Lluniau Lladron yng Ngŵyl Lens

Thu, 08 Nov 07 12:14:00

 

Beth ddywed lluniau o hen ddrwgweithredwyr Cymru amdanynt … ac am y gymdeithas oedd yn eu cosbi?  Yn Lens, Gŵyl Dogfennu Cymru â’r Camera ar ddydd Sadwrn 10 Tachwedd, bydd Yr Athro Richard W. Ireland o Brifysgol Aberystwyth yn dadlau fod portreadau o ddrwgweithredwyr, y myg-shot enwog, yn rhan bwysig ond anghofiedig yn hanes ffotograffiaeth. Dywed hefyd fod Cymru wedi chwarae rhan amlwg yn y datblygiadau cynnar yma.

 

‘Mae ffotograffau o ddrwgweithredwyr yn cynnig gwrthbwynt diddorol i luniau ‘dillad dydd Sul’ parchus Victorianaidd ac Edwardaidd gyda’u portreadau ffurfiol gyda chefndiroedd prydferth. Dyma fyd arall i ffotograffiaeth - nid byd artistig a’r cof teuluol hapus ond arf wyddonol yn nwylo rhai mewn awdurdod oedd am reoli problemau oesol cymdeithas gyda theclyn modern,’ esboniodd Richard.

 

O atgynhyrchiad llun y llofruddwyr Murphy a Sullivan yn y Monmouthshire Merlin yn 1850, i’r ddelwedd fechan o James Jones, Llanllwni yn ysgyrnygu yn 1858 (un o’r myg-shots cynharaf sy’n bodoli), mae perthynas Cymru â’r dechnoleg newydd yn bwysig ac yn gofiadwy. Ond pam dynnwyd y lluniau yma a gan bwy? A pham fod dedfryd James Harris am ddwyn potel whisgi o’r ‘Falcon’ yn Llanilar yn 1903 yn symbol o ddechrau cyfnod newydd?

 

Mae Richard wrth ei fodd gyda’r lluniau yma. ‘Nid yn unig eu bod yn lluniau hynod ddiddorol oherwydd y cyd-destun hanesyddol ond maent hefyd yn lluniau trawiadol a chofiadwy hefyd: delweddau’n aml o is-ddosbarth carpiog ac anesmwyth y byddai’n well gan eu cyfoedion eu hanghofio ac anwybyddu. Ond mae eu cofnod o’u camweithrediad gyda’r gyfraith wedi gadael i ni archif oesol ac weithiau teimladol iawn.’

 

Y siaradwyr eraill yng ngŵyl Lens yw:

 

• Bernard Mitchell o Abertawe sydd wedi portreadu rhai o brif artistiaid Cymru;
• Ken Grant bydd yn trafod ei brosiect yn portreadu pobl a lleoliadau yn rhannau tlotaf Lerpwl
• Lyn Lewis Dafis sydd am sôn am ‘Portread’, prosiect y Llyfrgell Genedlaethol i ddigido 16,000 portread yn ei chasgliadau.

 

James Jones, Llanllwni: www.gtj.org.uk/cy/blowup6/15565

 

Lens – Pobl a Phortreadau

Sadwrn 10 Tachwedd

10.30am – 4.00pm

£18 (£12 i fyfyrwyr)

 

Cofrestrwch arlein neu ffoniwch 01970 632 548

Gwefan Lens

 

Am wybodaeth bellach:

Siôn Jobbins, Swyddfa’r Wasg LlGC: 01970 632 902  sij@llgc.org.uk