Blog - Digido

Postiwyd - 22-12-2015

Casgliadau / Digido / Digitisation / Newyddion a Digwyddiadau

Darlunio’r Nadolig gan mlynedd yn ôl

A hithau yn agosáu at dymor y Nadolig, mae nifer wedi bod yn brysur yn ysgrifennu eu cardiau Nadolig er mwyn eu postio cyn y dyddiadau postio olaf.

Mae’r ddelwedd a bortreadir ar gardiau Nadolig heddiw yn amrywio – mae rhai yn darlunio Stori’r Geni gyda’r baban Iesu yn gorwedd mewn preseb; y doethion yn teithio o’r Dwyrain; y dyrfa o’r llu nefol; neu’r bugeiliaid yn gwarchod eu praidd liw nos, gydag eraill yn cynnwys symbolau Cristnogol megis y seren neu golomen wen.  Mae rhai cardiau yn darlunio traddodiadau Nadolig gyda gwrthrychau fel coeden wedi’i haddurno, celyn, canhwyllau, neu ffigyrau megis Siôn Corn neu ddynion eira.  Mae eraill yn darlunio golygfa aeafol gyda thrwch o eira ar lawr, neu’n portreadu anifeiliaid sy’n gorfod ymgodymu gyda’r fath hinsawdd.  Ceir weithiau ambell i olygfa o Nadolig Fictoraidd er mwyn ein hatgoffa ni o Nadolig ‘perffaith’ yr oes o’r blaen, neu dro arall ceir darlun digrif i bortreadu hwyl yr Ŵyl.

Gwelwyd delweddau tebyg ar gardiau Nadolig oedd yn bodoli ryw ganrif yn ôl.  Fodd bynnag, o chwilota drwy archif ddigidol Rhyfel Byd Cyntaf a’r profiad Cymreig | The Welsh experience of the First World War a geir trwy ymweld â cymru1914.org, gellir dod ar draws cardiau a gynhyrchwyd yn arbennig ar gyfer y milwyr i’w hanfon adref yn ystod blynyddoedd y Rhyfel Mawr.  Byddai catrodau a bataliynau yn cynhyrchu cardiau arbennig gan adlewyrchu yn aml eu gorchestion milwrol mewn brwydrau yn ystod y flwyddyn a fu, neu eu dyheadau am y dyfodol.  Trwy glicio ar y canlynol, gellir gweld esiampl o garden 1916; 1917; 1918; a charden Nadolig gyda thestun Cymraeg ar y blaen gan y 38th (Welsh) Division.

Gwelais un garden yng nghanol yr archif ddigidol fodd bynnag, na fyddai modd i chi wybod iddi gael ei hanfon yn ystod y Rhyfel Mawr.  Mae’n ddyluniad clasurol gyda defnydd arbennig o liw aur, gwyrdd a coch wrth ddarlunio celyn.

Daw’r garden o blith casgliad llawysgrifau’r Parchedig William David Roberts, fu’n rheithor ym mhlwyf Llanfair, ger Harlech rhwng 1913-1926.  Fodd bynnag, nid dyluniad y garden sydd o ddiddordeb pennaf, ond yr hyn sydd wedi’i ysgrifennu y tu mewn iddi.  Mae’r cyfarchiad yn darllen “TO Mr Roberts.  FROM The Belgians – Llanfair”.  Yn ôl y marc post, postiwyd y garden ar 22 Rhagfyr 1915.

Wrth ddarllen trwy weddill y llawysgrif y mae’r garden hon yn perthyn iddi, gellir gosod y garden yn ei chyd-destun hanesyddol.  Mae’r papurau yno yn tystio i bwyllgor gael ei ffurfio i gynorthwyo ffoaduriaid Belgaidd yn Llanfair ym mis Hydref 1914, gyda W. D. Roberts yn ysgrifennydd ar y pwyllgor.  Gyda’r modd i gynnig llety i chwech mewn tŷ wedi’i ddodrefnu, cyrhaeddodd y Belgiaid ganol Rhagfyr y flwyddyn honno gan ymgartrefu ym Mrondirion tan Mai 1916.

