Blog - Casgliadau

Postiwyd - 24-06-2016 Dim sylwadau

Casgliadau

Cydnabyddiaeth UNESCO i un o drysorau’r Llyfrgell

Yny Senedd nos Fawrth arysgrifiwyd wyth darn newydd o dreftadaeth ddogfennol ar Gofrestr DU Cof y Byd UNESCO.  Un eitem o Gymru yn unig oedd ymysg yr eitemau hyn, sef yr Arolwg o Faenorau Crucywel a Thretŵr, a luniwyd gan Robert Johnson yn 1587 ac sydd bellach yng ngofal Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

 

Mae’r arolwg hwn yn rhan o Gasgliad Badminton yng Nghasgliad Mapiau’r Llyfrgell.  Fel arolygon stad eraill o’r cyfnod mae’n cynnwys disgrifiad testunol o’r stad, ei faint, ei eiddo a’i thenantiaid; ond yn wahanol i arolygon eraill mae’r arolwg hwn hefyd yn cynnwys set o fapiau a luniwyd fel rhan o’r arolwg.  Hwn yw’r esiampl cynharaf o atlas stad fawr a ddyluniwyd fel cyfrol cydlynol o fapiau stad addurnol.

map00218

map00180

map00173

 

Mae’r arolwg yn cynnwys y set cynharaf o fapiau stad ar gyfer Cymru sydd mewn bodolaeth ac mae’n gofnod unigryw o’r ardal mewn cyfnod arbennig; ei arwyddocad arbennig yw mai hwn yw’r esiampl cynharaf o’i fath sydd mewn bodolaeth ac felly’n rhagflaenydd i’r holl arolygon hwyrach sy’n cynnwys mapiau, wnaeth ddim ymddangos tan dwy ganrif yn ddiweddarach ar y cyfan.

 

Yn y seremoni, siaradodd y Llyfrgellydd Linda Tomos am y Llyfrgell ac roedd yn fraint i mi roi cyflwyniad am yr arolwg i’r gynulleidfa, oedd yn cynnwys Prif Weinidog Cymru, Carwyn Jones, a aeth ymlaen wedyn i gyflwyno’r gwobrau i bob sefydliad, gan gynnwys y Llyfrgell, a dderbyniwd gan ein llywydd, Rhodri Glyn Thomas.

IMG_20160621_173733

Os ydych am weld y gyfrol, mae’n cael ei harddangos yng ngwagle arddangos Peniarth yn ystod y dyddiau nesaf ac mae fersiwn ddigidol i’w weld ar wefan y Llyfrgell.

 

 

 

Huw Thomas

Curadur mapiau

Postiwyd - 16-06-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido

Benjamin West, ‘Dr Richard Price’

Ganwyd Benjamin West yn Springfield, Pennsylvania yn 1738, ac roedd yn arlunydd hanes mynegiannol grymus. Roedd West yn hyderus iawn pan oedd yn ifanc a theimlai mai dyn a ragdynghedwyd i enwogrwydd ydoedd. Cychwynnodd fel peintiwr portread hunanddysgedig yn Pennsylvania ond cafodd ei gomisiynu’n fuan i ddarlunio golygfeydd hanesyddol. Gyda chymorth y Gweinidog Anglicanaidd, y Parchedig William Smith, teithiodd i’r Eidal lle cafodd ei groesawu fel artist dan nawdd ac o ganlyniad medrodd deithio i Lundain a dod yn arlunydd hanesyddol i’r Brenin Siôr III ym 1772. Daeth yn adnabyddus yn Llundain fel y ‘Raphael Americanaidd’. Daeth yn fwyaf adnabyddus am ei beintiadau hanesyddol yn y traddodiad neo-glasurol. Daeth yn ail lywydd yr Academi Frenhinol ym 1792 ar ôl chwarae rôl allweddol i sicrhau nawdd ar gyfer yr Academi. Mae ei waith enwocaf ‘The Death of General Wolfe’ o 1770 yn torri tir newydd gan iddo beintio hanes a oedd yn cynnwys elfennau o Ramantiaeth a Realaeth. Trwy’r gwaith hwn, llwyddodd yn ddod i ben ag adfywio diddordeb yn y genre a ddaeth yn adnabyddus fel peintio hanes modern. Cafodd ei gomisiynu’n ddiweddarach i greu gwaith ar gyfer Castell Windsor a Chapel Sant Siôr a arweiniodd at gomisiynau pellach yn y gymuned grefyddol, a daeth yn adnabyddus fel prif beintiwr pynciau crefyddol yn Lloegr.

Mae’n amlwg felly paham y dewiswyd West i beintio’r portread hwn o Dr Richard Price. Roedd Dr Richard Price yn athronydd moesol, yn bregethwr ac yn fathemategydd Cymreig. Roedd hefyd yn anghydffurfiwr â diddordeb dwfn mewn gwleidyddiaeth. Cafodd ei eni yn Llangeinwyr, Morgannwg, De Cymru ond bu’n byw a gweithio am y rhan fwyaf o’i oes yn Llundain. Dangosir Dr. Richard Price yn ei stydi, yn darllen llythyr o 1784 oddi wrth Benjamin Frankin a oedd yn gyfaill agos i Price am flynyddoedd lawer. Ysgrifennodd Price yn ei ddyddiadur llaw-fer am eistedd i’r portread hwn ac mae’r dyddiadur yn rhan o gasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru (NLW MS 20721A). Dyma’r unig bortread swyddogol o’r athronydd moesol hynod bwysig yma, er bod dau fersiwn arall yn bodoli.

Mae’r llun yma’n rhan o Europeana 280, lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.

Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol

Postiwyd - 30-05-2016

Arddangosfeydd / Casgliadau

Hanner Tymor yn y Llyfrgell

Pa ffordd well i dreulio gwyliau hanner tymor na thrwy ymweld â rhai o’n harddangosfeydd?

Antur ar bob tudalen…

Dewch ar antur i fyd y llyfr yng nghwmni rhai o gymeriadau mwyaf anturus ein llenyddiaeth?  Cewch gwrdd â’r Twrch Trwyth, Twm Siôn Cati, Eric Jones, Barti Ddu a SuperTed yn ein harddangosfa a gweld eitemau diddorol o’r casgliad fel llawysgrifau gwreiddiol cyfres Y Llewod, clipiau o’r cartŵn poblogaidd SuperTed a chopi argraffiad cyntaf o The Hobbit i enwi ond ambell beth.

Cewch ddarganfod eich antur eich hun yn ein wigwam darllen, ceisio cwblhau’r llyfr gweithgareddau a chwarae rhai o’n gemau digidol newydd.

Neu beth am greu eich antur eich hun draw yn Hafan?   Creu campwaith ar y bwrdd du enfawr, chwarae â geiriau ar y pad ysgrifennu magnetig a chreu clip ffilm yn yr orsaf animeiddio.  Boed ar y tir, yn yr awyr, o dan y môr neu yn y gofod (ac yn y Llyfrgell!) mae antur ar bob tudalen…

#FyAnturFawr

Gwthio Ffiniau

Arddangosfa arall sy’n werth ymweld â hi yw Girlguiding Cymru: Gwthio Ffiniau.  Yn edrych ar hanes mudiad Girlguiding Cymru o’i sefydlu yn 1910 hyd heddiw drwy archif Girlguiding Cymru a chasgliadau’r Llyfrgell.  Cewch weld paentiadau gan Kyffin Williams, gwisgoedd hen a newydd, ffotograffau a chlipiau fideo o Archif Sgrin a Sain Genedlaethol Cymru, ynghyd â thapestri bendigedig a gafodd ei greu yn arbennig ar gyfer yr arddangosfa gan y Trefoil Guild.

Ymunwch â ni i edrych ar sut y mae’r mudiad wedi gwthio ffiniau ac yn parhau i ddylanwadu ar fywydau merched heddiw.  Dysgwch sut i blygu tei fel sydd i’w gweld ar yr hen wisgoedd, neu sut i gyfathrebu drwy semaffor.  Casglwch lyfryn gweithgareddau Rainbows neu basport Brownies – fedrwch chi ei orffen?  Os ydych chi ychydig yn hŷn, beth am drio cwblhau cerdyn gwaith y Guides?  Beth bynnag yw’ch oedran, mae gweithgaredd i chi.

#GwthioFfiniau

Postiwyd - 27-05-2016

Casgliadau / Digido

James Ward, ‘An Overshot Mill in Wales’

Europeana 280 yw’r fenter ar y cyd rhwng Europeana, sef platfform digidol treftadaeth ddiwylliannol Ewrop, a’r Comisiwn Ewropeaidd lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.  Y bwriad yw dathlu’r amrywiaeth odidog o gelf sy’n adrodd stori unigryw am dreftadaeth celf Ewrop a sut mae wedi esblygu dros amser ac i ddangos i bobl sut mae eu gwlad yn rhan o’r dreftadaeth gelfyddydol honno. Mae’r 10 o weithiau a ddewiswyd gan Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn portreadu cyfoeth hanes gweledol Cymru ac yn pwysleisio bod Cymru’n ymfalchïo yn ei thraddodiad artistig gwych. Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol.

Yr hyn sy’n ganolog i hanes celf Cymru, yn naturiol, yw ei thirwedd godidog. Daeth Cymru yn gyrchfan ffasiynol i arlunwyr yn ystod ail ran y 18fed ganrif. Ni allai pobl deithio i Ewrop bellach oherwydd Rhyfeloedd Napoleon (yn arbennig ar gyfer y ‘Daith Fawr’), ac felly trodd yr arlunwyr eu sylw at Brydain. Roedd Cymru gyda’i thirwedd fynyddig lawn cestyll, ei hiaith unigryw a’i mytholeg yn denu arlunwyr o bob rhan o Brydain. Dadleua’r hanesydd celf Peter Lord yn ei waith Gwenllian: ‘… roedd y deallusion Saesneg y gweld Cymru fel lle rhyfedd a hynafol, ac roedd arferion, gwisg ac iaith y bobl yn perthyn i oes arall, ystyrid y rhinweddai hyn yn ddeniadol.’ Daeth Cymru yn boblogaidd iawn gydag arlunwyr yn dilyn gweithiau fel tirluniau Richard Wilson (1712/13-1782) a Tours in Wales Thomas Pennant (1726-1798).

Fe ystyrir James Ward (1769-1859) yn un o artistiaid mwyaf blaenllaw mudiad Rhamantaidd Prydain ac mae ei waith ‘Aberdulais Mill’ yn esiampl wych o sut gwnaeth Cymru denu arlunwyr o ar draws Prydain yn ystod y 18fed a’r 19eg Ganrif wrth iddynt chwilio am y pictiwrésg.

Roedd James Ward yn lliwydd gwych, yn ddyluniwr celfydd iawn, yn brintiwr a hefyd yn arlunydd anifeiliaid rhagorol. Fe’i hystyrir yn un o artistiaid mwyaf blaenllaw mudiad Rhamantaidd Prydain. Cafodd ei ethol i’r Academi Frenhinol ym 1811 a chynhyrchodd filoedd o weithiau mewn amrywiaeth o gyfryngau a phynciau o dirluniau, portreadau, astudiaethau anifeiliaid, i genre a phaentiadau hanesyddol. Fel y dywed yr awdur Edward. J. Nygren, mae ei weithiau yn datgelu ‘… amrywiaeth anhygoel o fynegiadaeth weledol ac emosiynol … roedd y cyffredin â’r anarferol yn denu llygad Ward. Byddai’r mopiau cadach a’r ambrosia, yr ysguboriau a’r adfeilion, y coed cnotiog a’r dynion garw, y ceffylau trotian a’r Cossacks cwsg i gyd yn denu ei sylw’. Medrai ddod a’i waith yn fyw wrth ddefnyddio strociau brwsh cyflym.

Fel y gwelir yn y gwaith hwn o Felin Aberdulais sydd ar lan yr Afon Dulais, Aberdulais ger Castell-nedd, roedd yn beintiwr Rhamantaidd ac mae’n amlwg ei fod yn feistr ar bortreadu golau. Mae ei sylw i fanylion yn anghymharol yn y gwaith hwn, ac mae ei arbenigedd wrth beintio ffurf yr anifail yn hollol amlwg i bawb.

