Winifred Coombe Tennant - Bywyd trwy Gelf

Mon, 04 Feb 08 12:15:00

 

Cafodd Winifred Coombe Tennant (1874 – 1956) ei magu yn Ffrainc a’r Eidal ond daeth i garu Cymru, gwlad enedigol ei gŵr a’i mam. Roedd yn ferch-yng-nghyfraith i Eveleen Tennant, y ffotograffydd Fictorianaidd nodedig, ac i H.M. Stanley, yr anturiaethwr. Yn 1896 symudodd i fyw i Gwm Nedd, ger Abertawe, o fewn clyw i gyrn y pyllau glo a reolai fywydau’r cymunedau glofaol lleol. O’r pentrefi glofaol hyn yr ymddangosodd rhai o’r arlunwyr y gweithiodd Winifred mor galed i’w hyrwyddo – gan gynnwys Evan Walters, un o’r arlunwyr proffesiynol cyntaf a hyfforddwyd ym Mhrydain i ddefnyddio pobl y cymunedau glofaol yn ganolbwynt i’w waith.

 

Winifred oedd cyfryngwr ysbrydol enwocaf ei hoes a astudiwyd gan y Society for Psychic Research. Fodd bynnag, cyhoeddwyd ei gwaith gan y Gymdeithas o dan y ffug enw Mrs Willett, ac felly parhaodd yr agwedd hon o fywyd Winifred yn anhysbys hyd yn oed i aelodau o’i theulu agos hyd ei marwolaeth. Mae ei dyddiadur yn cofnodi mewn manylder ei charwriaeth gyda Gerald Balfour, brawd y Prif Weinidog, ac un o ffigyrau amlycaf y Gymdeithas.

 

Ar y llaw arall, mae’r amlinelliad o fywyd cyhoeddus Winifred yn dra hysbys. Roedd yn  ffeminydd, a ymgyrchodd dros y bleidlais i ferched o adeg cyn y Rhyfel Mawr ymlaen. Daeth yn gysylltiedig â gwleidyddiaeth plaid drwy berthynas agos gyda’r Prif Weinidog, David Lloyd George. Arhosai yn aml yn  Downing Street, a chofnododd yn ei dyddiadur ei hargraffiadau o ddigwyddiadau pwysig megis y trafodaethau ar sefydlu Gwladwriaeth Rydd Iwerddon. Fel cenedlaetholwraig, roedd Tom Ellis, arweinydd mudiad Cymry Fydd ymhlith ei harwyr, a Michael Collins. Mae ei disgrifiad o glywed am farwolaeth Collins yn 1922 yn un ymhlith nifer o ddarnau ysgrifennu pwerus ac emosiynol a geir yn ei dyddiadur.

 

Anfonwyd Winifred fel y cynrychiolydd benywaidd cyntaf o Brydain i Gynghrair y Cenhedloedd yng Ngenefa. Roedd heddwch rhyngwladol yn fater a oedd o bwys sylfaenol iddi. Cafodd ei mab hynaf, Christopher, ei ladd yn y Rhyfel Mawr.

 

Pan ddymchwelodd llywodraeth glymblaid Lloyd George, ymgeisiodd Winifred ar gyfer y senedd yn 1922. Chwalwyd y Rhyddfrydwyr ac ni lwyddodd i ennill sedd, rhywbeth a fu’n edifar ganddi weddill ei hoes, ond a fu, yn rhannol yn gyfrifol am ailgyfeirio ei hymdrechion i gefnogi arlunwyr ifanc yng Nghymru. Daeth yn ffrind agos i Sir William Rothenstein, cyfarwyddwr y Coleg Celf Brenhinol, lle’r oedd nifer ohonynt, gan gynnwys Ceri Richards, yn astudio. Ar ôl 1931, pan symudodd i fyw i Lundain, daeth yn brynwr swyddogol ar gyfer Oriel Gelf Glynn Vivian, gan gasglu gweithiau gan Cedric Morris, Morland Lewis, Augustus John a Gwen John, ac yn cynnwys y portread poblogaidd gan John, The Nun. Mae ei dyddiadur yn cofnodi mewn manylder ei pherthynas gydag Augustus John ac eraill.

 

Yn dilyn marwolaeth mab Winifred, Alexander Coombe Tennant yn 2003 y bu i’w weddw, Jenifer, wneud Peter Lord yn ymwybodol bod Winifred wedi cadw dyddiadur bob dydd o’i bywyd o 1909 hyd nes ychydig cyn ei marwolaeth.

 

 

Winifred Coombe Tennant – A Life through Art

 

£30, clawr caled, cyhoeddwyd gan Llyfrgell Genedlaethol Cymru: ar gael yn ein siop arlein 

 

 

Winifred Coombe Tennant – Arddangosfa Bywyd trwy Gelf:

 

• Aberystwyth: Llyfrgell Genedlaethol Cymru hyd 24 Mawrth 2008
• Yn dilyn hynny yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru, Caerdydd

 

 

Manylion Cyswllt:

 

• Siôn Jobbins, LLGC: 01970 632 902  sij@llgc.org.uk