Mae’n amlwg i drigolion Llanfair wneud eu gorau i ddarparu ar gyfer y rheiny oedd wedi ffoi o’u gwlad oherwydd goresgyniad byddin yr Almaen ar Wlad Belg ar 4 Awst 1914.  Amcangyfrifwyd i dros 250,000 gael lloches ym Mhrydain yn ystod blynyddoedd y Rhyfel Mawr.  Gwelwyd posteri recriwtio fel yr un yma yn dwyn perswâd ar fechgyn y wlad i ymrestru oherwydd yr hyn a ddigwyddodd yr haf hwnnw.

Wrth i ni heddiw arddangos y cardiau Nadolig a dderbyniwn oddi wrth ein teulu a’n ffrindiau, cofiwn am y ffoaduriaid hynny a ddaeth ganrif yn ôl i’r wlad hon i geisio lloches rhag erchyllterau dyn.  Nid peth newydd yw gorfod ffoi fodd bynnag.  Heddiw, yn yr unfed ganrif ar hugain, ceir dros 20 miliwn o ffoaduriaid o gwmpas y byd, ac wrth i ni ddathlu a galw i gof y Nadolig cyntaf hwnnw, cofiwn mai ffoadur fu’r baban hefyd.

 

D. Rhys Davies

Postiwyd - 21-12-2015

Casgliadau / Digido / Digitisation / Heb ei gategoreiddio / Research / Ymchwil

Ffotograffiaeth Geoff Charles!

Mae cyfraniad Geoff Charles i ffotograffiaeth Cymru yn unigryw. Bu’n gweithio fel ffoto-newyddiadurwr o’r 1930au hyd at y 1970au a daeth at y gwaith hwnnw gyda dawn naturiol a chydymdeimlad dwfn â’i destun. Cofnododd yn arbennig ddigwyddiadau a phersonoliaethau y Gymru Gymraeg. Erbyn heddiw mae archif Geoff Charles yn un o drysorau’r Llyfrgell Genedlaethol.

Dyma ambell lun Nadoligaidd allan o’r archif!

24

Golygfeydd gaeafol yn Nrenewydd a theulu Geoff Charles, Ionawr 1af 1945.

 

christmas tree

Delwedd o’r goeden Nadolig wedi’i goleuo lan yn Llandrindod, sy’n cawrio dros ben yr adeiladau o’i hamgylch, Rhagfyr 1af, 1949

Orthopaedic

Nadolig yn Ysbyty Orthopedig, Gobowen, Rhagfyr 26ain, 1956

 

 

Brownies

Y Brownies yn dathlu’r Nadolig, Rhagfyr 1af, 1954

 

 

Cliciwch fan hyn am fwy o wybodaeth ynglyn ag archif Geoff Charles!

Mae’r cofnod hwn yn rhan o Galendr Adfent LlGC. Dilynwch ni ar Flickr, Twitter, Facebook neu Instagram i gael gwybod beth arall rydyn ni wedi’i baratoi ar eich cyfer!

Postiwyd - 20-12-2015

Casgliadau / Digido / Digitisation / Research / Ymchwil

Treftadaeth Y Wladfa

Cyfieithiad o lythyr gan John Smith oedd ar fwrdd y llong “Montrenegro” (Montenegro?) a ddrylliwyd ger y Wladfa yn Nhachwedd 1871. Cyhoeddwyd y llythyr yn Y Gwladgarwr ar 1 Mehefin 1872. Mae’n rhoi’r disgrifiad canlynol o weithgareddau yn y Wladfa ar ddydd Nadolig:

‘Yn y boreu, bu rhedegau ceffylau, yr oedd deg ar hugain yn ymryson am y gamp, cafwyd sport iawn. Yn y prydnawn, cafwyd gwledd, ac yn yr hwyr cyngherdd yn y dref. Cor y Wladfa a ganasant yn ardderchog o dda.’

Mae ynddo hefyd ddarnau eraill o wybodaeth ddiddorol am fywyd yn y Wladfa ar y pryd.

