Taken from Barddoniaeth Goronwy Owen. Liverpool : I. Foulkes, 1896.

CYWYDD HIRAETH AM FON.

Ateb i Anerch Huw ap Huw'r Bardd i , o Lwydiarth-Esgob, yn Mon, 1756.

[Adwaenir y Cywydd hwn fel un o gynyrchion goreu y Bardd. Sicr fod ynddo frawddegau fyddant byw oesau lawer ; a chryfach efallai nag a geir yn yr un o'i gywyddau eraill.]

DARLLENAIS awdl dra llawn serch,
Wych enwog fardd o'ch annerch.
A didawl eich mawl im' oedd-
Didawl a gormod ydoedd.

Ond gnawd mawl bythawl lle bo,
Rhyddaf i'r gwr a'i haeddo ;
Odidog, mi nid ydwyf,
Rhyw sâl un, rhy isel wyf.
Duw a'm gwnaeth, da im' y gwnel,
Glân Iesu, galon-isel,
Ac ufudd fron, dirion Dad,
Ni oludd fy nwy alwad, ii
O farddwaith od wyf urddawl,
Poed i wau emynau mawl-
Emynau dâl am einioes,
Ac awen i'r Rheniii a'i rhoes.
Gwae ddiles gywyddoliaeth,
Gwae fydd o'i awenydd waeth ;
Dég Ion, os gweinidog wyf,
Digwliv y gweinidogwyf;
Os mawredd yw coledd cail, v
Bagad vivi gofalon bugail ;

Ateb a fydd rhywddydd rhaid
I'r Ion am lawer enaid.
I atebol nid diboen,
Od oes "Barch"vii, dwys yw y boen;
Erglyw, a chymhorth, Arglwydd,
Fy mharchus arswydus swydd ;
Cofier, ar ol pob cyfarch,
Nad i ddyn y perthyn parch;
Nid yw neb ddim ond o nawdd
Y dinam Ion a'i doniawdd;
Tra 'n parcher trwy ein Perchen,
O cheir parch, diolch i'r Pen;
Ein Perchen iawn y parcher,
Pa glod sy'n ormod i Ner?
Parched pob byw ei orchwyl,
Heb gellwair â'i air a'i wyl,
A dynion ei dŷ annedd,
A'i allawr, Ior mawr a'i medd;
Dyna'r parch oll a archaf,
Duw Ion a'i gwyr, dyna gaf.
Deled i'm Ior barch dilyth,
Ond na boed i un dyn byth,
Nag eiddun viii mwy na goddef,
Tra pharcher ein Ner o nef ;
Gwae rodres gwyr rhy hydronix,
Gwae leidr a eirch glod yr Ion ;
Gocheler, Ile clywer clod,
Llaw'n taro lleu-haint Herod.

Ond am Fon hardd, dirion, deg,
Gain dudwedd, fam Gwyndodeg,
Achos nid oes i ochi,
Wlad hael o 'madael â mi;
Cerais fy ngwlad, geinwlad gu-
Cerais, ond ofer caru !
Dilys, Duw yw'n didolydd:
Mawl iddo, a fynno fydd.
Dyweded Ef na'm didol,
Gair o'i nef am gyr yn ol ;

Disgwyl, a da y'm dysger,
Yn araf a wnaf, fy Ner.
Da ddyfydd Duw i ddofion,
Disgwylied, na 'moded Mon ;
Ac odid na cheiff gwedi,
Gan Ion, Lewis Monx a mi:
Neu ddeuwr awen ddiellxi,
I ganu gwawdxii ugain gwell.
Lewis Mon a Goronwy,
Ni bu waeth gynt hebddynt hwy;
A dilys na raid alaeth
I Fon am ei meibion maeth ;
Nac achos poen, nac ochi,
Na chŵyn, tra, parhaoch chwi.

Brodir gnawd ynddi brydydd ;
Heb ganu ni bu, ni bydd.
Syllwch feirdd o Gaswallon
Law-hir, hyd ym Meilir Mon xiii
Mae Gwalchmaibxiv erfai eurfawr ?
P'le mae Einionxv o Fon fawr?
Mae Hywel ap Gwyddeles-
Pen prydydd, lluydd a lles ;
Pen milwr, pwy un moliant ?
Enwog ŵr, ac un o gant,
lawn genaw Owen Gwyneddxvi ,
Gwae'n gwlad a fu gweinio'i gledd.
Bwy unfraint â'r hen Benfras?xvii
Gwae fe fyw, ei lyw a las.
Mae'r Mab Crygxviii oedd fyg pan fu
Ab Gwilymxix yn bygylu?

Dau gydgwys, gymhwys gymhar,
Un wedd ag ychen yn àr.
Cafed ym Mon dduon ddau,
Un Robinxx edlin odlau,
A Gronwyxxi gerddgar union,
Brydydd o Benmynydd Mon.
Mae Alaw ?xxii Mae Caw?xxiii Mae cant?
Mae miloedd mwy eu moliant ?
Pwy a rif dywod Llifonxxiv ?
Pwy rydd i lawr wŷr mawr Mon ?
Awenyddol iawn oeddynt,
Yn gynar, wedd Ceisar, gyntxxv .

Adroddwch, mae'r Derwyddon,
Urdd mawr, a fu'n harddu Mon ?
I'r bedd yr aethant o'r byd,
O'ch alar, heb ddychwelyd.
Hapus yw Mon o'u hepil,
Ag o'r iawn had, gywrain hil.

Clywaf ariâlxxvi i'm calon
A'm gwyth , grym yni Mon ;
Craffrym, fel cefnllif cref-ffrwd
Uwch eigion, a'r fron yn frwd.
Gorthawxxvii dón, dig 'wrthyd wyf,
Llifiaint, distewch tra llefwyf:
Clyw, Fon, na bo goelion gau,
Nag anwir, fyth o'm genau ;
Gwiried Ion a egorwyf,
Dan Ner, canys Dewin wyf :
" Henffych well, Fon, dirion dir,
Hyfrydwch pob rhyw frodir:
Goludog, ac ail Eden,
Dy sutxxviii , neu Baradwys hen :

Gwiwddestl y'th gynysgaeddwyd,
Hoffder Duw Ner, a dyn wyd ;
Mirain wyt ym mysg moroedd,
A'r dw'r yn gan' tŵr it' oedd.
Eistedd ar orsedd eursail
Yr wyd, ac ni welir ail ;
Ac eurahd wyt bob goror,
Arglwyddes a meistres môr.
Gwyrth y rhot trwod y traidd,
Ynysig unbenesaidd.
Nid oes hefyd, byd al barn,
Gydwedd yt', ynys gadarn,
Am wychder, llawnder, a lles,
Mwnai 'mhob cwr o'th mynwes,
Dyffrynoedd, glynoedd, glanau,
Pob peth yn y toreth tau ;
Bara a chaws, bir a chig,
Pysg, adar, pob pasgedig:
Dy feichiog ddeiliog ddolydd
Ffrwythlon, megis Saron, sydd ;
A phrenau dy ddyffrynoedd,
Crwm lwyth, megis Camel oedd.

" O ! mor dirion, y Fon fau,
Dillad dy ddiadellau !
Cneifion dy ddâ gwynion gant,
Llydain, a'th hardd ddilladant.
Dawnus wyt, then ei sail,
Prydferth heb neb ryw adfail ;
A thudwedd bendith ydwyt,
Mawl dy Ner, aml ei dawn wyt.
Os ti a fawl nefawl Ner,
Dilys y'th felys foler
Dawnol fydd pawb o'th dynion,
A gwynfyd 'y myd ym Mon !
Dy eglwyswyr, deg loywsaint,
A'th leygion yn sywionxxix saint,
Cryfion yn ffrwythau crefydd
Fyddant, a diffuant ffydd.

Yn lle malais, trais, traha,
Byddi'n llawn o bob dawn da,
Purffydd, a chariad perffaith;
Ffydd, yn lle cant mallchwant maith;
Yn lle aflwydd, tramgwydd trwch,
Digon o bob rhyw degwch;
Undeb, a phob rhyw iawnder,
Caru, gogoneddu Ner;
Dy enw a fydd, da iawn fod,
Nef fechan y Naf uchod ;
Rhifir di'n glodfawr hefyd
Ar gyhoedd, gan bobloedd byd ;
Ac o ran maint, braint, a bri,
Rhyfeddod hir a fyddi.

" Bellach f'ysbryd a ballawdd,
Mi'th archaf i Naf a'i nawdd.
Gwilia rhag ofergoelion,
Rhagrith, er fy mendith, Mon.
Poed yt' hedd pan orweddwyf
Ym mron llawr estron lle'r wyf.
Gwae fi na chawn enwi nôd,
Ardd wen i orwedd ynod
Pan ganer trwmp Ion gwiwnef,
Pan gasgler holl nifer nef,
Pan fo Mon a'i thirionwch
O wres fflam yn eirias fflwch,
A'i thórog wythi arian,
A'i phlwm a'i dur yn fflam dân!
Pa les cael lloches o'r llaid ?
Duw rano dŷ i'r enaid?
Gwiw ganaid dŷ gogoniant,
Yn nghaer y ser, yn nghôr Sant:
Ac yno'n llafar ganu,
Eirian eu cerdd i'r Ion cu,
Poed Gwyr Mon, a Goronwy,
Heb allael ymadael mwy:
Cyduned a llefed llu
Monwysion, "Amen, Iesu !"

Gregynog Gallery

On 7th and 10th - 14th November the Gregynog Gallery will be hosting Arad Goch Theatre Company.

The Dylan exhibition will remain open as usual to the public, although visitors are advised there may be some disruption in the gallery during this period.

Was this page useful?