Cefnogwch ni i ddatblygu ein casgliadau a'n gwasanaethau ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.
Mae Papurau Newydd Cymru Arlein Beta yn adnodd ar-lein di-dâl gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru lle gallwch ddarganfod miliynau o erthyglau o bapurau newydd hanesyddol o gasgliad cyfoethog y Llyfrgell.
Ar hyn o bryd mae Papurau Newydd Cymru Arlein Beta yn caniatáu i chi chwilio a chael mynediad i dros 420,000 tudalen o 40 cyhoeddiad papur newydd yn gyffredinol i fyny at 1910, ac yn mynd i dyfu i dros 1 miliwn o dudalennau wrth i fwy o gyhoeddiadau gael eu hychwanegu yn ystod 2013. Bydd yr adnodd hefyd yn cynnwys rhai papurau newydd sy'n cael ei digido fel rhan o brosiect Y Rhyfel Byd Cyntaf a'r profiad Cymreig, a bydd rhai cyhoeddiadau'n tyfu i gynnwys argraffiadau a gyhoeddwyd i fyny at 1919.
Ariennir Papurau Newydd Cymru Arlein Beta yn rhannol gan Gronfa Buddsoddi Cyfalaf Strategol a’r Gronfa Ddatblygu Ranbarthol Ewropeaidd drwy Lywodraeth Cymru.

Mae Papurau Newydd Cymru Beta yn dal i ddatblygu a byddwn yn trwsio'r bygiau canlynol ac yn ychwanegu'r nodweddion canlynol dros y misoedd nesaf:
Yn y cyfamser, rhowch wybod i ni beth yw eich barn am y safle gan ddefnyddio 'Cysylltwch â ni' a leolir ar waelod pob tudalen.
Datblygodd cyhoeddi papurau newydd yn araf iawn yng Nghymru o’i gymharu â gweddill Prydain, a sefydlwyd y wasg argraffu cyntaf ym 1718. Profodd Cymru newidiadau cymdeithasol radical yn ystod hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac roedd cyhoeddi papurau newydd yn ymateb i ymwybyddiaeth wleidyddol gynyddol y genedl, y cynnydd yn y boblogaeth a’r economi diwydiannol cyfoethog.
Y papur newydd cyntaf i’w gyhoeddi yng Nghymru oedd ‘The Cambrian’ yn Abertawe ym 1804. Ar y pryd roedd Abertawe yn dechrau datblygu’n dref fasnachol a diwydiannol, gyda’r rhwydweithiau cyfathrebu a oedd ei angen ar gyfer dosbarthu’r papur i’r siaradwyr a darllenwyr Saesneg a oedd yn y lleiafrif ym mhrif drefi De Cymru. Dilynodd Gogledd Cymru yn fuan wedi hynny gyda’i wythnosolyn cyntaf, The North Wales Gazette, a gychwynnwyd ym Mangor gan deulu Broster o Gaer ym 1808. Dwy flynedd yn ddiweddarach ymddangosodd y Carmarthen Journal, ar gyfer darllenwyr yng Ngorllewin Cymru.
Seren Gomer oedd y papur wythnosol cyntaf Cymraeg ei iaith, a gychwynnwyd gan Joseph Harris ym 1814. Yn wahanol i’r papurau y cyfeiriwyd atynt uchod, anelai Seren Gomer at fod yn bapur cenedlaethol a geisiai gynrychioli Cymru gyfan, gan atgyfnerthu’r iaith Gymraeg.
Y papur dyddiol cyntaf a gyhoeddwyd yng Nghymru oedd ‘The Cambrian Daily Leader’ (1861), ond y Western Mail (1869) a ddatblygodd i fod yn brif bapur newydd dyddiol Cymru, ac mae’n parhau'r un fath hyd heddiw.
Sganiwyd y casgliad yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn dilyn buddsoddiad mewn stiwdio ddigido newydd, unedau sganio arbenigol a dulliau rheoli llif gwaith er mwyn darparu’r capasiti ar gyfer tîm o staff ymroddedig i baratoi a sganio pob tudalen.
Bu'r tîm paratoi yn cofnodi rhifau'r rhifynnau a'r tudalennau (metadata) cyn eu trosglwyddo i'r tîm digido ar gyfer sganio. Mae cyflwr ac ansawdd y cyfrolau'n amrywio'n fawr ac mewn rhai achosion roedd angen gwneud gwaith cadwraeth cyn sganio’r tudalennau bregus.
Wedi hyn, proseswyd y sganiau digidol, sydd yn y bôn yn ‘ffotograffau digidol’ o’r tudalennau, gyda meddalwedd Adnabod Nodau’n Optegol er mwyn gwneud y testun yn chwiliadwy, a defnyddiwyd proses lled-awtomatig i adnabod y gwahanol erthyglau ar y dudalen.
