Blog - Casgliadau

Postiwyd - 11-10-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Cofio Brenin llenyddiaeth plant Cymru

Dethlir Diwrnod T. Llew Jones eleni ar 11 Hydref ar y dyddiad y ganwyd ef yn 1915.  Cynhaliwyd Diwrnod T. Llew Jones am y tro cyntaf yn 2009, y flwyddyn y bu farw, i ddathlu’i fywyd a’i waith drwy gynnal gweithgareddau mewn ysgolion ar hyd a lled Cymru.  Diwrnod i gymeriadau ddod yn fyw wrth i’r plant wisgo fel eu hoff gymeriadau.  Syniad gwreiddiol disgyblion Ysgol Chwilog oedd cael diwrnod cenedlaethol i gofio am eu harwr.
Rhwng Mawrth 2015 a Chwefror 2016 cynhaliwyd arddangosfa boblogaidd a llwyddiannus iawn yn y Llyfrgell sef ’Swyn y Storïwr: Canmlwyddiant T. Llew Jones’ yn cynnwys rhai o ddyddiaduron T. Llew Jones a roddodd i’r Llyfrgell yn 2000, ac eitemau oedd ar fenthyg gan y teulu.  Ym mis Mai eleni rhoddwyd y papurau hyn yn rhodd i’r Llyfrgell gan ei fab Iolo Jones ac felly maent yn waddol parhaol i’r arddangosfa arbennig hon.  Ychwanegwyd yr archifau at y dyddiaduron a rhoi teitl newydd i’r archif: Llawysgrifau ac archifau T. Llew Jones.  Gellir cael mynediad i’r catalog yma.

Rwyf yn hoff iawn o’r casgliad bychan o lythyrau a anfonwyd gan ddisgyblion ysgolion cynradd ato.  Ynddynt ceir argraffiadau’r plant o’i nofelau a’r ffilm ‘Tân ar y comin’.  Bu un ohonynt yn ddigon ffodus i fod yn bresennol yn ei barti pen-blwydd yn 90 oed yn 2005.
Ceir cerdd gan Mererid Hopwood ‘Ar eich pen-blwydd yn 90 oed – gyda diolch o galon’ a cherdyn pen-blwydd iddo yn 90 oddi wrth aelodau o Dîm Gwyddbwyll Cymru a fu’n cystadlu yn Nice yn 1974.  Ef oedd rheolwr y tîm a dyma ddysgu ei fod yn ‘frenin’ y bwrdd gwyddbwyll yn ogystal â ‘Brenin llenyddiaeth plant Cymru’.

Ann Francis Evans

Postiwyd - 03-10-2016 Dim sylwadau

Casgliadau

Amser Prysur yn yr Archif Wleidyddol Gymreig

Mae’r mis diwethaf wedi bod yn gyfnod hynod o brysur i’r Archif Wleidyddol Gymreig. Yn ystod mis Medi mae’r arddangosfa Chwyldro/Revolution, sy’n dilyn hanes gwleidyddiaeth yng Nghymru o’r Chwyldro Ffrengig hyd heddiw, yn adeilad y Pierhead ym Mae Caerdydd. Rydym wedi bod yn gweithio ar yr arddangosfa yma, sydd yn bartneriaeth gyda Chanolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru ers dros flwyddyn ac roedd yn wych cael sylw ar raglen teledu Heno. Diolch yn fawr i Elin Jones AC am noddi’r arddangosfa.

img_20160905_140853_01

 

 

Yn wahanol i’r arfer, cynhaliwyd cyfarfod blynyddol Pwyllgor Ymgynghorol yr Archif Wleidyddol ym Mis Medi eleni, unwaith eto yng Nghaerdydd ond y tro hyn yn y Senedd. Fel arfer mae’r pwyllgor yn cwrdd yn Aberystwyth ym Mis Tachwedd i gyd fynd gyda’r darlith flynyddol ond gyda’r arddangosfa yng Nghaerdydd roedd yn gyfle da i fentro rhywbeth newydd.

Ar yr un pryd, rydym wedi bod yn paratoi rhifyn 2016 Maniffesto, sef cylchlythyr flynyddol yr Archif Wleidyddol Gymreig. Mae’r cylchlythyr yn cynnwys gwybodaeth am deunydd newydd sydd wedi cyrraedd yn ystod y flwyddyn, gwaith catalogio, gwaith estyn allan a gwybodaeth am ddigwyddiadau’r Archif Wleidyddol Gymreig.

Ar ddydd Sul ces i’r cyfle i drafod rhai o’r archifau yn ymwneud â llosgi’r ysgol fomio ym Mhenyberth yn 1936 fel rhan o Wŷl INC gan gynnwys archifau Saunders Lewis, Lewis Valentine a D J Williams.

Ar ddydd Mercher wythnos hon bydd y Parch. Ddr. D. Ben Rees yn trafod bywyd a gyrfa yr Arglwydd Cledwyn o Benrhos mewn darlith am 1.15pm. Mae e ar fi cyhoeddi cofiant newydd i’r Arglwydd Cledwyn yn seiliedig ar ei archifau sydd ar gael yn y  Llyfrgell. Mae tocynnau i’r darlith ar gael am ddim.

cledwyn1-1

 

Rob Phillips (Archifydd Cynorthwyol – Archif Wleidyddol Gymreig gyda chyfrifoldeb am weithgareddau’r Archif Wleidyddol Gymreig, gan gynnwys hyrwyddo’r casgliadau gwleidyddol, cynhyrchu cylchlythyr blynyddol, trefnu digwyddiadau, adeiladu perthynas gyda rhoddwyr, catalogio, cyd-weithio gyda sefydliadau eraill ac aelodau Pwyllgor Ymgynhorol yr Archif Wleidyddol Gymreig)

Postiwyd - 26-09-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Gwasanaethau Darllenwyr

E-Adnoddau’r Llyfrgell

Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru wedi bod yn prynu mynediad i e-adnoddau ers mwy na phymtheg mlynedd bellach. Un o’r cynharaf inni gynnig oedd Early English Books Online sydd, er gwaetha’r enw, hefyd yn cynnwys pob llyfr Cymraeg o Yny lhyvyr hwnn  yn 1546 hyd ddiwedd yr ail ganrif ar bymtheg.

 

Mae casgliadau papurau newydd yn boblogaidd, ac yn cael defnydd uchel gan ddefnyddwyr i  wneud ymchwil ar hanes, cymdeithas, hanes teulu a nifer o bynciau eraill. Ym mhlith y teitlau gwahanol sydd gan y Llyfrgell mae Y Faner, The Guardian, The Daily Mail a The Times.

 

Adnodd poblogaidd arall yw JSTOR sydd yn cynnwys rhediadau o gyfnodolion ysgolheigaidd ar bob pwnc dan haul.

 

Un o’r ystyriaethau wrth gynnig adnoddau fel hyn i ddefnyddwyr yw bod digon o amrywiaeth o ran pwnc a lefel diddordeb. Mae rhai o’r adnoddau fel CREDO a Encylopedia Britannica yn cyflwyno gwybodaeth gyffredinol sydd yn addas i lawer iawn o bobl. Mae eraill fel British Standards Online yn cynnig gwybodaeth arbenigol i rai ym myd busnes, adeiladu, diwydiant a llywodraeth ganolog a lleol. Adnodd tebyg ei rychwant yw Statista sydd yn cynnig pob math o ystadegau rhyngwladol ym mhob math o sectorau. Mae’n bwysig bod y Llyfrgell yn cynnig mynediad o bell i gymaint o’r adnoddau hyn â phosibl er mwyn cyrraedd cyfran uchel o boblogaeth Cymru. Nid yw’r adnoddau hyn yn rhad ac mae cyfyngu mynediad i boblogaeth Cymru yn unig yn ffordd o gadw’r gost yn fforddadwy. Er gwaethaf hynny, mae rhai adnoddau penodol y mae rhaid i’r defnyddwyr ddod i’r Llyfrgell i’w gweld. Mae’r rhain yn cynnwys Ancestry a Find My Past.

