Blog - Casgliadau

Postiwyd - 30-03-2015

Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Codi bwganod, ac atgyfodi’r gorffennol

Un o dudalennau addurnedig y llawysgrif.

Un o dudalennau addurnedig y llawysgrif.

Mae gwaith ymchwil a delweddu newydd ar un o lawysgrifau canol-oesol pwysicaf Cymru wedi arwain at ymddangosiad drychiolaethau rhyfedd a llinellau o farddoniaeth newydd ar y memrwn hynafol, arysgrifau oedd wedi eu dileu rywbryd yn y gorffennol.

Dyddia Llyfr Du Caerfyrddin yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru o’r flwyddyn 1250, a hi yw’r llawysgrif Gymraeg gynharaf a feddwn. Mae’r gyfrol yn cynnwys rhai o’r cyfeiriadau cynharaf at y Brenin Arthur a Myrddin.

Er i ysgolheigion astudio cynnwys y gyfrol ers degawdau, a sylweddoli ei phwysigrwydd, mae gwaith newydd gan fyfyrwraig PhD o Brifysgol Caergrawnt yn taflu goleuni newydd ar farddoniaeth y Llyfr Du. Cred Myriah Williams a’i chyfarwyddwr, yr Athro Paul Russell o Adran Eing-Sacsoneg, Norseg a Chelteg Caergrawnt fod un o berchnogion y Llyfr Du yn oes y Tuduriaid, sef gŵr o’r enw Jaspar Gryffyth o Ruthun yn ôl pob tebyg, wedi mynd ati’n fwriadol i ddileu o’r gyfrol gerddi ychwanegol, darluniau a nodiadau ymyl-y-ddalen. Roedd y darnau hyn wedi eu hychwanegu at y gyfrol tros y blynyddoedd wrth i’r llawysgrif dreiglo o law i law.

Datgelu ysgrifen a darlun dan olau Uwch Fioled (f. 39v).

Datgelu ysgrifen a darlun dan olau Uwch Fioled (f. 39v).

Trwy ddefnyddio cyfuniad o oleuni uwch-fioled a meddalwedd golygu lluniau, mae’r ymchwilwyr wedi mynd dan groen ymgais y perchennog Tuduraidd i gael gwared ar ychwanegiadau i’r llawysgrif. Trwy wneud hynny maent wedi dod a lluniau a darnau o farddoniaeth i’r golwg unwaith eto, cerddi unigryw nad ydynt wedi eu cadw mewn llawysgrifau eraill.

Bydd Williams a Russell yn traddodi darlith yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru ddydd Mercher fel rhan o dymor arddangosfa ar fywyd a gwaith Syr Siôn Prys, un o gyn-berchnogion y Llyfr Du. Yn y ddarlith, byddant yn datgelu rhai o’u darganfyddiadau, ac yn pwysleisio’r angen i barhau i astudio’r llawysgrif.

Dywedodd y Dr Aled Gruffydd Jones, Llyfrgellydd a Phrif Weithredwr y Llyfrgell Genedlaethol: “Mae’r darganfyddiad newydd hwn yn hynod gyffrous, ac yn dangos pa fath o ddarganfyddiadau y gellir eu gwneud ymysg hen gasgliadau, a chasgliadau newydd yma yn Aberystwyth. Rydym yn falch o fod yn rhan o’r ymchwil arloesol hwn, a rhannwn falchder tîm Caergrawnt yn eu darganfyddiad.”

Gellir gweld Llyfr Du Caerfyrddin yn arddangosfa gyfredol y Llyfrgell Genedlaethol, ‘Llenor a lleidr? Syr Siôn Prys a’r llyfrau Cymraeg cyntaf’, hyd at 27 Mehefin 2015.

Cynhelir gweithdy NeDiMAH ar ‘New methods of manuscript imaging and analysis’ yn y Llyfrgell ar 31 Mawrth-1 Ebrill 2015.

Maredudd ap Huw

Postiwyd - 16-03-2015

Arddangosfeydd / Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Holl synnwyr Pen Cymro ynghyd – am y tro cyntaf erioed

Poster cynhadleddDdydd Mercher (18 Mawrth), bydd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol yn cynnal ei gynhadledd hanes cyntaf, a hynny yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Gyda llawer wedi darogan mai ‘Coleg William Salesbury’ fyddai enw’r Coleg Cymraeg, a chyda’r sefydliad bellach yn cynnig ‘Ysgoloriaeth William Salesbury’, mae’n briodol mai ar Ddadeni cyfnod y Tuduriaid y bydd y gynhadledd.

Roedd i William Salesbury ddylanwad arbennig ar y Dadeni Dysg yng Nghymru, a hynny trwy gyfrwng ei weithiau cyhoeddedig Cymraeg, megis Oll Synnwyr Pen Kembero Ygyd (1547) a Ban Wedi i Dynny (1550), a’i gyfieithiadau o’r ysgrythurau yn Kynniver Llith a Ban (1551), Llyfr Gweddi Gyffredin (1567) ac wrth gwrs y Testament Newydd (1567).

Bydd y gynhadledd yn ail-gloriannu dylanwad Salesbury ar y Dadeni Dysg yng Nghymru, ac yn edrych hefyd ar rai o’i gyfoeswyr, megis Elis Gruffydd (‘Y Milwr o Galais’), a Siôn Prys, yr olaf yn wrthrych arddangosfa gyfredol y Llyfrgell – ‘Llenor a lleidr? Syr Siôn Prys a’r llyfrau Cymraeg cyntaf’. Bu Prys yn gwasanaethu Thomas Cromwell yn niddymiad y mynachlogydd, a hefyd yn gyfrifol am gyhoeddi’r llyfr Cymraeg cyntaf oll yn 1546, sef Yny lhyvyr hwn. Ef hefyd ddiogelodd Lyfr Du Caerfyrddin, ein llawysgrif Gymraeg gynharaf.

Yn ôl Llyfrgellydd y Llyfrgell Genedlaethol, y Dr Aled Gruffydd Jones: ‘Mae’n wych o beth fod dau o sefydliadau dysg y genedl – y Coleg Cymraeg a’r Llyfrgell Genedlaethol – yn cydweithio i edrych o’r newydd ar gyfnod eithriadol bwysig yn ein hanes â’n llên. Edrychwn ymlaen at groesawu cenhedlaeth newydd o ysgolheigion brwdfrydig i ddilyn yn ôl traed y meistri.’

Sphere of the worldI gyd-fynd â’r gynhadledd, bydd y Llyfrgell Genedlaethol yn arddangos holl weithiau cyhoeddedig William Salesbury am y tro cyntaf erioed, arddangosfa fechan undydd sydd bellach yn bosibl yn sgil llenwi’r bwlch olaf yng nghasgliad y Llyfrgell. Prynwyd The descripcion of the sphere or frame of the worlde (tua 1550), cyfieithiad i’r Saesneg gan Salesbury o waith y Groegwr Proclus, mewn arwerthiant yn Llundain yn 2007. Roedd y copi wedi ei adael gan Syr John Williams ar silffoedd Castell Shirburn, swydd Rhydychen, pan brynodd y casglwr hwnnw’r llyfrau Cymraeg enwog oddi yno tua 1899. Cywirwyd y camgymeriad, a bellach mae’r gyfrol wedi ei diogelu gyda thrysorau eraill o waith Salesbury yn Aberystwyth.

 

Er mai ar gyfer myfyrwyr yn bennaf y bydd y gynhadledd, bydd modd i’r cyhoedd hefyd fynychu, a gweld y llyfrau, trwy gysylltu â Siôn Jobbins ar 01970 628293 neu s.jobbins@colegcymraeg.ac.uk.

Bydd arddangosfa’r Llyfrgell, Llenor a lleidr?: Syr Siôn Prys a’r llyfrau Cymraeg cyntaf, ar agor o 31 Ionawr – 27 Mehefin 2015.

Maredudd ap Huw

Postiwyd - 11-03-2015

Arddangosfeydd / Casgliadau

Swyn y Storïwr

T. Llew Jones

Portread o T. Llew Jones gan Ron Davies, © Ystâd Ron Davies Estate

Ers yr 1950au mae plant Cymru wedi cael y fraint o ddod i ’nabod cymeriadau fel Twm Siôn Cati, Barti Ddu, Harri Morgan a Tim Boswell. Ond tybed ydych chi’n ’nabod y dyn tu ôl i’r cymeriadau?

Eleni yw blwyddyn canmlwyddiant brenin llenyddiaeth i blant, T. Llew Jones, a dros y misoedd diwethaf rydyn ni wedi bod wrthi’n creu arddangosfa sy’n dathlu ei fywyd a’i waith. Fel awdur llyfrau plant yr oeddwn i’n ’nabod T. Llew Jones, ond wrth fynd ati i guradu’r arddangosfa fe ddes i i ddysgu ei fod e’n llawer mwy na hynny.

’Nôl ym mis Ionawr fe ges i’r fraint o ymweld â hen gartref T. Llew Jones ym Mhontgarreg er mwyn dewis a dethol rhai eitemau personol i’w cynnwys yn yr arddangosfa. Wrth siarad ag aelodau o deulu T. Llew, chwilota trwy’r deunydd personol a darllen drwy’i ddyddiaduron sydd yma yn y Llyfrgell, fe ddaeth yn amlwg i mi ei fod e’n gymeriad diddorol tu hwnt.

T.LlewJones

T. Llew Jones yn cael ei gadeirio yn Eisteddfod Genedlaethol Glyn Ebwy 1958.
Geoff Charles, ©LlGC

A wyddoch chi ei fod e’n chwaraewr gwyddbwyll a chriced cystadleuol iawn ac yn hoff iawn o wylio Cymru’n chwarae rygbi? Neu beth am ei lwyddiant fel bardd ac iddo ennill cadair yr Eisteddfod Genedlaethol ddwy flynedd yn olynol? Oeddech chi’n gwybod ei fod yn treulio llawer o’i amser yn ymchwilio i hen draddodiadau a llên gwerin Geltaidd a byd eang? Na? Wel dyma’ch cyfle i ddysgu mwy am T. Llew Jones – y llenor a’r dyn.

Arddangosfa Swyn y Storiwr

Bydd cyfle i weld dyddiaduron T. Llew, llawysgrifau o rhai o’i weithiau, casgliad o ffotograffau personol ac eitemau ar fenthyg oddi wrth y teulu, sy’n cynnwys y bwrdd gwyddbwyll y bu T. Llew yn treulio oriau yn chwarae arno a’r goron yr enillodd yn Eisteddfod Talgarreg yn 1947. Mae arddangosfa Swyn y Storïwr: Canmlwyddiant T. Llew Jones ar agor tan Chwefror 2016, dydd Llun i Sadwrn o 09:30 tan 16:30.

Postiwyd - 20-02-2015

Casgliadau / Digido / Gwasanaethau Darllenwyr

Cofio Joseph Parry

Joseph ParryAr ddydd Sadwrn, 21 Chwefror 1903 cynhaliwyd angladd Dr Joseph Parry, y ‘bachgen bach o Ferthyr’. Amcangyfrifid i oddeutu 7000 o alarwyr ddod ynghyd i’r gwasanaeth a gynhaliwyd yng nghapel Cynulleidfaol Christ Church ym Mhenarth cyn symud ymlaen i fynwent Sant Augustine. Yn ôl anerchiad a draddodwyd yn y gwasanaeth gan y Parchedig H. Elvet Lewis, Llundain, dywedodd nad oedd yn bosibl claddu cerddor am fod caniadau cerddor yn ei ddal yn fyw, a byddai i’r gerddoriaeth a gyfansoddodd Joseph Parry nid yn unig fyw yng nghof y genhedlaeth honno, ond arwain i fyny at feddyliau uwch a melysach mewn cenedlaethau i ddod.

 

Ganed ym Merthyr Tudful yn 1841 ac ar ôl treulio cyfran o’i blentyndod yn gweithio mewn pwll glo ac yng ngwaith haearn Cyfarthfa, ymfudodd gyda’i deulu yn 13 oed i Danville, Pensylfania lle bu’n gweithio mewn melin haearn. Dychwelodd i Brydain gan astudio yn y Royal Academy of Music ac ef oedd y Cymro cyntaf i dderbyn gradd Mus.Bac. o Brifysgol Caergrawnt. Fe’i penodwyd yn 1874 yn Athro Cerddoriaeth cyntaf Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth ac yn ddiweddarach bu’n gweithio yn Abertawe a Chaerdydd.

 

Roedd yn gyfansoddwr toreithiog, a’i gynnyrch yn cynnwys caneuon, cytganau, anthemau, tonau, gweithiau offerynnol, oratorïau ac operâu, gyda Blodwen yn un ohonynt, sef yr opera gyntaf yn y Gymraeg. Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn gartref i ddegau o lawysgrifau cerddoriaeth Joseph Parry ac mae gwaith yn cymryd lle ar hyn o bryd i baratoi detholiad bychan o’r sgoriau cerddorol hyn ar gyfer eu delweddu maes o law’r flwyddyn hon.

 

Fodd bynnag, os nad ydych yn medru aros tan hynny i weld fersiynau digidol o ambell i sgôr nodiant yn llaw Pencerdd America ac yn dymuno cael blas ar fywyd y cerddor, gellir cymryd mantais ar ambell i adnodd sy’n bodoli eisoes ar-lein gan y Llyfrgell. Gellir darllen ei gofnod bywgraffyddol ar wefan Y Bywgraffiadur Cymreig neu mi allwch ddarllen cannoedd o erthyglau sy’n cyfeirio ato trwy chwilio ar wefan Papurau Newydd Cymru Arlein. Er enghraifft, wrth chwilio am ‘Joseph Parry’ a chyfyngu eich dyddiadau i 1903 gellir dod ar draws nifer o erthyglau sy’n adrodd hanes ei farwolaeth a’i gladdedigaeth 112 o flynyddoedd yn ôl.

 

Wrth chwilio amdano ar gatalog e-Adnoddau’r Llyfrgell sy’n cynnwys eitemau o gasgliadau’r Llyfrgell sydd eisoes wedi’u digido, gellir darganfod ambell i ffotograff ohono gan John Thomas. Ac ar wefan Casglu’r Tlysau (rhan o Casgliad y Werin Cymru bellach) gellir bodio trwy daflen angladd Joseph Parry er mwyn cael gweld pa emynau a ganwyd yn y gwasanaeth.

 

Os nad yw hyn yn eich digoni, cofiwch y gellir dod yma i ddarllen y llawysgrifau a’r llythyrau yn Ystafell Ddarllen y De, dim ond i chi wneud cais am docyn darllen cyn hynny. Gellir darllen drafft o hunangofiant Joseph Parry yn ei law ei hun trwy archebu NLW MS 9661D fel man cychwyn!

 

D. Rhys Davies

Postiwyd - 27-01-2015

Arddangosfeydd / Casgliadau

Dirgelwch yr wythfed Gorchymyn coll

Yny lhyvyr wyneb ddalenPam tybed y bu i awdur y llyfr Cymraeg cyntaf hepgor yr wythfed o’r Deg Gorchymyn (‘na ladrata’) o’i gyfrol? A oedd Siôn Prys, awdur Yny lhyvyr hwnn, yn dioddef o gydwybod euog? Oedd hwn yn gamgymeriad bwriadol?

Yny lhyvyr hwnn oedd y llyfr cyntaf i’w argraffu yn y Gymraeg, a hynny yn 1546. Ynddo mae Siôn Prys yn arddangos rhai o flaenoriaethau pennaf y dyneiddwyr yng Nghymru a’u gofid am ddyfodol yr iaith. Ceir ynddo gymysgedd o’r wyddor, calendr, awgrymiadau garddwriaethol, a hanfodion y ffydd Gristnogol. Ond pam hepgor yr wythfed o’r Deg Gorchymyn?

Roedd i Siôn Prys ran amlwg yn niddymiad y mynachlogydd yn Lloegr dan Harri VIII, a thybir iddo fanteisio ar ei safle fel gwas sifil i gasglu llyfrgell ysblennydd o lawysgrifau a llyfrau printiedig, gan gynnwys yr enwog Lyfr Du Caerfyrddin. Tybed a dalodd yn onest am y cyfrolau hyn, neu a fu iddynt syrthio i’w boced er mwyn iddo eu ‘diogelu’ yn ei gartref yn Henffordd? Ai cymwynaswr neu ynteu leidr diegwyddor oedd Syr Siôn Prys?

Bydd rhai o’i drysorau i’w gweld mewn arddangosfa newydd – ‘Llenor a lleidr? Syr Siôn Prys a’r llyfrau Cymraeg cyntaf’ – yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru rhwng diwedd Ionawr a diwedd Mehefin, yn eu mysg bedair llawysgrif gadwynog o Eglwys Gadeiriol Henffordd, cyfrolau y gwyddom iddynt ddod o fynachlogydd a phriordai Aberhonddu, Henffordd a Chaerloyw.

Yn ôl Aled Gruffydd Jones, Llyfrgellydd a Phrif Weithredwr y Llyfgell Genedlaethol: ‘Mae hwn yn gyfle prin i weld cyfrolau sydd wedi eu cadwyno i silffoedd Henffordd ers canrifoedd, a hynny ochr-yn-ochr â thrysorau a ddiogelwyd yma yng Nghymru. Mae’n gyfle i holi hefyd am gymhellion un o arwyr y Gymraeg, ac un o gewri y Dadeni Dysg’.

Digidwyd Yny lhyvyr hwnn, a’i chyhoeddi o’r newydd arlein, i gyd-fynd â’r arddangosfa, a bydd cyfres o weithgareddau, gan gynnwys cynhadledd ac ysgol undydd yn rhan o’r tymor yn y Llyfrgell.

Dydd Mercher, 4 Chwefror, am 1.15 bydd Dr Eryn White o Adran Hanes a Hanes Cymru, Prifysgol Aberystwyth yn taflu goleuni newydd ar ‘Syr Siôn Prys, y Dadeni, a’r diwylliant print yng Nghymru’, a hynny yn y Drwm, Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Bydd arddangosfa ‘Llenor a lleidr? Syr Siôn Prys a’r llyfrau Cymraeg cyntaf’, ar agor yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru o 31 Ionawr – 27 Mehefin 2015.

Postiwyd - 23-01-2015

Arddangosfeydd / Casgliadau

Uffern o le

Mae rhigwm Eisteddfod o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg, yn Saesneg, yn sôn am ymweliad y diafol ei hun â Glandŵr. Wrth iddo anadlu mwg ffwrneisiau’r gweithfeydd meddyliodd, “Ni allaf fod yn bell o gartref”!

 

Heddiw, ni all un ond dychmygu’r mwg a’r drewdod, ond cofiaf yn glir y golygfeydd o’r trên ar gyrion gorsaf Abertawe – tiroedd sorod cythreulig Glandŵr, y diffeithdir, ac Allt Cilfái, yn foel, heb goeden. Dyma’r etifeddiaeth hyll a gwenwynig a adawyd inni gan ddwy ganrif o weithgarwch diwydiannol dwys a llygredd enbyd.

 

Hwn oedd y pris dalodd Abertawe am fod ymhlith y pennaf o grudau’r Chwyldro Diwydiannol. Mae’r ardal bellach yn enwog am ei hanes o doddi metel a hefyd am fod yn brif ganolfan y byd ar gyfer cynhyrchu copr yn ystod y ddeunawfed ganrif a’r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Dyma sut cafodd yr enw Copperopolis. Deilliodd llwyddiant y diwydiant copr o’r digonedd o lo a llafur lleol oedd gan Abertawe, ac oherwydd bod y diwydiant yn agos i haenau mwyn copr Cernyw, ac i afon fordwyol a hwylusai gludo’r mwyn yn syth i’r mwyndoddwyr, ar y dechrau o Gernyw ond, yn nes ymlaen, o wledydd tramor.

 

“Copper smelting houses near Swansea” gan Thomas Rowlandson

“Copper smelting houses near Swansea” gan Thomas Rowlandson

Dyma ddarlun, a brynwyd yn ddiweddar, gan Thomas Rowlandson mewn pen ac inc a dyfrlliw gyda chyffyrddiadau pensil, gyda’r arysgrif “Copper smelting houses near Swansea”. Darluniwyd yn Awst 1797, ac mae’n rhoi cipolwg ar ddechreuad diwydiannol y ddinas.

 

Mae Rowlandson yn darlunio mwg yn dod allan o ffwrneisiau copr yn ardal y Graig Wen ar lan ddwyreiniol Afon Tawe. Roedd mwyndoddwr y Graig Wen yn un o’r mwyndoddwyr cynharaf ac yn gweithredu o 1736 i 1924. Mae’r darlun hefyd yn dangos Camlas Smith, oedd newydd ei hadeiladu ac a roddai fynediad uniongyrchol i gyflenwadau o lo, a thu hwnt i’r afon, tir agored lle’r oedd gweithfeydd copr enfawr yr Hafod a Morfa ar fin cael eu hadeiladu a lle byddai cymunedau Glandŵr, Plas-marl a Threforys yn tyfu. Uwchben, ar y Clas, gwelir ‘Castell Morris’, ‘castell’ Cymreig anghonfensiynol, oedd mewn gwirionedd yn floc o fflatiau i weithwyr yn dyddio o tua 1775. Adfeilion ‘Castell Morris’ sydd bellach yn edrych dros y cwm.

 

Ar yr heol, yn nhu blaen y darlun, gwelir braslun pensil, egwan ac anghyflawn, sy’n dangos pobl, o bosib gyda cheffyl cwch camlas.

 

Mae darlun Rowlandson yn cynnwys gwybodaeth werthfawr. Dechreuodd y gwaith adfer a gwaredu’r diffeithdir diwydiannol o ddifrif yn ystod canol y 1960au, cyn i’r cysyniad o archaeoleg ddiwydiannol, a’r astudiaeth ohoni, ddatblygu’n llawn a chyn colli gweithfeydd y Graig Wen, safle oedd yn berffaith ar gyfer gwaith cadwraeth. Mae’r gwaith o adfer rhai o’r ychydig o adeiladau diwydiannol hanesyddol sydd ar ôl yn parhau, ond mae creiriau’r hen ddiwydiannau bellach yn rhai prin ymhlith y swyddfeydd, y siopau mân-werthu a’r cymdogaethau preswyl sydd yno heddiw.

 

Tra oedd yn Abertawe, aeth Rowlandson hefyd i’r Mwmbwls ac i Fae Caswell. Atgynhyrchwyd rhai o’r lluniau o’r ardal yn 1800 gan ei gyd-deithiwr Henry Wigstead, a’u cyhoeddi yn ei lyfr yntau, “Remarks on a Tour to North and South Wales”. Ar yr un adeg, darluniodd Rowlandson fannau eraill yng Nghymru a chymynroddwyd nifer o’i ddarluniau gwreiddiol cyfoes, yn arbennig o Eryri, Conwy a Llangollen, i Lyfrgell Genedlaethol Cymru gan Syr John Williams, cymwynaswr mwyaf blaenllaw’r Llyfrgell.

 

Mae darlun Rowlandson i’w weld yn arddangosfa gyfredol y Llyfrgell, sef ‘Beth Sy’n Newydd?’, sy’n cynnwys rhai o’r derbyniadau diweddar.

 

Gwilym Tawy

Postiwyd - 20-01-2015

ArAgor / Casgliadau / Digido / Gwasanaethau Darllenwyr / Newyddion a Digwyddiadau / Research

Wicipediwr Preswyl – Sut fydd o’n gweithio.

Wicipedia yw un o’r gwefannau mwyaf poblogaidd yn y byd a’r fersiwn Gymraeg yw’r wefan Gymraeg fwyaf poblogaidd yn y byd o bell ffordd. Dyma’r gwyddoniadur mwyaf a grëwyd erioed, ac y mae’n cael i ysgrifennu gan y bobl ar gyfer y bobl. Gall unrhyw un olygu ac ychwanegu at gynnwys yr adnodd cyfoethog hwn.

 

Gyda chefnogaeth ariannol Wikimedia UK mae’r cysyniad o Wicipediwr Preswyl eisoes wedi profi ei werth mewn sefydliadau eraill megis y Llyfrgell Brydeinig, Llyfrgell Genedlaethol yr Alban ac Amgueddfa hanes naturiol. Nawr mae’r Llyfrgell Genedlaethol Cymru wedi penodi Wicipediwr Preswyl.

 

Bydd y cyfnod o breswylio yn rhedeg am flwyddyn gyda’r nod o adeiladu pontydd parhaol rhwng y Llyfrgell a Wicipedia. Bydd hyn yn rhoi llwyfan arall i ni  rannu ein casgliadau â’r byd, i wella maint ac ansawdd y cynnwys Wicipedia, yn enwedig yn yr iaith Gymraeg. Y gobaith yw, trwy gefnogi a chyfrannu at adnodd efo phroffil mor uchel y gallwn ddechrau sylweddoli uchelgais y Llyfrgell o ddarparu ‘Gwybodaeth i Bawb’ a bydd hyn yn ei dro yn denu pobl yn ôl at ein gwefan ac i’r Llyfrgell.

 

Bydd yr agwedd gyntaf o’r preswyliad yn canolbwyntio ar gynnig gweithdai i staff, fel y gallant ddod yn olygyddion Wicipedia eu hunain. Bydd cyfres o ddigwyddiadau o’r enw ‘Golygathonau’ hefyd yn cael eu trefnu, lle gall golygyddion gwirfoddol, o bob cefndir, ddod at ei gilydd a threulio diwrnod cyfan yn gwella’r cynnwys ar bwnc penodol, yn Gymraeg neu Saesneg (neu unrhyw iaith arall o’u dewis).

 

Bydd yr ail agwedd o’r cyfnod preswyl yn ymwneud â rhyddhau rhai o gasgliadau digidol y Llyfrgell ar drwyddedau agored fel y gellir eu llwytho i fyny i Wici-comin. Oddi yno gall unrhyw un ddefnyddio’r delweddau i wella cynnwys Wicipedia. Erbyn diwedd y cyfnod preswyl, y gobaith yw y bydd system fwy parhaol yn ei le, lle gall ein cyfryngau digidol gael eu rannu gyda Wicipedia fel mater o drefn.

 

O gywiro sillafu a gramadeg i greu erthyglau manwl, mae gan bawb ran i’w chwarae yn natblygiad Wicipedia fel porth i fywyd, diwylliant a hanes Cymru.

 

Jason Evans

Postiwyd - 19-01-2015

Arddangosfeydd / Casgliadau

A fedrwch chi fod yn wyneb cyhoeddus i’r Llyfrgell?

Mae dros 100 o wirfoddolwyr wedi bod yn helpu y tu ôl i’r llenni yn y Llyfrgell ers cychwyn y cynllun gwirfoddoli, gan gyflawni amrywiol dasgau, o adysgrifio i greu rhestri, o wirio ffotograffau mewn papurau newydd i roi trefn ar gasgliadau.  Mae’r prosiectau mwyaf diweddar yn hwyluso mynediad ein defnyddwyr i fapiau O. S. Cymru a Lloegr, ac i gofnodion copïau cofrestredig o ewyllysiau siroedd Cymru.

Dros y chwe mis nesaf, rydym yn chwilio am bobl brwdfrydig, sy’n medru sgwrsio’n rhugl yn y Gymraeg a’r Saesneg, i fod yn wynebau cyhoeddus i’r Llyfrgell.  Trwy ymuno â’r cynllun ‘Lletygarwch’, byddwch yn estyn croeso i’n hymwelwyr a’u cyfeirio at yr amryw gyfleusterau o fewn yr adeilad; bydd cyfle i sgwrsio a chanfod eu barn ar ein gwasanaethau.
Os oes gennych ddiddordeb yn oes y Tuduriaid, beth am ddod yn Dywysydd i arddangosfa newydd cyffrous sy’n ystyried bywyd a gwaith cymeriad lliwgar o’r cyfnod – Syr Siôn Prys? Yn ei waith bob dydd, roedd Siôn Prys yn gyfrifol am groesholi bradwyr a gwrthryfelwyr, am weinyddu ysgariad cyntaf ei Frenin, ac am sicrhau buddiannau Harri VIII yn niddymiad y tai crefydd. Gartref, roedd yn un o ‘Wŷr y Dadeni Dysg’. Diogelodd y llawysgrif Gymraeg gynharaf a erys, Llyfr Du Caerfyrddin, yn ei lyfrgell bersonol, ac ef hefyd a gyhoeddodd y llyfr printiedig Cymraeg cyntaf, Yny lhyvyr hwn, yn Llundain yn 1546.

 

 

Dr. Maredudd ap Huw

Fel tywysydd, byddwch yn ychwanegu gwerth at brofiad ymwelwyr i’r arddangosfa ‘Llenor a lleidr?’ trwy ddarparu gwybodaeth ac ymateb i ymholiadau sylfaenol. Darperir hyfforddiant a gwybodaeth gan Dr. Maredudd ap Huw, Llyfrgellydd Llawysgrifau y Llyfrgell, darperir cefnogaeth drefniadol gan Gwyneth Davies, Cydlynydd Gwirfoddolwyr. Felly, ar gychwyn blwyddyn newydd, beth am addunedi i roi tua dwy awr yr wythnos o’ch amser sbâr i gefnogi un o drysorau’r genedl – rhowch gynnig ar wirfoddoli!

Gwyneth Davies, Cydlynydd Gwirfoddolwyr.

Postiwyd - 15-01-2015

ArAgor / Casgliadau / Digido / Gwasanaethau Darllenwyr / Newyddion a Digwyddiadau / Ymchwil

Wicipediwr i breswylio yn y Llyfrgell Genedlaethol

Wikipedia logo

Ceisiwch chwilio am unrhyw bwnc ar y We heb ganfod Wikipedia ymhlith eich prif ganlyniadau! Mae’r gwyddoniadur ar-lein wedi dod yn bell ers iddo ymddangos gyntaf ar 15 Ionawr 2001, gyda channoedd o filiynau o bobl nawr yn ei ddefnyddio bob mis. Cafodd fersiwn yn yr iaith Gymraeg hefyd ei lansio ym mis Gorffennaf 2013 ac mae bellach yn cynnwys dros 60,000 o erthyglau. A’r hyn sydd fwyaf rhyfeddol am Wikipedia yw eich bod nid yn unig yn gallu darllen ei gynnwys, ond hefyd ei olygu ac ychwanegu ato eich hun.

Gyda chynulleidfa mor eang ac fel adnodd sy’n cael ei greu a’i ddatblygu gan ei ddefnyddwyr, mae Wikipedia yn cynnig cyfle gwych i gyflwyno Cymru, ei diwylliant a’i hanes i’w phobl ac i’r byd.

Heddiw, mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn dathlu penblwydd Wikipedia yn bedair-ar-ddeg trwy gyhoeddi bod Wicipediwr Preswyl wedi ei benodi mewn partneriaeth â Wikimedia UK. Bydd y swydd yn para blwyddyn ac yn ceisio sefydlu perthynas gynaladwy rhwng y Llyfrgell a Wikipedia.

Bydd y Wicipediwr yn edrych ar ddulliau newydd o ymgysylltu â defnyddwyr ac yn cynnal gweithgareddau fel ‘golygathonau’ er mwyn cynorthwyo staff a defnyddwyr y Llyfrgell i gyfrannu at Wikipedia.

Bydd hefyd yn cydweithio yn agos â staff y Llyfrgell i adnabod deunydd o gasgliadau’r Llyfrgell a fyddai’n addas i’w gyfrannu at y fersiynau Cymraeg a Saesneg o Wikipedia er mwyn codi ymwybyddiaeth o Gymru a’i phobl.

Mae Jason Evans wedi ei benodi i’r swydd a bydd yn dechrau ar ei waith ar 19 Ionawr.

 

Jason Evans

Jason Evans, Wicipediwr Preswyl yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru

 

Postiwyd - 14-01-2015

Arddangosfeydd / Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Blwyddyn Prys a Rhŷs

Mae perygl cymysgu dau o’n prif gymeriadau yma yn y Llyfrgell eleni, felly dyma gyfarwyddiadau syml i’ch helpu i wahaniaethu rhyngddynt …

Thomas Cromwell - meistr Siôn Prys

Thomas Cromwell – meistr Siôn Prys

Syr Siôn Prys oedd y brodor o Aberhonddu a aned tua 1501/2. Wedi ei hyfforddi yn y gyfraith, aeth ymlaen i wasanaethu Thomas Cromwell, meistr Wolf Hall. Fel gwas sifil, bu’n gyfrifol am ysgariad Harri VIII oddi wrth ei wraig gyntaf, ac am sicrhau llenwi coffrau’r Brenin adeg diddymiad y mynachlogydd. Diogelodd Lyfr Du Caerfyrddin, a bu’n gyfrifol am gyhoeddi’r llyfr Cymraeg cyntaf, Yny lhyvyr hwn (1546).

Sur John Rhŷs

Syr John Rhŷs

Syr John Rhŷs oedd y brodor o Bonterwyd, Ceredigion a aned yn 1840. Wedi hyfforddiant fel athro ysgol, a graddio yn y Clasuron, fe’i dyrchafwyd i Gadair Geltaidd Prifysgol Rhydychen yn 1877. Ef oedd ‘tad’ astudiaethau Celtaidd yr ugeinfed ganrif, a thrwy ei gyhoeddiadau a’i wersi, dylanwadodd ar genhedlaeth o ddisgyblion a arloesodd yn y maes. Mae ei archif gyfoethog yma yn y Llyfrgell.

Byddwn yn dathlu cyfraniad Siôn Prys yn ein harddangosfa yn y Llyfrgell, ‘Llenor a lleidr? Syr Siôn Prys a’r llyfrau Cymraeg cyntaf’, gyda digwyddiadau cysylltiol, rhwng 31 Ionawr a 27 Mehefin 2015.

Arddangosfa_ExhibitionNodir canmlwyddiant marw John Rhŷs eleni gyda dwy gynhadledd a drefnir gan Adran y Gymraeg, Prifysgol Aberystwyth, gyda chefnogaeth y Llyfrgell: y gyntaf ar 21 Chwefror yn yr Hen Goleg, a’r ail yma yn y Drwm ar 5 Rhagfyr 2015.

A dyna ni’n glir: does dim esgus bellach tros gymysgu Syr Siôn Prys a Syr John Rhŷs yn 2015!

Maredudd ap Huw

← Older Posts Newer Posts →

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog