Pensil

Mae’r pensil plwm modern yn cynnwys cymysgedd o bigment (graffit gan amlaf, ond gall fod yn bigment lliw neu siarcol) a graffit mewn casin pren neu blastig. Roedd y stylus yn fath cynnar o bensil a ddefnyddid gan yr hen Eifftiaid a’r Rhufeiniaid. Darn metel tenau oedd hwn a wnaed gan amlaf o blwm ac fe’i defnyddid i wneud crafiadau ar papyrus, math o bapur cynnar.

Mae artistiaid sydd â diddordeb mewn creu ystod lawn o arlliwiau o lwyd golau i ddu, yn gallu gwneud hynny wrth ddarlunio â phensil, gan fod gan bensiliau wahanol raddfeydd, o galed i feddal. Mae nifer o bensiliau wedi eu graddio ar y system Ewropeaidd gan ddefnyddio dilyniant o ‘H’ (ar gyfer caledwch) i ‘B’ (ar gyfer duwch), yn ogystal â ‘F’ (ar gyfer blaen tenau). Maent hefyd ar gael mewn ystod o liwiau, gyda rhai sy’n hydawdd mewn dŵr er mwyn creu effaith dyfrlliw.

Cartŵn

Mae dau ystyr i’r term; yn gyntaf fel llun paratoadol ar gyfer peintiad, gwydr lliw neu dapestri. Fe’u defnyddiwyd yn aml wrth gynhyrchu ffresgos.

Yn ail, yn y wasg argraffu fodern, mae cartŵn yn llun doniol, sy’n aml yn cyfleu eironi neu ddychan dan yr wyneb. Gall fod yn gyfres o luniau sy’n dweud stori, megis stribed cartŵn. Mae’n bosibl dyddio’r mathau hyn o gartwnau yn ôl i 1843, pan ddefnyddiwyd y term gan y cylchgrawn ‘Punch’ wrth ddisgrifio’r lluniau dychanol ar ei dudalennau.

Sialc

Deunydd darlunio a wneir o graig neu briddoedd wedi eu malu, sy’n debyg mewn edrychiad ac ansawdd i basteli. Mae tri phrif fath sef sialc gwyn, coch a du. Mae sialc yn cael ei ddefnyddio’n sych ar bapur, a gall yr artist gyfuno’r lliwiau, gan fod y deunydd yn smwtsio’n hawdd.

Heddiw cynhyrchir sialciau lliw wedi eu prosesu drwy gymysgu craig calchfaen â phigmentau, dŵr a gwm. Enw ar dechneg yr oedd artistiaid o Ffrainc yn y 18fed ganrif yn hoff iawn ohoni oedd ‘aux trois crayons’. Roedd yn gyfuniad o sialciau naturiol coch, du a gwyn, fel arfer ar bapur melynaidd neu lwydwyn.

Pastel    

Mae pastel yn ddarn lliw wedi ei wneud o bigment powdr yn gymysg â resin neu gwm. Mae pasteli sych yn creu marciau sy’n feddal a gwan sy’n bosibl eu cyfuno â’r bysedd, ac maent ar gael mewn mwy na 600 o arlliwiau. Mae angen defnyddio sefydlyn i ddiogelu’r deunydd sensitif.

Mae dewis mwy cyfyngedig o liwiau pasteli olew ar gael ac maent yn fwy seimlyd, ond yn glynu’n well i bapur. Yn y 18fed ganrif yr oedd pasteli’n fwyaf poblogaidd er iddynt ddod yn ffasiynol eto ar ddiwedd y 19eg ganrif.

Siarcol    

Mae siarcol yn hyblyg iawn ac fe’i defnyddir yn aml i wneud lluniau mawr, dynamig neu i wneud brasluniau o lun cyn peintio. Mae’n feddal ac yn frau ac fe’i defnyddir i greu effaith gref neu feddal, neu gellir ei smwtsio i greu effaith o ansawdd arbennig ac i arlliwio.

Siarcol gwinwydd yw’r math a ddefnyddir fwyaf, wedi ei greu o frigau helyg golosgedig. Gwneir siarcol cywasgedig o bowdr siarcol yn gymysg â gwm, ac fe’i defnyddir mewn pensiliau siarcol. Gan amlaf mae’n cael ei gadw drwy ddefnyddio sefydlyn.

Creon

Pensil neu ddarn o sialc, siarcol neu gwyr lliw a ddefnyddir i ddarlunio. Mantais creonau yw eu bod yn hawdd gweithio â hwy, yn rhad ac maent ar gael mewn amrywiaeth fawr o liwiau. Mae’r gair ‘creon’ yn tarddu o’r gair Ffrengig o’r 17eg ganrif ‘craie’ sy’n golygu ‘sialc.’

Inc

Hylif sy’n cynnwys amrywiol bigmentau neu lifynnau, a ddefnyddir ar gyfer ysgrifennu, darlunio neu beintio. Mae rhai mathau o inciau darlunio’n cynnwys:

• Inc haearn-afalau’r deri  - Gwnaed y rhan fwyaf o  ddarluniau ysgrifbin Renaissance gyda’r inc hwn. Fe’i gwnaed ag asid galig o afalau’r deri. Er ei fod yn edrych yn bron yn ddu ar y dechrau mae’r inc yn troi’n frown ymhen amser.

• Inc carbon - Fe’i defnyddid gan drigolion yr hen Tsieina a'r Hen Aifft, ond ni chafodd ei ddefnyddio’n helaeth yn Ewrop tan yr 16eg ganrif. Câi’r gronynnau duon eu malu’n fân nes eu bod yn bowdr a’u cymysgu â gwm.

• Inc Indiaidd neu Tsieinëeg - Yn syml du’r lamp (inc carbon) yn gymysg â gwm a resin wedi’i galedu drwy ei bobi. Mae’n wrth-ddŵr ac mae’r resin yn rhoi sglein i’r llinell.

• Bistre - inc brown a wnaed drwy dynnu tar hydawdd o huddygl coed. Roedd yn inc poblogaidd ar gyfer darlunio yn yr 17eg ganrif a’r 18fed ganrif.

• Sepia - Pigment sy’n amrywio o ddu i felynfrown, a geir o goden inc y fôr-gyllell. Ni ddaeth yn boblogaidd fel cyfrwng darlunio tan ddiwedd y 18fed ganrif.

Mae inc printio’n hylif â sylfaen olew sy’n wahanol i’r hylif a sylfaen dŵr a ddefnyddir i ysgrifennu. Fe’i datblygwyd gan Johannes Gutenberg, dyfeisiwr y wasg argraffu oedd â llythrennau symudol. Gwneir yr inc drwy falu du’r lamp a’i gymysgu ag olew.