Ymgyrch Senedd i Gymru a'r Swyddfa Gymreig

Ymgyrch Senedd i Gymru

Ffurfiwyd Undeb Cymru Fydd yn 1941 pan benderfynodd Undeb Cenedlaethol y Cymdeithasau Cymraeg a Phwyllgor Amddiffyn Diwylliant Cymru i uno. Yr Undeb hwn a drefnodd y gynhadledd yn Llandrindod yn 1950 a roes ddechrau i'r Ymgyrch dros Senedd i Gymru. Megan Lloyd George, AS Rhyddfrydol Môn, oedd llywydd yr Ymgyrch.

Pamffled cyntaf Undeb Cymru Fydd (28K)
Poster Ymgyrch Senedd i Gymru. (54K) Cyflwynwyd deiseb i'r Senedd yn 1956 gan Goronwy Roberts AS a oedd wedi ei harwyddo gan chwarter miliwn o bobl, oll yn datgan eu bod o blaid Senedd ddeddfwriaethol, etholedig i Gymru.

 

Rhwng 1950 a 1956 dylanwadodd yr ymgyrch yn gryf ar feddylfryd y Cymry, ond nid oedd digon o drefn ar y mudiad ac nid oedd yn apelio at fudiadau llafur yn yr ardaloedd diwydiannol. Deiseb Senedd i Gymru (30K)
Megan Lloyd George, Syr Ifan ab Owen Edwards a Goronwy Roberts. (29K) Poster Ymgyrch Senedd i Gymru, 1954 (57K)

Y Swyddfa Gymreig

Tra y dadleuai rhai o blaid Senedd i Gymru, roedd eraill, yn enwedig Aelodau Seneddol Llafur megis Cledwyn Hughes yn galw am ddatganoli gweinyddol. Erbyn diwedd y 1950au roedd y Blaid Lafur wedi mabwysiadu polisi a olygai sefydlu Swyddfa Gymreig dan ofal Ysgrifennydd Gwladol dros Gymru, a fyddai'n aelod o'r Cabinet.

John Morris (25K)

James Griffiths (35K) Yn dilyn buddugoliaeth y Blaid Lafur yn Etholiad Cyffredinol 1964, penodwyd James Griffiths, AS Llanelli er 1936, yn Ysgrifennydd Gwladol cyntaf Cymru. Ymysg ei gyfrifoldebau roedd dai, llywodraeth leol a ffyrdd.

Yn 1969 sefydlwyd Comisiwn Brenhinol o dan gadeiryddiaeth yr Arglwydd Crowther (yn ddiweddarach yr Arglwydd Kilbrandon) i argymell newidiadau cyfansoddiadol. Prif dasg y Comisiwn oedd ystyried llywodraeth ddatganoledig i Gymru a'r Alban. Argymhelliad yr adroddiad yn 1973 oedd y dylid sefydlu Cynulliad deddfwriaethol yn yr Alban a Chynulliad i Gymru a oedd yn llai pwerus.

Ymateb Plaid Cymru i adroddiad Kilbrandon (74K)

Pum Ysgrifennydd Gwladol cyntaf Cymru (29K) Daeth sefydlu Senedd yn yr Alban a Chynulliad yng Nghymru yn un o brif bolisiau'r llywodraeth Lafur a ddaeth i rym yn 1974. Llwyddwyd i basio'r Mesur Datganoli er bod mwyafrif y Llywodraeth yn Nhŷr Cyffredin yn fregus, a bod gwrthwynebiad ffyrnig oddi wrth rhai Aelodau Seneddol Llafur i'r mesur a gyflwynwyd. Fodd bynnag, ni fyddai'r Mesur yn dod i rym heb sêl bendith etholwyr yr Alban a Chymru trwy refferendwm.

Ysgrifenyddion Gwladol Cymru

James Griffiths Y Blaid Lafur 1964-66
Cledwyn Hughes Y Blaid Lafur 1966-68
George Thomas Y Blaid Lafur 1968-70
Peter Thomas Y Blaid Geidwadol 1970-74
John Morris Y Blaid Lafur 1974-79
Nicholas Edwards Y Blaid Geidwadol 1979-87
Peter Walker Y Blaid Geidwadol 1987-90
David Hunt Y Blaid Geidwadol 1990-93
John Redwood Y Blaid Geidwadol 1993-95
David Hunt Y Blaid Geidwadol Mehefin-Gorffennaf 1995
William Hague Y Blaid Geidwadol 1995-97
Ron Davies Y Blaid Lafur 1997-98
Alun Michael Y Blaid Lafur 1998-99
Paul Murphy Y Blaid Lafur 1999-

Datgysylltu'r Eglwys, Cymru Fydd a Phlaid Cymru
Ymgyrch Senedd i Gymru a'r Swyddfa Gymreig
Refferenda a Chynulliad Cenedlaethol Cymru

Top y dudalen Tudalen Flaen Ymgyrchu!
Map o'r safle Tudalen Chwilio Ymgyrchu! Tudalen Flaen Ymgyrchu! Llinell Amser I fyny Espanol This page in English Y dudalen hon Llyfrgell Genedlaethol Cymru