Diogelir pob ffeil ddigidol am byth yn system rheoli asedau digidol cadarn Llyfrgell Genedlaethol Cymru sydd wedi ei ehangu'n sylweddol i sicrhau bod cymaint â phosibl o le storio ar gyfer y project yma.
Bydd Papurau Newydd Cymru Arlein Beta yn parhau i dyfu drwy gydol 2013 i gynnwys y cyhoeddiadau canlynol. Sylwer bod y casgliad digidol yn adlewyrchu daliadau ffisegol Llyfrgell Genedlaethol Cymru ac na fydd holl rifynnau’r papur newydd ar gyfer y dyddiadau a nodwyd ar gael.
| Papur Newydd | Blynyddoedd | Argaeledd |
|---|---|---|
| Aberdare Leader | 1902-1910; 1913-1919 | Newydd |
| Aberdare Times | 1861-1902 | Ar gael |
| Abergavenny Chronicle | 1909-1910 | 2013-2014 |
| Aberystwyth Observer | 1858-1861; 1864-1900; 1902-1910 | Ar gael |
| Aberystwyth Times | 1868-1870 | 2013-2014 |
| Aberystwyth Visitor's List and Guide | 1887 | 2013-2014 |
| Adsain | 1906 | 2013-2014 |
| Amserau | 1846-59 | 2013-2014 |
| Baner ac Amserau Cymru | 1857-1910 | 2013-2014 |
| Barry Dock News | 1889-1910 | 2013-2014 |
| Barry Herald | 1896-1910 | 2013-2014 |
| Brecon County Times | 1866-1869; 1900; 1905-1910 | 2013-2014 |
| Brecon Reporter | 1865-1867 | 2013-2014 |
| Brython Cymreig | 1892-1901; 1906-1910 | Ar gael |
| Caernarvon and Denbigh Herald | 1836-1910 | 2013-2014 |
| Cambrian | 1804-1846; 1870-1884; 1886-1910 | Ar gael |
| Cambrian News | 1860-1919 | Ar gael |
| Cardiff and Merthyr Guardian | 1845-1874 | Ar gael |
| Cardiff Times | 1858-1910 | Ar gael |
| Cardigan Bay Visitor | 1887-1903 | 2013-2014 |
| Cardigan Observer | 1878-1897 | 2013-2014 |
| Carmarthen Journal | 1810-1812; 1828-1831; 1889-1893; 1901-1910 | 2013-2014 |
| Carmarthen Weekly Reporter | 1860-1910 | 2013-2014 |
| Celt | 1878-1879; 1881-1906 | Ar gael |
| Cheshire Observer | 1901-1908 | 2013-2014 |
| Chester Courant | 1897-1908 | 2013-2014 |
| Clorianydd | 1897-1907; 1909-1910 | 2013-2014 |
| Colwyn Bay & North Wales Weekly News | 1892; 1894-1907 | Ar gael |
| County Echo [Pembrokeshire] | 1901-1910 | 2013-2014 |
| County Observer and Monmouthshire Central Advertiser | 1867-1878; 1881-1884; 1899-1908 | Ar gael |
| Cymro a'r Celt Llundain | 1907-1910 | Ar gael |
| Cymro [Lerpwl a'r Wyddgrug] | 1890-1907 | Ar gael |
| Demetian Mirror | 1840 | 2013-2014 |
| Denbighshire Free Press | 1882-1910 | 2013-2014 |
| Drych | 1875-1878; 1881-1900 | 2013-2014 |
| Dydd | 1868-1870; 1872-1890; 1892-1910 | Ar gael |
| Evening Express | 1891-1910 | Ar gael |
| Flintshire Observer | 1864-1900; 1907-1910 | 2013-2014 |
| Genedl Gymreig | 1877-1900 | 2013-2014 |
| Glamorgan Free Press | 1897-1899 | 2013-2014 |
| Glamorgan Gazette | 1894-1895; 1906-1910 | 2013-2014 |
| Glamorgan, Monmouth and Brecon Gazette | 1832-1843 | 2013-2014 |
| Goleuad | 1869-1910 | 1869-1900 2013-2014; 1901-1910 Ar gael |
| Gwalia | 1883; 1897-1910 | 2013-2014 |
| Gwladgarwr | 1858-1882 | Ar gael |
| Gwyliedydd | 1877-1908 | Ar gael |
| Gwyliedydd Newydd | 1910 | 2013-2014 |
| Haverfordwest and Milford Haven Telegraph | 1857-1910 | 2013-2014 |
| Herald Cymraeg | 1901-1910 | 2013-2014 |
| Herald of Wales and Monmouthshire Recorder | 1897 | 2013-2014 |
