Blog - Digido

Postiwyd - 28-03-2016

Casgliadau / Digido

Oriel newydd o fapiau a llawysgrifau digidol

 

Ers mis Rhagfyr, mae’r eitemau a’r casgliadau a ganlyn wedi mynd yn fyw
yn Yr Oriel Ddigidol ar wefan LlGC yn ogystal â’r catalog:

 

NLW MS 24068F: Confirmatio of Henry de Gower

Dogfen femrwn Ladin a grëwyd ar yr 21ain o Fai, 1328, sy’n datgelu
amgylchiadau etholiad y Meistr Henry de Gower yn Esgob Tyddewi.

 

Peniarth MS 109: Barddoniaeth Lewys Glyn Cothi

Cyfrol o gywyddau yn llaw’r bardd Lewys Glyn Cothi, sy’n cynnwys cerddi
mawl a marwnadau i uchelwyr Cymru.

 

Brogyntyn MS I.27: Llyfr Liwt Brogyntyn

Llyfr yn cynnwys cerddoriaeth ar gyfer y liwt a gopïwyd tua 1595, ac
adysgrifau o gerddi, marwnadau a miscellanea cyfreithiol.

 

Peniarth MS 513D: Llyfr Ryseitiau Merryell Williams

Cyfrol o ryseitiau coginio a meddyginiaethol a gasglwyd gan Merryell
Williams o Ystâd Ystumcolwyn, Sir Drefaldwyn, ddiwedd yr ail ganrif ar
bymtheg a dechrau’r ddeunawfed ganrif.

 

NLW MS 22102A: Hunangofiant y milwr, Thomas Jeremiah

Hunangofiant Thomas Jeremiah, milwr o’r 23ain Catrawd y Ffiwsilwyr
Brenhinol Cymreig, a ysgrifennwyd tua 1837.

 

NLW MS 22102A: Dyddgoviant William Owen Pughe

Dyddiadur y geiriadurwr a’r hynafiaethydd, William Owen Pughe
(1759-1835), rhwng 1811-1835.

 

NLW MS 22102A: Llyfr Swynion John Harries

Llawysgrif o lyfrgell John Harries o Bantcoy, Cwrtycadno, Sir
Gaerfyrddin, astrolegydd a meddyg, yn cynnwys nifer o swynion
darluniadol ac arwyddion astrolegol.

 

Papurau Syr John Rhŷs

Llythyrau a chardiau oddi wrth Whitley Stokes, 1871-1909

 

 

Adran Mapiau:

 

 

Adran newydd sbon ar wedi’i neilltuo i fapiau hanesyddol. Mae’n cyflwyno dros 300 o fapiau,

gan gynnwys ‘Prima Europe Tabula’ gan Ptolemy – map hynaf ein casgliad, ‘Cambriae Typus

Humphrey Llwyd, map prawf o Gymru gan Christopher Saxton, cyfresi cyfan o

fapiau sirol o’r 16eg a’r 17eg ganrif a mapiau morwrol.  Mae’r adran hefyd yn arddangos dros 200

o fapiau ystadau ar-lein am y tro cyntaf erioed.

 

Mae’r holl eitemau i’w gweld drwy’r syllwr newydd sy’n galluogi defnyddwyr i:

– glosio i mewn ac allan;

– ehangu i weld sgrin lawn;

– gweld manylion o gofnod catalog yr eitem;

– ymgorffori’r syllwr ar wefannau eraill.

 

Morfudd Nia Jones

Postiwyd - 04-01-2016

Arddangosfeydd / Casgliadau / Digido / Newyddion a Digwyddiadau

Darlith wyddonol olaf yn y gyfres

Gyda llai nag wythnos ar ôl cyn terfyn arddangosfa wyddoniaeth gyntaf y Llyfrgell Genedlaethol Dirgel Ffyrdd Natur: Robert Hooke a gwyddoniaeth gynnar cofiwch y traddodir y ddarlith olaf yn y gyfres sy’n cyd-fynd a’r arddangosfa ddydd Mercher nesaf am 1:15. Y darlithydd yw’r Athro Sarah Hutton, Athro Gwadd Anrhydeddus ym Mhrifysgol Efrog. Ei thestun fydd Stranger than fiction: Robert Hooke, Margaret Cavendish and satire on seventeenth-century science. Yn ein hoes dechnolegol, fodern ni mae’n anodd dychmygu cyfnod pan edrychwyd ar wyddoniaeth fel disgyblaeth ryfedd, amherthnasol oedd ar ymylon cymdeithas. Ond cymeriadau o gyfnod o’r math hwn yn yr 17eg ganrif bydd Sarah Hutton yn disgrifio yn ei darlith.

Pan sylfaenwyd y Gymdeithas Frenhinol gan bobl fel Robert Hooke, Robert Boyle ac Isaac Newton, edrychwyd ar eu gweithgareddau gan lawer gyda chymysgwch o ddrwgdybiaeth a chwilfrydedd. Er bod gan Margaret Cavendish ddiddordeb arbennig yn y ddisgyblaeth newydd, cyfrannodd at hyn drwy ddychanu gwaith Robert Hooke a’r Gymdeithas Frenhinol yn ei chyhoeddiadau ei hunan. Rhaid cofio hefyd nad oedd y Gymdeithas yn ffafriol i ferched – yn wir, prin iawn yw’r enghreifftiau o ferched oedd yn wyddonwyr cyn yr ugeinfed ganrif.

Wrth edrych ar yr arddangosfa gellir yn sicr diystyru’r ddadl fod gwyddoniaeth y cyfnod yn amherthnasol. Fel y gwelir yng nghanolbwynt yr arddangosfa, sef Micrographia Robert Hooke, ef oedd un o’r cyntaf i ddarganfod y gell, a hefyd y cyntaf i ddatgan mai creaduriaid oedd yn byw ar y Ddaear ganrifoedd ynghynt oedd ffosiliau. Mae’r arddangosfa hefyd yn cynnwys copi cynnar o Principia gan Isaac Newton. Dyma’r lle cyntaf i Newton gyhoeddi ei ddeddfau symudiant a disgyrchiant. Atgoffwyd ni o bwysigrwydd deddfau Newton yn nhechnoleg gyfoes wrth weld yn y newyddion yn ddiweddar fod taith Tim Peake a’i gydweithwyr i’r Orsaf Ofod Ryngwladol wedi ei henwi ar ôl y llyfr nodedig hwn.

Gwelir hefyd yn yr arddangosfa lyfrau gan y naturiaethwyr o Gymru, Lewis Morris, Edward Lhuyd a Thomas Pennant. Gwelir gweithiau gan y mathemategwyr William Jones o Ynys Môn a Robert Recorde o Sir Benfro. Yn ogystal mae’r arddangosfa yn cynnwys cyfraniadau gan gewri rhyngwladol fel Euclid a Descartes a llyfr gan Robert Boyle a ddisgrifir gan lawer fel tad Cemeg.

Cofiwch fanteisio ar eich cyfle olaf i ymweld â’r arddangosfa cyn iddi gau ar ddydd Sadwrn y 9fed o Ionawr.

 

Hywel Lloyd

Postiwyd - 22-12-2015

Casgliadau / Digido / Digitisation / Newyddion a Digwyddiadau

Darlunio’r Nadolig gan mlynedd yn ôl

A hithau yn agosáu at dymor y Nadolig, mae nifer wedi bod yn brysur yn ysgrifennu eu cardiau Nadolig er mwyn eu postio cyn y dyddiadau postio olaf.

Mae’r ddelwedd a bortreadir ar gardiau Nadolig heddiw yn amrywio – mae rhai yn darlunio Stori’r Geni gyda’r baban Iesu yn gorwedd mewn preseb; y doethion yn teithio o’r Dwyrain; y dyrfa o’r llu nefol; neu’r bugeiliaid yn gwarchod eu praidd liw nos, gydag eraill yn cynnwys symbolau Cristnogol megis y seren neu golomen wen.  Mae rhai cardiau yn darlunio traddodiadau Nadolig gyda gwrthrychau fel coeden wedi’i haddurno, celyn, canhwyllau, neu ffigyrau megis Siôn Corn neu ddynion eira.  Mae eraill yn darlunio golygfa aeafol gyda thrwch o eira ar lawr, neu’n portreadu anifeiliaid sy’n gorfod ymgodymu gyda’r fath hinsawdd.  Ceir weithiau ambell i olygfa o Nadolig Fictoraidd er mwyn ein hatgoffa ni o Nadolig ‘perffaith’ yr oes o’r blaen, neu dro arall ceir darlun digrif i bortreadu hwyl yr Ŵyl.

Gwelwyd delweddau tebyg ar gardiau Nadolig oedd yn bodoli ryw ganrif yn ôl.  Fodd bynnag, o chwilota drwy archif ddigidol Rhyfel Byd Cyntaf a’r profiad Cymreig | The Welsh experience of the First World War a geir trwy ymweld â cymru1914.org, gellir dod ar draws cardiau a gynhyrchwyd yn arbennig ar gyfer y milwyr i’w hanfon adref yn ystod blynyddoedd y Rhyfel Mawr.  Byddai catrodau a bataliynau yn cynhyrchu cardiau arbennig gan adlewyrchu yn aml eu gorchestion milwrol mewn brwydrau yn ystod y flwyddyn a fu, neu eu dyheadau am y dyfodol.  Trwy glicio ar y canlynol, gellir gweld esiampl o garden 1916; 1917; 1918; a charden Nadolig gyda thestun Cymraeg ar y blaen gan y 38th (Welsh) Division.

Gwelais un garden yng nghanol yr archif ddigidol fodd bynnag, na fyddai modd i chi wybod iddi gael ei hanfon yn ystod y Rhyfel Mawr.  Mae’n ddyluniad clasurol gyda defnydd arbennig o liw aur, gwyrdd a coch wrth ddarlunio celyn.

Daw’r garden o blith casgliad llawysgrifau’r Parchedig William David Roberts, fu’n rheithor ym mhlwyf Llanfair, ger Harlech rhwng 1913-1926.  Fodd bynnag, nid dyluniad y garden sydd o ddiddordeb pennaf, ond yr hyn sydd wedi’i ysgrifennu y tu mewn iddi.  Mae’r cyfarchiad yn darllen “TO Mr Roberts.  FROM The Belgians – Llanfair”.  Yn ôl y marc post, postiwyd y garden ar 22 Rhagfyr 1915.

Wrth ddarllen trwy weddill y llawysgrif y mae’r garden hon yn perthyn iddi, gellir gosod y garden yn ei chyd-destun hanesyddol.  Mae’r papurau yno yn tystio i bwyllgor gael ei ffurfio i gynorthwyo ffoaduriaid Belgaidd yn Llanfair ym mis Hydref 1914, gyda W. D. Roberts yn ysgrifennydd ar y pwyllgor.  Gyda’r modd i gynnig llety i chwech mewn tŷ wedi’i ddodrefnu, cyrhaeddodd y Belgiaid ganol Rhagfyr y flwyddyn honno gan ymgartrefu ym Mrondirion tan Mai 1916.

Mae’n amlwg i drigolion Llanfair wneud eu gorau i ddarparu ar gyfer y rheiny oedd wedi ffoi o’u gwlad oherwydd goresgyniad byddin yr Almaen ar Wlad Belg ar 4 Awst 1914.  Amcangyfrifwyd i dros 250,000 gael lloches ym Mhrydain yn ystod blynyddoedd y Rhyfel Mawr.  Gwelwyd posteri recriwtio fel yr un yma yn dwyn perswâd ar fechgyn y wlad i ymrestru oherwydd yr hyn a ddigwyddodd yr haf hwnnw.

Wrth i ni heddiw arddangos y cardiau Nadolig a dderbyniwn oddi wrth ein teulu a’n ffrindiau, cofiwn am y ffoaduriaid hynny a ddaeth ganrif yn ôl i’r wlad hon i geisio lloches rhag erchyllterau dyn.  Nid peth newydd yw gorfod ffoi fodd bynnag.  Heddiw, yn yr unfed ganrif ar hugain, ceir dros 20 miliwn o ffoaduriaid o gwmpas y byd, ac wrth i ni ddathlu a galw i gof y Nadolig cyntaf hwnnw, cofiwn mai ffoadur fu’r baban hefyd.

 

D. Rhys Davies

Postiwyd - 21-12-2015

Casgliadau / Digido / Digitisation / Heb ei gategoreiddio / Research / Ymchwil

Ffotograffiaeth Geoff Charles!

Mae cyfraniad Geoff Charles i ffotograffiaeth Cymru yn unigryw. Bu’n gweithio fel ffoto-newyddiadurwr o’r 1930au hyd at y 1970au a daeth at y gwaith hwnnw gyda dawn naturiol a chydymdeimlad dwfn â’i destun. Cofnododd yn arbennig ddigwyddiadau a phersonoliaethau y Gymru Gymraeg. Erbyn heddiw mae archif Geoff Charles yn un o drysorau’r Llyfrgell Genedlaethol.

Dyma ambell lun Nadoligaidd allan o’r archif!

24

Golygfeydd gaeafol yn Nrenewydd a theulu Geoff Charles, Ionawr 1af 1945.

 

christmas tree

Delwedd o’r goeden Nadolig wedi’i goleuo lan yn Llandrindod, sy’n cawrio dros ben yr adeiladau o’i hamgylch, Rhagfyr 1af, 1949

Orthopaedic

Nadolig yn Ysbyty Orthopedig, Gobowen, Rhagfyr 26ain, 1956

 

 

Brownies

Y Brownies yn dathlu’r Nadolig, Rhagfyr 1af, 1954

 

 

Cliciwch fan hyn am fwy o wybodaeth ynglyn ag archif Geoff Charles!

Mae’r cofnod hwn yn rhan o Galendr Adfent LlGC. Dilynwch ni ar Flickr, Twitter, Facebook neu Instagram i gael gwybod beth arall rydyn ni wedi’i baratoi ar eich cyfer!

Postiwyd - 20-12-2015

Casgliadau / Digido / Digitisation / Research / Ymchwil

Treftadaeth Y Wladfa

Cyfieithiad o lythyr gan John Smith oedd ar fwrdd y llong “Montrenegro” (Montenegro?) a ddrylliwyd ger y Wladfa yn Nhachwedd 1871. Cyhoeddwyd y llythyr yn Y Gwladgarwr ar 1 Mehefin 1872. Mae’n rhoi’r disgrifiad canlynol o weithgareddau yn y Wladfa ar ddydd Nadolig:

‘Yn y boreu, bu rhedegau ceffylau, yr oedd deg ar hugain yn ymryson am y gamp, cafwyd sport iawn. Yn y prydnawn, cafwyd gwledd, ac yn yr hwyr cyngherdd yn y dref. Cor y Wladfa a ganasant yn ardderchog o dda.’

Mae ynddo hefyd ddarnau eraill o wybodaeth ddiddorol am fywyd yn y Wladfa ar y pryd.

PATAGONIA

 

Daw’r dyfyniad hwn o wefan Papurau Newydd Cymru Arlein, Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Postiwyd - 16-12-2015

Casgliadau / Digido / Digitisation / Heb ei gategoreiddio / Research / Ymchwil

Madonna and Child and Beach Children, Notre Dame de la Mer

(c) Claudia Williams; Supplied by The Public Catalogue Foundation

Madonna and Child and Beach Children, Notre Dame de la Mer gan Claudia Williams

Dyddiad: 1983

Olew ar fwrdd, 137 x 121 cm

Rhif derbyn: 200110914

Mae’r cofnod hwn yn rhan o Galendr Adfent LlGC. Dilynwch ni ar Flickr, Twitter, Facebook neu Instagram i gael gwybod beth arall rydyn ni wedi’i baratoi ar eich cyfer!

 

 

 

 

 

 

Postiwyd - 11-12-2015

Casgliadau / Digido / Digitisation / Heb ei gategoreiddio

Siôn Corn yn cyrraedd yn yr Amwythig!

Father_Christmas_arrives_in_Shrewsbury_(15331839563)

Siôn Corn yn cyrraedd yn yr Amwythig

Geoff Charles (1909-2002)

Dyddiad: 01/12/1950

Cyfrwng: Negydd ffilm

Cyfeirnod: (gch01232) Rhif cofnod.: 3367828

I ddysgu mwy am archif Geoff Charles cliciwch fan hyn!

Mae’r cofnod hwn yn rhan o Galendr Adfent LlGC. Dilynwch ni ar Flickr, Twitter, Facebook neu Instagram i gael gwybod beth arall rydyn ni wedi’i baratoi ar eich cyfer!

Postiwyd - 09-12-2015

Casgliadau / Digido / Digitisation / Heb ei gategoreiddio

Y Dyn Eira!

MDL00  010

The Snowman No. 2 gan Mary Dilwyn

Chwaer ieuengaf John Dillwyn Llewelyn a ffotograffydd benywaidd cynnar nodedig oedd Mary Dilwyn. Priododd y Parch Wilby yn 1857 a phylodd ei diddordeb mewn ffotograffiaeth. Bu Mary farw yn Arthog, Meirionnydd fis Rhagfyr 1906.

Teulu diwylliannol oedd teulu Dillwyn Llewelyn, yn hoff iawn o wyddoniaeth yn ei holl agweddau, ac ar dudalennau’r albwm ceir cipolwg ar yr unigolion a oedd yn gysylltiedig â’r bywyd deallusol yn ne Cymru a thu hwnt ar y pryd. Yn ogystal, ceir nifer o luniau yn ymwneud â bywyd bob dydd ym Mhenlle’r-gaer, gan gynnwys dau lun o godi dyn eira.

Am fwy o wybodaeth cliciwch fan hyn!

Mae’r cofnod hwn yn rhan o Galendr Adfent LlGC. Dilynwch ni ar Flickr, Twitter, Facebook neu Instagram i gael gwybod beth arall rydyn ni wedi’i baratoi ar eich cyfer!

← Older Posts Newer Posts →

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog