Y Rhyfel Byd Cyntaf, 1914-18, a'r ymgyrch recriwtio yng Nghymru

Cyhoeddodd Prydain ryfel yn erbyn yr Almaen ar Awst 4ydd 1914, pan feddiannwyd Gwlad Belg gan yr Almaen. Ar argymhelliad Lloyd George sefydlwyd 'byddin Gymreig' i ymladd yn y Rhyfel Mawr. Penodwyd Owen Thomas o Lanfechell, Môn yn Gadfridog a John Williams, Brynsiencyn yn gaplan.

Recriwtio yng Nghaerdydd, 1914 (53K)
John Williams Brynsiencyn (34K)
Roedd John Williams Brynsiencyn yn weinidog Methodistaidd ac yn amlwg iawn yn yr ymgyrch recriwtio, yn enwedig yn rhai o ardaloedd mwyaf Cymreig a gwledig Cymru. Byddai'n pregethu yn ei lifrai milwrol a'i goler gron am hawliau'r cenhedloedd bychain ac yn annog dynion i ymuno â'r fyddin.

Roedd 100,000 o Gymry wedi ymuno â'r fyddin Gymreig cyn Mai 1915. Erbyn diwedd y rhyfel roedd 272,000 o ddynion Cymru wedi ymladd yn y Rhyfel Mawr a bron i 35,000 ohonynt wedi eu lladd.

Poster yr ymgyrch recriwtio (15K)

Poster yr ymgyrch recriwtio (69K)

Bu milwyr o Gymru yn ymladd ym mrwydr y Somme yn 1916 a hefyd yng Nghoedwig Mametz lle y cafwyd llawer o golledion. Bu farw Dafydd Roberts, brawd yr awdures Kate Roberts yn 1917 yn bedair ar bymtheg oed ym Malta yn dilyn ei glwyfo yn Salonica.

Llythyr oddi wrth Kate Roberts at Dafydd (34K)

Llythyr oddi wrth Dafydd at Kate Roberts (101K)

Gŵr arall a gollodd ei fywyd yn y ffosydd oedd y bardd 'Hedd Wyn' (Ellis Humphrey Evans). Pasiwyd Deddf Gorfodaeth Filwrol yn 1916 a bu'n rhaid iddo ymuno â'r Fyddin. Bu farw ar 31 Gorffennaf 1917, ychydig dros fis cyn Eisteddfod Genedlaethol Penbedw. Enillodd Hedd Wyn Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol y flwyddyn honno, ond pan gyhoeddwyd enw'r enillydd gorchuddiwyd y gadair ag amwisg ddu a daeth Hedd Wyn i gael ei adnabod fel Bardd y Gadair Ddu.

 

Milwyr yn yr Aifft, 1917 (62K)


Recriwtio a'r Rhyfel Byd Cyntaf Heddychiaeth Ymgyrch Diarfogi Niwclear
Rhyfel Cartref Sbaen Yr Ail Ryfel Byd

Top y dudalen Tudalen Flaen Ymgyrchu!
Map o'r safle Tudalen Chwilio Ymgyrchu! Tudalen Flaen Ymgyrchu! Llinell Amser I fyny Espanol This page in English Y dudalen hon Llyfrgell Genedlaethol Cymru