| Illustrated Usk Observer | 1855-1866 | Ar gael |
| Llais y Wlad | 1874-1884 | Ar gael |
| Llais Llafur | 1914-1919 | Newydd |
| Llan | 1881-1910 | 2013-2014 |
| Llandudno Advertiser and List of Visitors | 1896-1910 | 2013-2014 |
| Llanelly Mercury | 1897; 1909-1910 | 2013-2014 |
| Llanelly Star | 1910 | 2013-2014 |
| Llangollen Advertiser | 1868-1873; 1875-1903; 1905-1908 | Ar gael |
| London Kelt - Celt Llundain | 1895-1904 | Ar gael |
| London Welshman - Cymro Llundain | 1904-1906 | Ar gael |
| Merthyr Express | 1864-1869; 1909-1910 | 2013-2014 |
| Merthyr Pioneer | 1914-1919 | Newydd |
| Merthyr Telegraph | 1855-1881 | 2013-2014 |
| Merthyr Times | 1895-1897 | Ar gael |
| Monmouthshire Merlin | 1829-1884 | Ar gael |
| Montgomery County Times | 1893-1900 | Newydd |
| Montgomeryshire Express and Radnor Times | 1892-1908 | Newydd |
| Negesydd | 1895-1909 | 2013-2014 |
| North Wales Chronicle | 1827-1900 | 2013-2014 |
| North Wales Express | 1878-1910 | Ar gael |
| North Wales Gazette | 1808-1816; 1823-1825 | 2013-2014 |
| North Wales Times | 1897-1900 | 2013-2014 |
| North Wales Weekly News | 1909-1910 | Ar gael |
| Papur Pawb | 1893-1904; 1909-1910 | Ar gael |
| Pembroke County Guardian | 1901-1910 | 2013-2014 |
| Pembrokeshire Herald | 1844-1891; 1901-1910 | Ar gael |
| Penarth Chronicle | 1895 | 2013-2014 |
| Pontypool Free Press | 1859-1869; 1872-1893 | 2013-2014 |
| Pontypridd Chronicle | 1881-1883; 1886-1905 | 2013-2014 |
| Potter's Electric News | 1859-1868 | Ar gael |
| Prestatyn Weekly | 1905-1910 | Ar gael |
| Principality | 1848-1850 | 2013-2014 |
| Rhedegydd | 1878-1879; 1893-1910 | 2013-2014 |
| Rhondda Leader | 1899-1910 | 2013-2014 |
| Rhos Herald | 1909-1910 | 2013-2014 |
| Rhyl Advertiser | 1878-1887 | 2013-2014 |
| Rhyl Journal | 1889-1910 | Ar gael |
| Rhyl Record and Advertiser | 1888-1910 | Ar gael |
| Seren Cymru | 1851-1852; 1856-1857; 1860-1910 | Ar gael |
| Seren Gomer | 1814-1815 | 2013-2014 |
| South Wales Daily News | 1872-1900 | 2013-2014 |
| South Wales Daily Post | 1893-1900; 1910 | Ar gael |
| South Wales Echo | 1880-1882; 1885-1900 | 2013-2014 |
| South Wales Star | 1891-1894 | Ar gael |
| Swansea Gazette and Daily Shipping Register | 1909-1910 | Ar gael |
| Tarian y Gweithiwr | 1875-1910 | Ar gael |
| Tenby Observer | 1854-1860; 1867-1889; 1909-1910 | 2013-2014 |
| Towyn on Sea and Merioneth County Times | 1897-1905 | 2013-2014 |
| Tyst a'r Dydd | 1871-1891 | 2013-2014 |
| Tyst Cymreig | 1867-1870 | 2013-2014 |
| Tyst | 1892-1910 | 2013-2014 |
| Weekly Mail | 1879-1910 | Ar gael |
| Welsh Coast Pioneer | 1900-1910 | 2013-2014 |
| Welsh Gazette | 1899-1910 | 2013-2014 |
| Welshman | 1835-1910 | 2013-2014 |
| Werin | 1885-1900 | 2013-2014 |
| Western Mail | 1869-1900 | 2013-2014 |
| Wrexham Guardian | 1875-1879 | 2013-2014 |
| Wrexham Weekly Advertiser | 1854-1900 | 2013-2014 |
| Wythnos a'r Eryr | 1899-1903; 1909-1910 | 2013-2014 |
Mae'r Llyfrgell wedi ymrwymo i rannu'r data y tu ôl i wefan Papurau newydd arlein. Bydd mynediad i'r APIs sy'n sylfaen i'r wefan hon ar gael yn fuan.