 

Mae’n bwysig bod yr adnoddau hyn yn cael eu defnyddio, felly os oes gennych gwestiynau neu awgrymiadau, cysylltwch, da chi!

 

 

Robert Lacey

Pennaeth Isadran Datblygu Casgliadau.

 

Postiwyd - 22-09-2016 Dim sylwadau

Blog Kyffin / Casgliadau

Cofio Kyffin Williams

 

Mae’r mis hwn yn nodi deng mlynedd ers marwolaeth Kyffin Williams – arlunydd Cymreig enwocaf diwedd yr 20fed ganrif. Fel y nododd yr hanesydd celf Dr Gareth Lloyd Roderick, ef oedd arlunydd ‘cenedlaethol’ poblogaidd Cymru a cafodd ei wneud yn Academydd Brenhinol yn 1973. Ganed Kyffin Williams yn Llangefni, Ynys Môn yn 1918 a dywedodd yn ei hunangofiant ‘Across the Straits’ mai ei nod mewn bywyd oedd cofnodi tir a phobl ei blentyndod. Daeth defnydd Kyffin o baent olew trwchus, wedi ei osod gyda’i gyllell balet  ar y cynfas, yn nodweddiadol o’i arddull a daeth yn eiconograffig. Gellir teimlo egni grymus Kyffin yn llifo o’i waith drwy ei ffordd unigryw o daenu’r paent. Roedd yn arlunydd mynegiadol a honnai iddo greu ei waith gorau pan fyddai’n caniatáu iddo’i hun gael ei ‘… sgubo i ffwrdd mewn twymyn o afiaith neu hyd yn oed ddicter, gorau oll y byddai’r canlyniad terfynol; tra’r oedd meddwl yn ymwybodol yn ddieithriad yn drychinebus’. Fel epileptig teimlai obsesiwn dwys i beintio ac felly roedd yn arlunydd toreithiog – yn cwblhau hyd at dri phaentiad yr wythnos. Gallwn dybio hefyd bod ei frwydr ag iselder wedi chwarae rhan yn ei waith. Dywedodd Kyffin bod ‘… gwythïen felancolaidd yn rhedeg trwy’r rhan fwyaf o Gymry, melancoli sy’n tarddu o’r bryniau tywyll, y cymylau trymion a’r niwl môr gorchuddiol’.

Roedd gan y Llyfrgell Genedlaethol berthynas agos â Kyffin, a daeth carfan fawr o’i ystâd i’r Llyfrgell ar ôl ei farwolaeth yn 2006. Y Llyfrgell Genedlaethol sydd berchen ar y nifer fwyaf o weithiau Kyffin Williams yn y byd.

 