Roedd Melin Aberdulais a’i lleoliad pictiwrésg yn dynfa i nifer o artistiaid, gan gynnwys yr artist enwog J.M.W. Turner ym 1796. Tynnwyd pŵer o’r rhaeadr hon i gynhyrchu copr ers 1584, gan ddod i ben yn yr 17eg ganrif. Fe’i defnyddiwyd yn ddiweddarach ar gyfer melino grawn ac yna i gynhyrchu tunplat. Roedd gan Ward arddull eclectig o ganlyniad i’w ddylanwadau amrywiol, o’r Artistiaid Clasurol i’r Hen Feistri a’r arlunwyr cyfoes. Creodd hefyd weithiau fel ei gampwaith ‘Gordale Scar’ ym 1815 a oedd yn chwilio am yr aruchel.

 

Postiwyd - 12-05-2016

Arddangosfeydd / Casgliadau

Cerdded Dan y Wenallt

Dylan_Logo

Dethlir Dydd Rhyngwladol Dylan Thomas bob blwyddyn ar 14 Mai, y dyddiad pryd perfformiwyd ‘Under Milk Wood‘ gyntaf ym 1953 yn y Poetry Center, Efrog Newydd. Priodol felly yw thema ‘Dan y Wenallt’ ar gyfer arddangosfa a drefnir yn y Llyfrgell eleni i nodi’r achlysur.

Mae’r arddangosfa, sy’n cynnwys deunydd o blith ein casgliadau cyfoethog ac amrywiol, yn gyfle i bawb weld eitemau sy’n adlewyrchu poblogrwydd y gwaith hwn, o’r perfformiadau cynharaf hyd heddiw. Gobeithiwn y bydd ymwelwyr yn cael cyfle i weld sut aeth Dylan ati i greu ‘Under Milk Wood’, a’r modd y mae’r gwaith wedi cael ei ddehongli a’i addasu dros y blynyddoedd ar lwyfan a thrwy gyfrwng ffilm, animeiddiad a recordiadau sain. Ymhlith y papurau sydd i’w gweld mae sgets enwog gan Dylan Thomas o’r pentref dychmygol Llareggub, a ddangosir yn dilyn pleidlais arlein ddiweddar, ynghyd â llythyr gan Dylan at ei asiant llenyddol yn Awst 1953 ble mae’n trafod ail-ysgrifennu ‘Under Milk Wood’, sgript o’r ddrama radio, a’r sgôr gerddorol gan ei gyfaill oes Daniel Jones. Bydd rhai o’r eitemau i’w gweld ar ein harddangosfa ar-lein.

Yn ystod y degawd diwethaf mae’r Llyfrgell wedi gwneud cryn ymdrech i ychwanegu at ei chasgliad o lawysgrifau Dylan Thomas, a cheir yma gyfoeth o ddeunydd mewn sawl cyfrwng. Gobeithiwn y bydd rhain yn cynorthwyo ymchwilwyr sy’n awyddus i ddysgu mwy am y bardd a’i waith. Mae drafftiau o’i weithiau, rhestri geiriau a llythyrau gan Dylan, yn arbennig, yn datgelu llawer am ei ddulliau o ysgrifennu a’i allu eithriadol fel bardd ac awdur.

Yng nghanol y llawysgrifau a welir mae llythyr a brynwyd yn ddiweddar gan y Llyfrgell oddi wrth Dylan Thomas at Elizabeth Reitell. Anfonwyd y llythyr o’r Boat House, Talacharn, ym Mehefin 1953, yn fuan wedi i Dylan ddychwelyd o’r Unol Daleithiau, a llai na phum mis cyn ei farwolaeth. Mae tystiolaeth o’r cas yr oedd ynddo fod y llawysgrif hon, ynghyd â llythyr arall sydd eisoes yn ein casgliadau, wedi bod ym meddiant yr un casglwr ar un adeg, ac rydym yn hynod falch aduno eitemau sydd wedi eu gwahanu dros y blynyddoedd.

Mae’r arddangosfa yn dechrau ar ddydd Sadwrn, 14 Mai, ac ar agor i ymwelwyr tan 21 Mai; mynediad yn rhad ac am ddim.

Ymunwch â ni mewn taith Dan y Wenallt…

Siân Bowyer

Postiwyd - 25-04-2016

Casgliadau / Digido / Digitisation / Research / Ymchwil

Datganoli o fewn undod y Deyrnas Unedig

Yng nghasgliad Gladstone, diddorol oedd darllen yn y bamffled Home Rule and Imperial Parliament gan Major S. Flood Page. Mae’n debyg mai gŵr busnes oedd Page, a fu’n gynorthwydd i Marconi.

 

 

Gan ein bod newydd edrych yn ôl ar gan mlynedd ers Gwrthryfel y Pasg yn Iwerddon atgoffwyd fi fod  nifer fawr o bamffledi Gladstone yn ymdrin ag ymgais y cyn Brif weinidog i roi hunan-lywodraeth i Iwerddon. Anfonwyd y daflen yma gan Page at Gladstone a gwelir tystiolaeth amlwg fod Gladstone wedi darllen y daflen gan roi sylwadau arni yn ymyl y dudalen, fel a wnelai. Diddorol yw nodi fod nifer fawr o syniadau’r awdur wedi ei gwireddu i raddau helaeth.

 

Awgrymodd Page y dylai polisiau datganoli Gladstone i’r Iwerddon gael eu gweithredu yng ngwledydd eraill Prydain hefyd. Ond wrth edrych ar nodiadau Gladstone ar ochrau’r dudalen ymddengys ei fod yn cwestiynu hyn.

 

Rhagwelodd Page gyfnod o ddatganoli o’r Llywodraeth ganolog yn San Steffan i wledydd eraill Prydain gan gynnwys Cymru. Dyma beth sydd wedi digwydd wrth gwrs yng Nghymru, Iwerddon a’r Alban. Mae sôn hefyd yn y bamffled am ddatganoli i siroedd unigol yn Lloegr.

 

Diddorol hefyd yw fod Page yn awgrymu’r pŵerau gellid eu datganoli a bod rhain yn agos iawn i’r pŵerau sydd eisioes wedi eu datganoli neu o dan drafodaeth i’w datganoli. Yn ganolog i’w ddadl yw’r pwyslais fod anghenion gwahanol gan wledydd y Deyrnas Unedig. Drwy annog system Ffederal pwysleisia y byddai rhoi rhagor o reolaeth i’r bobl yn gadael amser i wleidyddion San Steffan lunio deddfau pwysig Cenedlaethol a rhyngwladol yn hytrach na lleol yn unig.

 

Credai Page y dylai’r llywodraethau unigol fod yn gyfrifol am addysg, trethiant, gwasanaethau cyhoeddus, llafur, trwyddedau, tai i’r tlodion, budd-daliadau a nifer o gwestiynau cymdeithasol.

 

Awgrymodd hefyd y dylai tymor y seneddau unigol fod yn benodol ac yn bedair blynedd. Diddorol yw darllen y gwelai datganoli fel rhywbeth hanfodol i gadw Ymerodraeth Prydain yn fyw.

 

Fel y gwelwch, mae adlais cryf o nifer o’r syniadau yma yn nhrefniadau datganoli fel maent wedi datblygu ac ar fin datblygu ymhellach.

 

 

Hywel Lloyd

Postiwyd - 13-04-2016

Casgliadau / Digido / Digitisation / Newyddion a Digwyddiadau / Ymchwil

Ein Ysgolhaig Preswyl Wikidata

Y Cyntaf yn y Byd 

Ers i’r Llyfrgell Genedlaethol benodi Wicipediwr Preswyl ym mis Ionawr 2015 mae llawer o gydweithredu diddorol a chyffrous wedi digwydd, ac mae’r Llyfrgell bellach yn arloesi syniad newydd sbon – Rhoi mynediad i fetadata’r Llyfrgell i arbenigwr Wikidata fel y gall ei droi i mewn i ddata cyswllt.

Nid yw’r syniad o Ysgolheigion Preswyl ‘Wicipedia’ yn newydd, ac mae’r cynllun, sy’n rhoi mynediad am ddim i gasgliadau Llyfrgell i olygyddion Wicipedia gwirfoddol, wedi cael ei rhedeg gan Lyfrgell Wicipedia yn yr Unol Daleithiau am nifer o flynyddoedd, ond mae’r syniad o ddod ag arbenigwr Wikidata i mewn i weithio gyda setiau data, fel ysgolhaig preswyl, yn hollol newydd.

Mae Wikidata yn gronfa ddata cyswllt y gellir eu darllen a’i olygu gan bobl a pheiriannau. Mae’n cynnwys miliynau o ddarnau o ddata ar bob math o bynciau, sydd yn cysylltu â’i gilydd i ffurfio bwrlwm o wybodaeth ac, fel pob prosiect Wici, mae unrhyw un yn gallu cyfrannu ac ailddefnyddio’r Wikidata am ddim.

Data Map

Sampl o gasgliad enfawr o ffotograffau Geoff Charles sydd gan y Llyfrgell. Gall casgliadau gael eu harchwilio yn ddaearyddol yn hawdd gan ddefnyddio Wikidata.

Timeline

Defnyddiwyd Wikidata i greu’r llinell amser Histropedia yma o Gasgliadau’r Llyfrgell Genedlaethol gydag erthyglau Wikipedia.

 

Simon Cobb yw’r  ysgolhaig Wikidata cyntaf . Mae Simon newydd raddio o Brifysgol Aberystwyth gydag M.A. mewn Astudiaethau Gwybodaeth a Llyfrgellyddiaeth a bellach yn gweithio i Lyfrgell Prifysgol Leeds. Ar eu benodiad fel Ysgolhaig Wikidata fe ddiweddodd;

 

“Byddaf yn gweithio i ychwanegu rhai o gasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru i Wikidata, ynghyd â metadata o ansawdd uchel a fydd yn cysylltu eitemau unigol i leoedd cysylltiedig, pobl, eitemau a llawer mwy. Mae gan y prosiect y potensial i ddatgelu cysylltiadau newydd a diddorol rhwng deunyddiau, o fewn y Llyfrgell Genedlaethol ac ymhell y tu hwnt, a hyn yw’r peth mwyaf cyffrous  am y cyfle i weithio gyda data’r Llyfrgell Genedlaethol a Wikidata. “ *Cyfieithiad o’r Saesneg

 

Wikidata_Edit-a-thon_at_National_Library_of_Wales_05

Ein Hysgolhaig Wikidata newydd yn gwirfoddoli mewn Golygathon Wikidata yn y Llyfrgell Genedlaethol.

 

Tasg gyntaf ein gwirfoddolwr bydd defnyddio metadata 3000 o ddelweddau o gasgliad Tirlun Cymru, sydd ar gael ar Wikimedia Commons, er mwyn creu data cyswllt manwl. Yna bydd Simon yn gweithio gyda’r Llyfrgell a gwirfoddolwyr yn y gymuned Wikidata i archwilio ffyrdd newydd o archwilio a dadansoddi’r data a delweddau cysylltiedig.

Wikidata landscape

Delwedd o Gasgliad Tirlun Cymru sy’n dangos lefel y manylder a fydd yn cael i greu ar gyfer pob delwedd.

 

Mae Wikidata yn cynnwys dros 17 miliwn o gofnodion yn barod ac yn tyfu’n gyflym. Ar yr un pryd mae datblygwyr meddalwedd yn creu offer arloesol ar gyfer archwilio a dadansoddi’r data yma. Y gobaith yw y bydd rhannu data Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn agored ar gyfer prosiectau fel hyn, yn galluogi ac ysbrydoli defnydd cyhoeddus o’n casgliadau digidol a data mewn nifer o ffyrdd cyffrous ac arloesol.

Mae’r cynllun prawf yma yn cael ei gefnogi gan Lyfrgell Wikipedia, a’r gobaith yw y gellir ei defnyddio i ddenu sefydliadau diwylliannol eraill i gynnal prosiectau tebyg yn y dyfodol agos.

Jason Evans

Wicipediwr Preswyl

 

Tagiau: , , , ,

Postiwyd - 28-03-2016

Casgliadau / Digido

Oriel newydd o fapiau a llawysgrifau digidol

 

Ers mis Rhagfyr, mae’r eitemau a’r casgliadau a ganlyn wedi mynd yn fyw
yn Yr Oriel Ddigidol ar wefan LlGC yn ogystal â’r catalog:

 

NLW MS 24068F: Confirmatio of Henry de Gower

Dogfen femrwn Ladin a grëwyd ar yr 21ain o Fai, 1328, sy’n datgelu
amgylchiadau etholiad y Meistr Henry de Gower yn Esgob Tyddewi.

 

Peniarth MS 109: Barddoniaeth Lewys Glyn Cothi

Cyfrol o gywyddau yn llaw’r bardd Lewys Glyn Cothi, sy’n cynnwys cerddi
mawl a marwnadau i uchelwyr Cymru.

 

Brogyntyn MS I.27: Llyfr Liwt Brogyntyn

Llyfr yn cynnwys cerddoriaeth ar gyfer y liwt a gopïwyd tua 1595, ac
adysgrifau o gerddi, marwnadau a miscellanea cyfreithiol.

 

Peniarth MS 513D: Llyfr Ryseitiau Merryell Williams

Cyfrol o ryseitiau coginio a meddyginiaethol a gasglwyd gan Merryell
Williams o Ystâd Ystumcolwyn, Sir Drefaldwyn, ddiwedd yr ail ganrif ar
bymtheg a dechrau’r ddeunawfed ganrif.

 

NLW MS 22102A: Hunangofiant y milwr, Thomas Jeremiah

Hunangofiant Thomas Jeremiah, milwr o’r 23ain Catrawd y Ffiwsilwyr
Brenhinol Cymreig, a ysgrifennwyd tua 1837.

 

NLW MS 22102A: Dyddgoviant William Owen Pughe

Dyddiadur y geiriadurwr a’r hynafiaethydd, William Owen Pughe
(1759-1835), rhwng 1811-1835.

 

NLW MS 22102A: Llyfr Swynion John Harries

Llawysgrif o lyfrgell John Harries o Bantcoy, Cwrtycadno, Sir
Gaerfyrddin, astrolegydd a meddyg, yn cynnwys nifer o swynion
darluniadol ac arwyddion astrolegol.

 

Papurau Syr John Rhŷs

Llythyrau a chardiau oddi wrth Whitley Stokes, 1871-1909

 

 

Adran Mapiau:

 

 

Adran newydd sbon ar wedi’i neilltuo i fapiau hanesyddol. Mae’n cyflwyno dros 300 o fapiau,

gan gynnwys ‘Prima Europe Tabula’ gan Ptolemy – map hynaf ein casgliad, ‘Cambriae Typus

Humphrey Llwyd, map prawf o Gymru gan Christopher Saxton, cyfresi cyfan o

fapiau sirol o’r 16eg a’r 17eg ganrif a mapiau morwrol.  Mae’r adran hefyd yn arddangos dros 200

o fapiau ystadau ar-lein am y tro cyntaf erioed.

 

Mae’r holl eitemau i’w gweld drwy’r syllwr newydd sy’n galluogi defnyddwyr i:

– glosio i mewn ac allan;

– ehangu i weld sgrin lawn;

– gweld manylion o gofnod catalog yr eitem;

– ymgorffori’r syllwr ar wefannau eraill.

 

Morfudd Nia Jones

Postiwyd - 24-03-2016

Casgliadau / Heb ei gategoreiddio

Beibl Mari Jones: Un o drysorau cudd y Llyfrgell

Hyfryd oedd gweld Beibl Mari Jones yn dychwelyd i’r Bala yn ddiweddar i gael ei ddangos i blant ysgolion cynradd a’i arddangos yng nghanolfan Byd Mary Jones. Mae’r Beibl hwnnw fel arfer yn cael ei gadw yn Archif Cymdeithas y Beibl ym Mhrifysgol Caergrawnt, a rhoir lle pwysig i stori Mari Jones yn hanes sefydlu’r Gymdeithas honno.

Ydych chi’n gyfarwydd â stori Mari Jones? Ac oeddech chi’n gwybod bod ‘Beibl Mari Jones’ hefyd i’w gael yng nghasgliadau’r Llyfrgell Genedlaethol? Ar yr olwg gyntaf, does dim byd i awgrymu cysylltiad rhwng yr hen Feibl hwn a Mari Jones. Mae’r dystiolaeth allweddol i’w chanfod mewn llythyr byr sy’n esbonio ei gefndir …

Pwy oedd Mari Jones?

Mae stori Mari Jones wedi ei hadrodd droeon dros y blynyddoedd. Dyma’r ferch 15 oed, yn y flwyddyn 1800, a gerddodd tua 25 milltir yn droednoeth o’i chartref yn Llanfihangel-y-Pennant, ger Dolgellau, i’r Bala er mwyn prynu copi o’r Beibl gan y Parchedig Thomas Charles.

Dywedir bod taith Mari wedi cael cymaint o argraff ar Thomas Charles fel iddo gynnig i’r Religious Tract Society bod cymdeithas yn cael ei sefydlu i ddarparu Beiblau i Gymru. Cyfrannodd ei stori tuag at ysbrydoli’r mudiad a arweiniodd  a’r sefydlu Cymdeithas y Beibl ym 1804.

Mwy nag un ‘Beibl Mari Jones’?

Sut felly y gellir galw hwn yn ‘Feibl Mari Jones’ hefyd? Mae’n ymddangos bod mwy nag un ohonynt: mae’r llythyr sy’n ymwneud â’r Beibl hwn yn cefnogi’r gred bod Mari wedi prynu tri chopi o’r Beibl wedi iddi gyrraedd y Bala, un iddi ei hun (sef yr un a fu yn y Bala yn ddiweddar) a dau arall i’w rhoi i aelodau eraill o’r teulu.

Mae’r llythyr yn dweud bod hwn yn un o’r tri Beibl y rhoddodd Thomas Charles i Mari Jones, yr un y rhoddodd hithau i Lydia Williams. Mae awdur y llythyr, Lizzie Rowlands, hefyd yn esbonio sut y daeth y Beibl i’w meddiant: bod Lydia Williams wedi ei roi iddi pan oedd ar wely ei angau, a bod hithau wedyn wedi ei roi i’r Dr Lewis Edwards, Prifathro Coleg y Methodisitiaid Calfinaidd yn y Bala.

Tybed felly beth ddigwyddodd i’r trydydd ‘Beibl Mari Jones’?

Mae casgliadau’r Llyfrgell Genedlaethol yn cynnwys dros 6 miliwn o lyfrau, dros 1.5 miliwn o fapiau, 950,000 o ffotograffau, 250,000 awr o ffilm a theledu, 150,000 awr o raglenni radio a sain, 50,000 o ddarluniau ynghyd â’r casgliad archifol mwyaf yng Nghymru.

Mae trysorau lu i’w canfod yn y casgliadau hyn a chymaint mwy i’w ddarganfod yma.

 

Dr Dafydd Tudur, Rheolwr Isadran Mynediad Digidol

 

Postiwyd - 08-02-2016

Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Y peth tywyllaf am Affrica…

The darkest thing about Africa has always been our ignorance of it”. Mae geiriau George Kimble, y daearyddwr yn dal yn wir ddegawdau’n ddiweddarach.

Mae plant ysgol Ceredigion wedi ceisio newid y sefyllfa hon rhywfaint. Yn ddiweddar derbyniodd y sir Wobr Link2Learn gan yr HSBC/Cyngor Prydeinig am ragoriaeth ac arloesedd am gefnogi cysylltiad rhyngwladol rhwng ysgolion a dinasyddiaeth fyd-eang. Defnyddiwyd arian y wobr Link2Learn yn ddoeth i wella ymwybyddiaeth o ddiwylliannau, daearyddiaeth, hanes ac ieithoedd amrywiol Affrica.

Yn 2013, cymerodd 36 o ysgolion cynradd y sir ran mewn menter gyffrous i ddysgu mwy am Affrica a hefyd i gryfhau’r cysylltiadau presennol gyda Lesotho a Malawi.

Anfonwyd map cotwm o wahanol wledydd Affrica i bob ysgol a gofynnwyd iddynt ateb cwestiynau am y wlad. Yna darluniwyd y mapiau gan y disgyblion gan ddefnyddio’r wybodaeth yr oeddent wedi ei chasglu. Ffrwyth y llafur hwnnw yw’r map naw metr sgwâr anhygoel, lliwgar a chwbl unigryw hwn o’r cyfandir.

Yn ddiweddar pan gynigiwyd y map fel rhodd gan Gyngor Sir Ceredigion, ein hymateb oedd “Ie, plîs, rhaid i ni ei gael!” Wel dyna ychwanegiad arbennig ac annisgwyl at ein daliadau cartograffeg!

Gyda llaw, mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru gasgliad sylweddol o fapiau ac atlasau a gyhoeddwyd o Affrica, ac yn wir mae ganddi gasgliad helaeth o fapiau tramor modern byd-eang. Mae gwybodaeth am y rhain ar gael ar wefan y Llyfrgell ac yn y catalog ar-lein.

 

Gwilym Tawy

← Older Posts Newer Posts →

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog