Mae Papurau Newydd Cymru Arlein Beta yn adnodd ar-lein di-dâl gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru lle gallwch ddarganfod miliynau o erthyglau o bapurau newydd hanesyddol o gasgliad cyfoethog y Llyfrgell.

Ar hyn o bryd  mae Papurau Newydd Cymru Arlein Beta yn caniatáu i chi chwilio a chael mynediad i dros 420,000 tudalen o 40 cyhoeddiad papur newydd yn gyffredinol i fyny at 1910, ac yn mynd i dyfu i dros 1 miliwn o dudalennau wrth i fwy o gyhoeddiadau gael eu hychwanegu yn ystod 2013. Bydd yr adnodd hefyd yn cynnwys rhai papurau newydd sy'n cael ei digido fel rhan o brosiect Y Rhyfel Byd Cyntaf a'r profiad Cymreig, a bydd rhai cyhoeddiadau'n tyfu i gynnwys argraffiadau a gyhoeddwyd i fyny at 1919.

Ariennir Papurau Newydd Cymru Arlein Beta yn rhannol gan Gronfa Buddsoddi Cyfalaf Strategol a’r Gronfa Ddatblygu Ranbarthol Ewropeaidd drwy Lywodraeth Cymru.

Mae Papurau Newydd Cymru Beta yn dal i ddatblygu a byddwn yn trwsio'r bygiau canlynol ac  yn ychwanegu'r nodweddion canlynol dros y misoedd nesaf:

• y gallu i lawrlwytho ac e-bostio dyfyniadau erthygl
• y gallu i lawrlwytho ffeiliau PDF
• chwilio manwl
• arddangos datganiadau rhifyn papurau newydd
• cymorth ar gyfer dyfeisiau sgrîn-gyffwrdd
• cywirdeb y dewisydd amrediad dyddiadau ar y dudalen blaen
• chwilio cymeriadau nad ydynt yn yr wyddor

Yn y cyfamser, rhowch wybod i ni beth yw eich barn am y safle gan ddefnyddio 'Cysylltwch â ni' a leolir ar waelod pob tudalen.

Datblygodd cyhoeddi papurau newydd yn araf iawn yng Nghymru o’i gymharu â gweddill Prydain, a sefydlwyd y wasg argraffu cyntaf ym 1718.  Profodd Cymru newidiadau cymdeithasol radical yn ystod hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac roedd cyhoeddi papurau newydd yn ymateb i ymwybyddiaeth wleidyddol gynyddol y genedl, y cynnydd yn y boblogaeth a’r economi diwydiannol cyfoethog.

Y papur newydd cyntaf i’w gyhoeddi yng Nghymru oedd ‘The Cambrian’ yn Abertawe ym 1804. Ar  y pryd roedd Abertawe yn dechrau datblygu’n dref fasnachol a diwydiannol, gyda’r rhwydweithiau cyfathrebu a oedd ei angen ar gyfer dosbarthu’r papur i’r siaradwyr a darllenwyr Saesneg a oedd yn y lleiafrif ym mhrif drefi De Cymru. Dilynodd Gogledd Cymru yn fuan wedi hynny gyda’i wythnosolyn cyntaf, The North Wales Gazette, a gychwynnwyd ym Mangor gan deulu Broster o Gaer ym 1808. Dwy flynedd yn ddiweddarach ymddangosodd y Carmarthen Journal, ar gyfer darllenwyr yng Ngorllewin Cymru.

Seren Gomer oedd y papur wythnosol cyntaf Cymraeg ei iaith, a gychwynnwyd gan Joseph Harris ym 1814. Yn wahanol i’r papurau y cyfeiriwyd atynt uchod, anelai Seren Gomer at fod yn bapur cenedlaethol a geisiai gynrychioli Cymru gyfan, gan atgyfnerthu’r iaith Gymraeg.

Y papur dyddiol cyntaf a gyhoeddwyd yng Nghymru oedd ‘The Cambrian Daily Leader’ (1861), ond y Western Mail (1869) a ddatblygodd i fod yn brif bapur newydd dyddiol Cymru, ac mae’n parhau'r un fath hyd heddiw.

Sganiwyd y casgliad yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn dilyn buddsoddiad mewn stiwdio ddigido newydd, unedau sganio arbenigol a dulliau rheoli llif gwaith er mwyn darparu’r capasiti ar gyfer tîm o staff ymroddedig i baratoi a sganio pob tudalen.

Bu'r tîm paratoi yn cofnodi rhifau'r rhifynnau a'r tudalennau (metadata) cyn eu trosglwyddo i'r tîm digido ar gyfer sganio. Mae cyflwr ac ansawdd y cyfrolau'n amrywio'n fawr ac mewn rhai achosion roedd angen gwneud gwaith cadwraeth cyn sganio’r tudalennau bregus.

Wedi hyn, proseswyd y sganiau digidol, sydd yn y bôn yn ‘ffotograffau digidol’ o’r tudalennau, gyda meddalwedd Adnabod Nodau’n Optegol er mwyn gwneud y testun yn chwiliadwy, a defnyddiwyd proses lled-awtomatig i adnabod y gwahanol erthyglau ar y dudalen.

Diogelir pob ffeil ddigidol am byth yn system rheoli asedau digidol cadarn Llyfrgell Genedlaethol Cymru sydd wedi ei ehangu'n sylweddol i sicrhau bod cymaint â phosibl o le storio ar gyfer y project yma.

Bydd Papurau Newydd Cymru Arlein Beta yn parhau i dyfu drwy gydol 2013 i gynnwys y cyhoeddiadau canlynol. Sylwer bod y casgliad digidol yn adlewyrchu daliadau ffisegol Llyfrgell Genedlaethol Cymru ac na fydd holl rifynnau’r papur newydd ar gyfer y dyddiadau a nodwyd ar gael.

Mae'r Llyfrgell wedi ymrwymo i rannu'r data y tu ôl i wefan Papurau newydd arlein. Bydd mynediad i'r APIs sy'n sylfaen i'r wefan hon ar gael yn fuan.