Morfudd Bevan

Curadur Celf Cynorthwyol

Postiwyd - 19-09-2016 Dim sylwadau

Casgliadau

Llawysgrifau, cerddoriaeth a gwallt: papurau Iolo Morganwg a Taliesin ab Iolo

Iolo Morganwg

Yn yr wythnosau nesaf byddaf yn gorffen y gwaith o gatalogio papurau’r bardd, hynafiaethydd a ffugiwr Edward Williams (Iolo Morganwg, 1747-1826) a’i fab Taliesin Williams (Ab Iolo, 1787-1847).
Mae rhannau o’r casgliad pwysig ac amrywiol, ond aruthrol o anniben a dryslyd, yma eisoes wedi eu catalogio; maent nawr yn Llsg LlGC 21271-21433. Maent yn cynnwys y rhan fwyaf o’r llawysgrifau pwysicaf, un ar bymtheg o gyfrolau o ohebiaeth a dros ddeugain cyfrol o bapurau amrywiol. Mae’r gweddill, tua phum bocs ar hugain i gyd, wedi bod yn llenwi’n amser i dros y misoedd diwethaf.
Ymysg y mwyaf diddorol o bapurau ‘newydd’ Iolo yw llawysgrifau cerddorol (gan gynnwys casgliad pwysig o ganu traddodiadol a grŵp sylweddol o emynau a thonau Iolo ei hun), tua dau ddwsin o gyfrolau o ddyddiaduron taith a nodiadau amaethyddol (yn gysylltiedig â gwaith Iolo gyda’r Bwrdd Amaethyddiaeth a Gwallter Mechain), barddoniaeth, a nodiadau ar ystod eang o bynciau megis barddas, y Trioedd, hanes, crefydd a llenyddiaeth.
Mae papurau Taliesin yn cynnwys nifer fawr o lyfrau nodiadau a llawysgrifau sydd yn dangos ei ymlyniad i ddehongliadau ei dad o hanes a llenyddiaeth Cymru, er iddynt gael eu llygru gan ffugiadau a dyfeisiadau Iolo. Mae yna hefyd farddoniaeth Cymraeg a Saesneg a phapurau yn ymwneud a’i weithgareddau niferus ym Merthyr Tydfil, fel ysgolfeistr a beirniad a chystadleuydd eisteddfodol.
Ond yr eitemau mwyaf annisgwyl a theimladwy efallai yw’r cudynnau o wallt yn perthyn i Taliesin, ei ferch Margaret ac i ‘Little Ann’ (mwy na thebyg wyres Taliesin).

Gwallt

Bydd y catalog cyflawn o bapurau a llawysgrifau Iolo Morganwg a Taliesin ab Iolo yn cael ei orffen yn ystod mis Hydref a bydd ar gael yma.
Rhys M. Jones
Llyfrgellydd Llawysgrifau Cynorthwyol

Postiwyd - 14-09-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido

John Cambrian Rowland, ‘Bell ringer of Caernarvon in costume of trade’

Dyma drysor unigryw o’n casgliadau. Mae’r arlunydd artisan John Cambrian Rowland yn darlunio clochydd Caernarfon mewn gwisg draddodiadol Gymreig. Mae’r gwaith yn ddiddorol o safbwynt cenedlaethol yn ogystal ag o safbwynt celf hanesyddol.

Ganwyd John Cambrian Rowland ym mhentref bychan Lledrod, Ceredigion yng nghanolbarth gorllewin Cymru ym 1819, a sefydlodd ei hun fel yr artist proffesiynol cyntaf yn nhref Aberystwyth yn ddiweddarach. Derbyniai nawdd yn aml oddi wrth y mân uchelwyr lleol a thybir iddo astudio yn Ysgol Gelf Kensington. Teithiodd o amgylch Ceredigion, Sir Benfro, Sir Gaerfyrddin a Sir Faesyfed i wneud ei waith. Fel y gellir gweld o’r darlun hwn, peintiai mewn arddull syml, fflat a oedd yn nodweddiadol o waith arlunwyr artisan y cyfnod. Pylodd y diddordeb yn y math hwn o arddull pan ddarganfuwyd ffotograffiaeth ym 1839 gan fod y noddwyr dosbarth canol yn cefnu arnynt, a stiwdios ffotograffiaeth yn ymddangos ar bob stryd fawr yng Nghymru. O ganlyniad gwnaeth llawer o’r arlunwyr artisan fel William Roos, ddioddef tlodi mawr. Roedd Rowland yn unigryw gan iddo lwyddo i esblygu gyda’r oes ac erbyn diwedd yr 1840au roedd wedi newid ei arddull yn ddramatig. Roedd Rowland yn wydn ac roedd ganddo ben busnes.

Cafodd ei ysbrydoli gan Augusta Hall (Arglwyddes Llanofer), aeres a noddwraig y celfyddydau Cymreig. Hall, mewn ffordd a ddyfeisiodd y wisg genedlaethol Gymreig. Enillodd wobr yn Eisteddfod Frenhinol Caerdydd ym 1834 am draethawd a oedd yn pwysleisio pwysigrwydd yr iaith Gymraeg a gwisgoedd cenedlaethol Cymru. Mewn gwirionedd, yr hyn a wnaeth Arglwyddes Llanofer oedd troi gwisg gwlân trwm y dosbarth gweithiol ar draws Ewrop o’r cyfnod canoloesol i fod yn wisg genedlaethol Gymreig. Ysbrydolwyd Rowland ym 1848-1850 gan y ffasiwn newydd i greu nifer o brintiau o wisgoedd a drowyd yn ddiweddarach yn engrafiadau a gyhoeddwyd gan Edward Parry o Gaer. Bu’r rhain yn hynod boblogaidd ac roedden nhw’n gwerthu’n dda. Fel y dywed yr hanesydd celf, Paul Joyner ‘Er bod y cyfansoddiadau’n gymwys, mae’r anatomeg gan amlaf yn wallus.’ Argraffwyd y lluniau weithiau hefyd ar addurniadau ‘kitsch’ a’u gwerthu mor bell â’r Alban.

Erbyn yr 1850au roedd Rowland wedi symud i fyw i Gaernarfon, gan drosglwyddo’r cymeriadau Cymreig mewn gwisg draddodiadol yn ei waith o Geredigion i dirwedd Eryri, a wnaeth unwaith eto brofi’n hynod boblogaidd. Gellir gweld y paentiad yma o glochydd Caernarfon yn yr un golau. Creodd Rowland ddarlun ag iddo apêl genedlaethol, clochydd yn ei wisg draddodiadol yn sefyll o flaen cefndir ysblennydd Castell Caernarfon, a thybiwn iddo’n ddiweddarach gael ei droi’n engrafiad i’w werthu’n ehangach i’r cyhoedd fel ei weithiau cynharach.

Mae’r llun yma’n rhan o Europeana 280, lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.

Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol

Postiwyd - 08-09-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido

David Griffiths, ‘Shane Williams’

David Griffiths yw un o arlunwyr portreadau gorau Cymru. Mae’r gan y Llyfrgell Genedlaethol gasgliad mawr o weithiau yr artist o Gaerdydd. Mae wedi peintio nifer fawr o aelodau mwyaf blaenllaw cymdeithas gyfoes Cymru.

Wedi cwblhau ei hyfforddiant yn y Slade School of Fine Art yn Llundain, ymsefydlodd ym mhrifddinas Cymru fel arlunydd portreadau. Mae Griffiths wedi datgan ei gred ei fod yn perthyn i draddodiad crefftus Cymreig y 18fed ganrif a’r 19eg ganrif ar beintio portreadau. Gwyra, felly, at y dull traddodiadol o baentio oherwydd ei ansawdd oesol a chaiff flas ar yr her dechnegol o beintio mewn olew. Mae defnydd Griffiths o wyn cryf, metalig yn ei weithiau yn tynnu sylw’r gwyliwr. Mae’n dadlau nad ei fwriad yw creu dadansoddiad seicolegol o’i eisteddwr, ond i ddal gwir debygrwydd, a thrwy hynny efallai gwelir dealltwriaeth ddyfnach o’r gwrthrych yn dod i’r amlwg.

Mae’r portread yma a beintiwyd dros gyfnod o chwe mis yn dangos Shane Williams, arwr rygbi Cymru, yn eistedd yn ei ystafell wisgo yng Nghaerdydd cyn ei gêm olaf dros ei wlad yn erbyn Awstralia ym mis Rhagfyr 2011. Mae neges i’r gwyliwr ar esgidiau’r chwaraewr rygbi. Mae yna ymdeimlad cryf o bresenoldeb yn y gwaith, fel petaem wedi dal y chwaraewr mewn hwyliau myfyrgar cyn ei gêm olaf.

Mae’r llun yma’n rhan o Europeana 280, lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.

Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol

 

Postiwyd - 31-08-2016

Casgliadau / Digido

Shani Rhys James, ‘Studio with Gloves’

Mae gan waith Shani Rhys James swyn sy’n ddigyffelyb i waith artistiaid eraill. Mae hi’n un o artistiaid ffigurol cyfoes amlycaf Cymru ac mae hefyd yn enwog yn rhyngwladol.

Mae’r gwaith ‘Studio with Gloves’ yn crynhoi i’r dim waith Shani Rhys James sydd yn fawr, pwerus, amrwd, emosiynol, beiddgar, di-lol, egnïol, heriol ac weithiau’n annifyr, lle mae elfennau dychmygus ac arsylwadol yn cyd-fodoli’n aml. Yn ei chyfansoddiadau haniaethol mae’n chwilio am y gwirionedd ac mae’n adlewyrchu ei gweledigaeth o’r cyflwr bydol. Mae ‘Studio with Gloves’, fel llawer o’i gweithiau, yn hunan-bortread lle mae’r cyflwr seicolegol yn ganolog i’r gwaith. Yn y gwaith yma mae’r artist yn ymddangos yn fach yn ei stiwdio anhrefnus

Mewn cyfweliad gyda Jo Manzelis i’r ‘Wales Art Review’ nododd Shani Rhys James iddi ymgolli mewn paentiadau stiwdio am nifer o flynyddoedd gan ddatgan eu bod yn ymwneud ag edrych a darganfod y berthynas rhwng gwrthrychau anghyfarwydd. Roedd yn synfyfyrio ar ei chynefin yn y stiwdio, yn edrych ar un gwrthrych yn erbyn y llall – y menig wedi eu taflu o’r neilltu, y clytiau, y tiwbiau paent, y tuniau. Eglurodd yr artist y symbolaeth fel byd ar raddfa fach o ddeunyddiau diwydiannol a broseswyd, yn aml yn wenwynig i’r artist. Dywedodd, ac fe welir yn y llun, y byddai’n rhoi croes fawr ‘wenwynig’ ar y tuniau gwyn o baent plwm na ddefnyddiai bellach.

Yn aml, mae’n defnyddio menig yn symbolaidd yn y gweithiau sy’n arddangos ei stiwdio, efallai i gyfleu ei hofn o’r broses emosiynol o beintio ac felly yr angen i warchod ei dwylo. Roedd ei thad yn llawfeddyg ac anfonai fenig llawfeddyg ati’n gyson i’w diogelu rhag y plwm yn y paent. Fel y dywedodd y beirniad celf Edward Lucie-Smith: ‘Mae hi wedi ymroi iddo, ond mae hefyd yn teimlo dan fygythiad ganddo’. Nid yw hyn yn cael ei gyfleu yn fwy pwerus yn unman nag yn y gwaith hwn lle teimlwn bod yr artist yn boddi mewn môr o baent ac annibendod yn ei stiwdio ei hun. Dadleua Edward Lucie-Smith hefyd bod: ‘annibendod y stiwdio, gyda’r tuniau a’r tiwbiau yn cyfleu artist sydd efallai’n byw mewn lleoliad gwledig ynysig, ond sy’n methu dianc yn llwyr rhag gyd-destun y gymdeithas ddiwydiannol fodern’.

Mae Shani Rhys James yn cydnabod ei bod yn rhoi delwedd braidd yn enigmatig yn ei gweithiau gan roi rhyddid i’r gwyliwr eu dehongli fel y mynna.

Mae’r llun yma’n rhan o Europeana 280, lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.

Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol

Postiwyd - 29-08-2016

Casgliadau / Digido

Europeana 280

 

Europeana 280 yw’r fenter ar y cyd rhwng Europeana, sef platfform digidol treftadaeth ddiwylliannol Ewrop, a’r Comisiwn Ewropeaidd lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.  Y bwriad yw dathlu’r amrywiaeth odidog o gelf sy’n adrodd stori unigryw am dreftadaeth celf Ewrop a sut mae wedi esblygu dros amser ac i ddangos i bobl sut mae eu gwlad yn rhan o’r dreftadaeth gelfyddydol honno.

 

Mae Gweinidog Diwylliant Cymru wedi cydweithio gyda Llyfrgell Genedlaethol Cymru i ddewis darluniau o bwys cenedlaethol. Mae’r gweithiau a ddewiswyd yn portreadu cyfoeth hanes gweledol Cymru. Yr hyn sy’n ganolog i hanes celf Cymru, yn naturiol, yw ei thirwedd godidog. Daeth Cymru yn gyrchfan ffasiynol i arlunwyr yn ystod ail ran y 18fed ganrif. Dadleua’r hanesydd celf Peter Lord yn ei waith Gwenllian: ‘… roedd y deallusion Saesneg y gweld Cymru fel lle rhyfedd a hynafol, ac roedd arferion, gwisg ac iaith y bobl yn perthyn i oes arall, ystyrid y rhinweddau hyn yn ddeniadol.’ Yn ein detholiad o weithiau ar gyfer Europeana 280 felly, rydym ni wedi cynnwys esiamplau o sut roedd artistiaid y cyfnod yn gweld Cymru wrth iddynt chwilio am y pictiwrésg. Mae’r gweithiau’n cynnwys ‘Castell Dolbadarn’ gan J.M.W. Turner o 1799-1800 a ‘An Overshot Mill in Wales’ gan James Ward o 1847. Rydym hefyd wedi cynnwys y tirlun ‘Farmers on Glyder Fach’ o ca.1980 gan Kyffin Williams, arlunydd Cymreig enwocaf diwedd yr 20fed ganrif.

 

Casgliad portreadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru yw’r casgliad mwyaf o bortreadau Cymreig yn y byd, yn cynnwys dros 65,000 o eitemau. Mae’r portreadau a ddewiswyd i fod yn rhan o Europeana 280 yn cynnig blas o’r portreadau amrywiol sydd gennym yn ein casgliad, o’r portread o Catherine Jones, Colomendy, c. 1740, gan yr arlunydd Cymreig Richard Wilson i’r portread o’r chwaraewr rygbi cenedlaethol Shane Williams gan David Griffiths o 2011.

 

Wedi ei gynnwys hefyd o fewn y prosiect mae’r gwaith ‘The Bellringer of Caernarvon in Costume of Trade’ gan John Cambrian Rowland. Mae hwn yn enghraifft wych o arlunydd crefftus cynhenid Cymreig a oedd yn gweithio yng Nghymru ddiwedd y 19eg ganrif. Mae ei ddarlun o ferch mewn gwisg genedlaethol Gymreig draddodiadol hefyd yn rhan annatod o’n dealltwriaeth o sut y datblygodd ein hymdeimlad o ‘Gymreictod’ yn y 19eg ganrif. Mae maes hanes celf Cymreig yn esblygu’n gyson, yn bennaf oherwydd gwaith haneswyr celf fel Peter Lord a Dr. Paul Joyner sydd wedi deall y rôl hanfodol a chwaraewyd gan arlunwyr gwlad o Gymru yn ystod y 18fed a’r 19eg ganrif i’r canon o hanes celf Cymreig. Rydym yn gobeithio, trwy gynnwys gwaith John Cambrian Rowland, ein bod yn tynnu sylw at yr angen i roi mwy o sylw i’r crefftwyr Cymreig a chwaraeodd ran annatod yn llunio hanes gweledol ein cenedl.

 

Oherwydd eu bod yn artisiaid Cymreig o fri rhyngwladol rydym wedi cynnwys ‘Vase of Flowers’, gan Gwen John o ca.1910 a ‘Studio with Gloves’ gan Shani Rhys James o 1993. Mae gwaith pryfoclyd Shani Rhys James, ‘Studio With Gloves’, yn enghraifft wych o sut mae celf Cymreig yn datblygu drwy’r amser i ymgorffori ffyrdd newydd a deinamig o feddwl.

 

Bydd y 280 o weithiau celf yn ffurfio casgliad arbennig ar yr ‘Europeana Art History Channel’ newydd, sy’n dwyn ynghyd beintiadau mwyaf dylanwadol Ewrop, llawysgrifau goliwiedig a lithograffau, ac yn darparu gweithiau o ansawdd uchel i ymwelwyr a fydd yn tynnu sylw at sut mae Ewrop yn unedig trwy ddiwylliant. Bydd y casgliad yn chwiliadwy, ac yn cael ei integreiddio i blatfform Europeana, ochr yn ochr â deunydd perthnasol arall o lyfrgelloedd, archifau, amgueddfeydd, a chasgliadau clyweledol Ewrop.

 

 

Morfudd Bevan

Curadur Celf Cynorthwyol

Postiwyd - 24-08-2016

Casgliadau / Digido

Kyffin Williams, ‘The Gathering, Farmers on Glyder Fach’

Dywedodd Kyffin Williams mai hwn yn un o’r gweithiau gorau a beintiodd erioed. Mae’n darlunio un o’i hoff olygfeydd o ffermwyr gyda’u cŵn defaid wedi dod at ei gilydd ar ben mynydd y Glyder Fach yng ngogledd Cymru yn yr eira o dan awyr dymhestlog.

Gellir dadlau mai Kyffin oedd yr arlunydd Cymreig enwocaf diwedd yr 20fed ganrif ac fel y nododd yr hanesydd celf Dr Gareth Lloyd Roderick, ef yw arlunydd ‘cenedlaethol’ poblogaidd Cymru. Cafodd ei wneud yn Academydd Brenhinol ym 1973.

Daeth defnydd Kyffin o baent olew trwchus, wedi ei osod gyda’i gyllell palette ar y cynfas, yn nodweddiadol o’i arddull a daeth yn eiconograffig. Gellir teimlo egni grymus Kyffin yn llifo o’i waith drwy ei ffordd unigryw o daenu’r paent. Dywedodd Kyffin Williams yn ei hunangofiant ‘Across the Straits’ mai ei nod mewn bywyd oedd cofnodi tir a phobl ei blentyndod yn Ynys Môn a gogledd-orllewin Cymru. Roedd yn wir yn arlunydd mynegiadol a honnai iddo greu ei waith gorau pan fyddai’n caniatáu iddo’i hun gael ei ‘… sgubo i ffwrdd mewn twymyn o afiaith neu hyd yn oed ddicter, gorau oll y byddai’r canlyniad terfynol; tra’r oedd meddwl yn ymwybodol yn ddieithriad yn drychinebus’. Fel epileptig teimlai obsesiwn dwys i beintio ac felly roedd yn arlunydd toreithiog – yn cwblhau hyd at dri phaentiad yr wythnos. Gallwn dybio hefyd bod ei frwydr ag iselder wedi chwarae rhan yn ei waith. Dywedodd Kyffin bod ‘… gwythïen felancolaidd yn rhedeg trwy’r rhan fwyaf o Gymry, melancoli sy’n tarddu o’r bryniau tywyll, y cymylau trymion a’r niwl môr gorchuddiol’.

Roedd gan y Llyfrgell Genedlaethol berthynas agos â Kyffin, a daeth carfan fawr o’i ystâd i’r Llyfrgell ar ôl ei farwolaeth yn 2006. Y Llyfrgell Genedlaethol sydd berchen ar y nifer fwyaf o weithiau Kyffin Williams yn y byd.

Mae’r llun yma’n rhan o Europeana 280, lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.

Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol

← Older Posts Newer Posts →

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog