mae’n ffordd bwysig o goffáu canmlwyddiant dechrau’r Rhyfel Mawr. Gallwch gyfrannu i’r prosiect trwy ddod i’r digwyddiadau a chael eich deunydd wedi sganio gan ein staff. Neu, gallant gyfrannu eitemau neu atgofion trwy ymweld â gwefan Casgliad y Werin Cymru, www.casgliadywerincymru.co.uk, os nad ydych yn gallu cyrraedd un o’r digwyddiadau.’

I gyfrannu i’r prosiect, dewch a’ch llythyron, dyddiaduron, tystysgrifau, ffotograffau ac unrhyw gofnod o bwys i’r cyfnod yma, i un o’r digwyddiadau yma rhwng 10yb a 4yh.

5 Mawrth: Galeri, Caernarfon
12 Mawrth: Canolfan Gelfyddydau Pontardawe
14 Mawrth: Llyfrgell Aberhonddu
18 Mawrth: Llyfrgell Rhuthun
20 Mawrth: Canolfan Gymunedol Picton, Hwlffordd

Nodiadau i Olygyddion

Datblygwyd y prosiect gan Fforwm Llyfrgelloedd Addysg Uwch Cymru (WHELF). Daw’r casgliadau o Lyfrgell Genedlaethol Cymru; Casgliadau Arbennig Prifysgol Aberystwyth; Casgliadau Arbennig Prifysgol Bangor; Casgliadau Arbennig Prifysgol y Drindod Dewi Sant; Prifysgol Abertawe; Llyfrgell Prifysgol Caerdydd; Archifau BBC Cymru Wales ac archifau lleol sy’n aelodau o Gyngor Archifau a Chofnodion Cymru (ARCW). Bydd Casgliad y Werin Cymru yn casglu’r cynnwys a gynhyrchir gan gymunedau, haneswyr lleol a haneswyr teulu. Byddant hefyd yn digido eitemau o gasgliadau personol wrth deithio ar draws Cymru yn digido deunydd o bwys. Drwy wneud hyn byddant yn ychwanegu a chryfhau casgliadau’r partneriaid Addysg Uwch gan greu casgliad digidol cyflawn, unedig, i gynrychioli profiad y genedl Gymreig yn ystod y Rhyfel Mawr.

Mae’r cynnwys sydd i’w ddigido wedi ei ddethol mewn cydweithrediad ag academyddion Cymru a thu hwnt, a bydd gwaddol digidol y prosiect yn arwain at ymchwil newydd am Gymru a’r Rhyfel Byd Cyntaf.

Gwefan arbennig ar gyfer hanes Cymru a’i phobl yw Casgliad y Werin Cymru. Mae’n wefan ddwyieithog, ddynamig yn llawn ffotograffau diddorol, clipiau sain, dogfennau, fideos a straeon am hanes a threftadaeth Cymru a’i phobl. Gallwch bori trwy dros 46,000 o eitemau sydd wedi eu cyfrannu gan amgueddfeydd, archifdai, llyfrgelloedd, cymdeithasau hanes ac unigolion ac fe allwch chi rhannu eich atgofion â’r casgliad.

Caiff y project ei gyllido gan raglen e-gynnwys 2011-13 y JISC, trwy’r adran ddigido ar raddfa fawr, a chan gyfraniadau partneriaid, yn arbennig y Llyfrgell Genedlaethol Cymru, lle lleolir y project. Ein partneriaid yw: Prifysgol Bangor, Prifysgol Caerdydd, Prifysgol Aberystwyth, Prifysgol Abertawe, Prifysgol y Drindod Dewi Sant, Casgliad y Werin Cymru, Cyngor Archifau a Chofnodion Cymru (ARCW) a BBC Cymru Wales.

Cost y prosiect digido yma fydd £987,916. Daw £500,000 o’r gyllideb raglen cynnwys JISC ar gyfer 2011-13. Codir gweddill yr arian drwy gyfraniad sefydliadol bunt am bunt partneriaid y prosiect.
Dechreuodd y project ar Ebrill 1af, 2012, a chaiff yr adnoddau eu lansio ar-lein ddiwedd Mehefin 2013.

Gwybodaeth Bellach:

Carys Morgan carysm@culturenetcymru.com neu 01970632500