PATAGONIA

 

Daw’r dyfyniad hwn o wefan Papurau Newydd Cymru Arlein, Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Postiwyd - 16-12-2015

Casgliadau / Digido / Digitisation / Heb ei gategoreiddio / Research / Ymchwil

Madonna and Child and Beach Children, Notre Dame de la Mer

(c) Claudia Williams; Supplied by The Public Catalogue Foundation

Madonna and Child and Beach Children, Notre Dame de la Mer gan Claudia Williams

Dyddiad: 1983

Olew ar fwrdd, 137 x 121 cm

Rhif derbyn: 200110914

Mae’r cofnod hwn yn rhan o Galendr Adfent LlGC. Dilynwch ni ar Flickr, Twitter, Facebook neu Instagram i gael gwybod beth arall rydyn ni wedi’i baratoi ar eich cyfer!

 

 

 

 

 

 

Postiwyd - 14-12-2015

Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Cofio canrif cawr o Bonterwyd

Ddydd Mawrth, Rhagfyr 17, bydd yn union ganrif ers marw Syr John Rhŷs, yr ysgolhaig Celtaidd o Geredigion a Rhydychen.  Roedd yn un o gefnogwyr cynnar y Llyfrgell Genedlaethol, ac yn un o aelodau cyntaf hen Lys Llywodraethwyr y sefydliad hwn.  Yn ddiweddar, yn addas ddigon, cynhaliwyd cyfres o ddigwyddiadau tros benwythnos yn y Llyfrgell i gofio amdano, ac i ail-gloriannu ei fywyd a’i waith.

Nos Wener, 4 Rhagfyr, lansiwyd y digwyddiadau coffadwriaethol trwy ddadorchuddio penddelw trawiadol newydd o Syr John, a hynny gan ein Llyfrgellydd Linda Tomos a’n Curadur Celf, Lona Mason.  Gwaith y cerflunydd R.L. Gapper yw’r penddelw, wnaed yn wreiddiol ganddo yn 1953, yn unswydd o bosibl ar gyfer Ysgol Syr John Rhŷs ym Mhonterwyd.  Mae’n ychwanegiad gwerthfawr at gasgliad penddelwau’r Llyfrgell.

Yn dilyn y dadorchuddio, cafwyd darlith ddifyr a dadlennol gan yr Athro Angela V. John o Brifysgol Abertawe yn taflu goleuni newydd ar fywydau a gyrfaoedd Myvanwy ac Olwen Rhŷs, merched Syr John.  Er iddynt gael magwrfa freintiedig yn Rhydychen, bu’n rhaid i’r ddwy lafurio’n galed fel merched i sicrhau statws academaidd teilwng yn ystod chwarter cyntaf yr ugeinfed ganrif.  Roedd yn destun gweddus i ddarlith y Canmlwyddiant, o ystyried cefnogaeth John Rhŷs ei hunan i hawliau merched yn Rhydychen.

Ddydd Sadwrn, 5 Rhagfyr, cynhaliwyd cynhadledd academaidd yn y Drwm i ail-gloriannu bywyd a gwaith Syr John Rhŷs.  Cyflwynwyd papurau ar ei gyfraniad fel addysgydd ac ieithydd, ymysg pynciau eraill, a deilliai llawer o’r drafodaeth o ymchwil y cyfranwyr ymysg archif gyfoethog John Rhŷs sydd yma’n ddiogel yn y Llyfrgell.  Cafwyd cipdrem ar yr archif trwy gyfrwng arddangosfa yn Ystafell Summers, a braf oedd gweld cynrychiolaeth gref o Goleg Iesu Rhydychen yn gwerthfawrogi cynnyrch yr hen Brifathro.  Lansiwyd adnodd digidol newydd, cyfran fechan o ohebiaeth John Rhŷs, ond cam i’r cyfeiriad iawn (!), i gyd-fynd â’r gynhadledd.

Ar nodyn personol, cefais gyfle ddydd Llun, wedi’r penwythnos, i bererindota i gyfeiriad Nant-y-moch, ac ymweld â man geni John Rhŷs yn Aberceiro-fach, Ponterwyd.  Seiliau’r bwthyn yn unig sy’n aros, gyda phlac yn nodi mai yno, yn yr unigeddau, y ganed un o ysgolheigion Celtaidd mwyaf ei oes.  Mae’n braf meddwl nad yw’n angof yn 2015, ganrif wedi ei farw.

Maredudd ap Huw

Postiwyd - 11-12-2015

Casgliadau / Digido / Digitisation / Heb ei gategoreiddio

Siôn Corn yn cyrraedd yn yr Amwythig!

Father_Christmas_arrives_in_Shrewsbury_(15331839563)

Siôn Corn yn cyrraedd yn yr Amwythig

Geoff Charles (1909-2002)

Dyddiad: 01/12/1950

Cyfrwng: Negydd ffilm

Cyfeirnod: (gch01232) Rhif cofnod.: 3367828

I ddysgu mwy am archif Geoff Charles cliciwch fan hyn!

Mae’r cofnod hwn yn rhan o Galendr Adfent LlGC. Dilynwch ni ar Flickr, Twitter, Facebook neu Instagram i gael gwybod beth arall rydyn ni wedi’i baratoi ar eich cyfer!

Postiwyd - 09-12-2015

Casgliadau / Digido / Digitisation / Heb ei gategoreiddio

Y Dyn Eira!

MDL00  010

The Snowman No. 2 gan Mary Dilwyn

Chwaer ieuengaf John Dillwyn Llewelyn a ffotograffydd benywaidd cynnar nodedig oedd Mary Dilwyn. Priododd y Parch Wilby yn 1857 a phylodd ei diddordeb mewn ffotograffiaeth. Bu Mary farw yn Arthog, Meirionnydd fis Rhagfyr 1906.

Teulu diwylliannol oedd teulu Dillwyn Llewelyn, yn hoff iawn o wyddoniaeth yn ei holl agweddau, ac ar dudalennau’r albwm ceir cipolwg ar yr unigolion a oedd yn gysylltiedig â’r bywyd deallusol yn ne Cymru a thu hwnt ar y pryd. Yn ogystal, ceir nifer o luniau yn ymwneud â bywyd bob dydd ym Mhenlle’r-gaer, gan gynnwys dau lun o godi dyn eira.

Am fwy o wybodaeth cliciwch fan hyn!

Mae’r cofnod hwn yn rhan o Galendr Adfent LlGC. Dilynwch ni ar Flickr, Twitter, Facebook neu Instagram i gael gwybod beth arall rydyn ni wedi’i baratoi ar eich cyfer!

Postiwyd - 07-12-2015

Casgliadau / Digitisation / Heb ei gategoreiddio / Ymchwil

Pwy sy’n cofio’r “Eira Mawr” ym 1982?

Eira Llanelli 1982 UFH

 

Eira Llanelli, 1982

Gwyliwch y ffilm fan hyn!

Ydych chi’n cofio’r eira mawr ym 1982? Dyma ffilm sy’n dyddio o 1982 yn dangos Llanelli, wedi’i gladdu yn yr eira. Mae’n bosib gweld plant bach wrth eu boddau’n chwarae, ceir wedi eu claddu, heolydd wedi’u cau, ond hefyd, gallwch weld y gymuned yn dod at ei gilydd a phob un yn helpu’r llall.

Mae Archif Genedlaethol Sgrin a Sain Cymru yn diogelu ond hefyd yn dathlu sain a threftadaeth ffilm Cymru, gan wneud y deunydd yn hygyrch i ddefnyddwyr. Mae’r casgliad yn adlewyrchu agweddau cymdeithasol, diwylliannol a bywyd dydd-i-ddydd ar hyd yr 20fed ganrif, gan gynnig mewnwelediad arbennig i waith ffilm amatur a phroffesiynol.

Mae’r cofnod hwn yn rhan o Galendr Adfent LlGC. Dilynwch ni ar Flickr, Twitter, Facebook neu Instagram i gael gwybod beth arall rydyn ni wedi’i baratoi ar eich cyfer!

 

 

 

← Older Posts Newer Posts →

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog