Arbrawf ar hirhoedledd llyfrau

Ganol y ganrif ddiwethaf, dechreuwyd ar arbrawf yn ymwneud â hirhoedledd llyfrau. Rhwymwyd nifer o gyfrolau cyffelyb yn yr un arddull. Gosodwyd rhai ohonynt ar silff agored yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth, a gosodwyd y rhai eraill ar silff agored yn Y Llyfrgell Brydeinig yn Llundain. Gwnaed yn siŵr bod yr amodau storio'r un fath yn y ddau sefydliad parthed lefel y golau, y tymheredd a'r lleithder, a doedd neb i gyffwrdd y llyfrau. Bob 5 mlynedd wedi hynny, bu panel o arbenigwyr yn cymharu'r cyfrolau, a daeth i’r amlwg yn weddol fuan bod y llyfrau yn Llundain mewn tipyn gwaeth cyflwr na'r rhai yn Aberystwyth. Roedd y llyfrau yn Llundain wedi staenio a breuo ac wedi dirywio’n arw tra bod llyfrau Aberystwyth yn parhau i fod mewn cyflwr cymharol dda. Yr unig wahaniaeth rhwng y ddau le oedd glendid yr awyr.

Dangosodd yr arbrawf yn glir pa mor niweidiol yw'r math o lygredd awyr a geir mewn dinas fawr brysur, a daeth i’r amlwg pa mor ffodus yw lleoliad Llyfrgell Genedlaethol Cymru gydag awelon glân yn cyfrannu at hirhoedledd ein casgliadau. Ond er hyn, rhaid cofio bod baw a llwch yn crynhoi hyd yn oed yng nghartrefi a llyfrgelloedd glanaf y gorllewin.