Blog - Digido

Postiwyd - 06-07-2016

Casgliadau / Digido

Richard Wilson, ‘Catherine Jones of Colomendy’

Roedd yr artist Cymreig Richard Wilson o Benegoes, ger Machynlleth yn dirluniwr arloesol Prydeinig, ond fel y gwelir o’r gwaith hwn roedd hefyd yn bortreadwr medrus iawn. Er nad chofnodir iddo gael unrhyw addysg ffurfiol, roedd ganddo wybodaeth helaeth o’r clasuron a gafodd ddylanwad mawr ar ei waith. Symudodd i Lundain ym 1729 i hyfforddi fel portreadwr. Creodd Wilson y gwaith cynnar yma o Catherine Jones, Colomendy tua 1740, yn fuan ar ôl cwblhau ei brentisiaeth chwe blynedd o dan y portreadydd Thomas Wright. Roedd yr eisteddwraig yn gyfnither i’r artist ac yn berchennog Neuadd Colomendy, ger Llanferres, Sir Ddinbych. Bu farw Richard Wilson mewn tlodi ac yn gymharol ddinod yn Neuadd Colomendy ym mis Mai 1782, a lle bu’r eisteddwraig hefyd farw bedair blynedd yn ddiweddarach. Dadleua’r hanesydd celf David H. Solkin bod pob un o’r portreadau a baentiodd yn y cyfnod yma cyn ei daith i’r Eidal ‘… yn cadw’n fras at ddulliau prif feistri Llundain yn y cyfnod, megis Thomas Hudson ac Allan Ramsay’. Mae’r gwaith hwn o ddiddordeb felly, gan ei fod yn un o’r portreadau olaf iddo eu creu cyn iddo fynd i’r Eidal lle’r arallgyfeiriodd, gan ddod yn un o artistiaid tirlun mwyaf ei gyfnod.

Dychwelodd i Lundain ym 1757 lle sefydlodd ei hun mewn stiwdio yn y Great Piazza, Covent Garden fel arlunydd tirluniau yn yr arddull glasurol ‘ grande’ o olygfeydd Eidalaiddg a thirweddau llenyddol clasurol.  Tyfodd yn fusnes llewyrchus, gyda nifer o brentisiaid – un o’r rhain oedd yr arlunydd Cymreig enwog Thomas Jones (1742-1803). Yn fuan ar ôl hyn daeth Wilson yn un o aelodau sylfaenol yr Academi Gelf Frenhinol. Un o brif lwyddiannau Wilson oedd iddo agor llygaid ei gyd-artistiaid at wychder mawreddog Cymru, ei wlad enedigol, gan arwain y ffordd i genedlaethau o artistiaid y dyfodol archwilio a chofnodi ei rhyfeddodau. Yng nghanol yr 1760au peintiodd Yr Wyddfa o Lyn Nantlle (Snowndon from Llyn Nantlle), Castell Caernarfon a Chader Idris yn ogystal â golygfeydd o Dde Cymru. Mae braslun ar gyfer ei lun o Gastell Conwy a grëwyd gan Wilson ynghanol y 18fed ganrif hefyd yn rhan o’n casgliad yma yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Fel y dywedodd yr hanesydd celf Peter Lord: ‘Mae ei beintiadau wedi cyfrannu’n helaeth at ddatblygu tirwedd Cymru i fod yn eicon sy’n cynrychioli’r Enaid Cenedlaethol.’

Mae’r llun yma’n rhan o Europeana 280, lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.

Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol

Postiwyd - 16-06-2016

Casgliadau / Digido

Benjamin West, ‘Dr Richard Price’

Ganwyd Benjamin West yn Springfield, Pennsylvania yn 1738, ac roedd yn arlunydd hanes mynegiannol grymus. Roedd West yn hyderus iawn pan oedd yn ifanc a theimlai mai dyn a ragdynghedwyd i enwogrwydd ydoedd. Cychwynnodd fel peintiwr portread hunanddysgedig yn Pennsylvania ond cafodd ei gomisiynu’n fuan i ddarlunio golygfeydd hanesyddol. Gyda chymorth y Gweinidog Anglicanaidd, y Parchedig William Smith, teithiodd i’r Eidal lle cafodd ei groesawu fel artist dan nawdd ac o ganlyniad medrodd deithio i Lundain a dod yn arlunydd hanesyddol i’r Brenin Siôr III ym 1772. Daeth yn adnabyddus yn Llundain fel y ‘Raphael Americanaidd’. Daeth yn fwyaf adnabyddus am ei beintiadau hanesyddol yn y traddodiad neo-glasurol. Daeth yn ail lywydd yr Academi Frenhinol ym 1792 ar ôl chwarae rôl allweddol i sicrhau nawdd ar gyfer yr Academi. Mae ei waith enwocaf ‘The Death of General Wolfe’ o 1770 yn torri tir newydd gan iddo beintio hanes a oedd yn cynnwys elfennau o Ramantiaeth a Realaeth. Trwy’r gwaith hwn, llwyddodd yn ddod i ben ag adfywio diddordeb yn y genre a ddaeth yn adnabyddus fel peintio hanes modern. Cafodd ei gomisiynu’n ddiweddarach i greu gwaith ar gyfer Castell Windsor a Chapel Sant Siôr a arweiniodd at gomisiynau pellach yn y gymuned grefyddol, a daeth yn adnabyddus fel prif beintiwr pynciau crefyddol yn Lloegr.

Mae’n amlwg felly paham y dewiswyd West i beintio’r portread hwn o Dr Richard Price. Roedd Dr Richard Price yn athronydd moesol, yn bregethwr ac yn fathemategydd Cymreig. Roedd hefyd yn anghydffurfiwr â diddordeb dwfn mewn gwleidyddiaeth. Cafodd ei eni yn Llangeinwyr, Morgannwg, De Cymru ond bu’n byw a gweithio am y rhan fwyaf o’i oes yn Llundain. Dangosir Dr. Richard Price yn ei stydi, yn darllen llythyr o 1784 oddi wrth Benjamin Frankin a oedd yn gyfaill agos i Price am flynyddoedd lawer. Ysgrifennodd Price yn ei ddyddiadur llaw-fer am eistedd i’r portread hwn ac mae’r dyddiadur yn rhan o gasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru (NLW MS 20721A). Dyma’r unig bortread swyddogol o’r athronydd moesol hynod bwysig yma, er bod dau fersiwn arall yn bodoli.

Mae’r llun yma’n rhan o Europeana 280, lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.

Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol

Postiwyd - 27-05-2016

Casgliadau / Digido

James Ward, ‘An Overshot Mill in Wales’

Europeana 280 yw’r fenter ar y cyd rhwng Europeana, sef platfform digidol treftadaeth ddiwylliannol Ewrop, a’r Comisiwn Ewropeaidd lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.  Y bwriad yw dathlu’r amrywiaeth odidog o gelf sy’n adrodd stori unigryw am dreftadaeth celf Ewrop a sut mae wedi esblygu dros amser ac i ddangos i bobl sut mae eu gwlad yn rhan o’r dreftadaeth gelfyddydol honno. Mae’r 10 o weithiau a ddewiswyd gan Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn portreadu cyfoeth hanes gweledol Cymru ac yn pwysleisio bod Cymru’n ymfalchïo yn ei thraddodiad artistig gwych. Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol.

Yr hyn sy’n ganolog i hanes celf Cymru, yn naturiol, yw ei thirwedd godidog. Daeth Cymru yn gyrchfan ffasiynol i arlunwyr yn ystod ail ran y 18fed ganrif. Ni allai pobl deithio i Ewrop bellach oherwydd Rhyfeloedd Napoleon (yn arbennig ar gyfer y ‘Daith Fawr’), ac felly trodd yr arlunwyr eu sylw at Brydain. Roedd Cymru gyda’i thirwedd fynyddig lawn cestyll, ei hiaith unigryw a’i mytholeg yn denu arlunwyr o bob rhan o Brydain. Dadleua’r hanesydd celf Peter Lord yn ei waith Gwenllian: ‘… roedd y deallusion Saesneg y gweld Cymru fel lle rhyfedd a hynafol, ac roedd arferion, gwisg ac iaith y bobl yn perthyn i oes arall, ystyrid y rhinweddai hyn yn ddeniadol.’ Daeth Cymru yn boblogaidd iawn gydag arlunwyr yn dilyn gweithiau fel tirluniau Richard Wilson (1712/13-1782) a Tours in Wales Thomas Pennant (1726-1798).

Fe ystyrir James Ward (1769-1859) yn un o artistiaid mwyaf blaenllaw mudiad Rhamantaidd Prydain ac mae ei waith ‘Aberdulais Mill’ yn esiampl wych o sut gwnaeth Cymru denu arlunwyr o ar draws Prydain yn ystod y 18fed a’r 19eg Ganrif wrth iddynt chwilio am y pictiwrésg.

Roedd James Ward yn lliwydd gwych, yn ddyluniwr celfydd iawn, yn brintiwr a hefyd yn arlunydd anifeiliaid rhagorol. Fe’i hystyrir yn un o artistiaid mwyaf blaenllaw mudiad Rhamantaidd Prydain. Cafodd ei ethol i’r Academi Frenhinol ym 1811 a chynhyrchodd filoedd o weithiau mewn amrywiaeth o gyfryngau a phynciau o dirluniau, portreadau, astudiaethau anifeiliaid, i genre a phaentiadau hanesyddol. Fel y dywed yr awdur Edward. J. Nygren, mae ei weithiau yn datgelu ‘… amrywiaeth anhygoel o fynegiadaeth weledol ac emosiynol … roedd y cyffredin â’r anarferol yn denu llygad Ward. Byddai’r mopiau cadach a’r ambrosia, yr ysguboriau a’r adfeilion, y coed cnotiog a’r dynion garw, y ceffylau trotian a’r Cossacks cwsg i gyd yn denu ei sylw’. Medrai ddod a’i waith yn fyw wrth ddefnyddio strociau brwsh cyflym.

Fel y gwelir yn y gwaith hwn o Felin Aberdulais sydd ar lan yr Afon Dulais, Aberdulais ger Castell-nedd, roedd yn beintiwr Rhamantaidd ac mae’n amlwg ei fod yn feistr ar bortreadu golau. Mae ei sylw i fanylion yn anghymharol yn y gwaith hwn, ac mae ei arbenigedd wrth beintio ffurf yr anifail yn hollol amlwg i bawb.

Roedd Melin Aberdulais a’i lleoliad pictiwrésg yn dynfa i nifer o artistiaid, gan gynnwys yr artist enwog J.M.W. Turner ym 1796. Tynnwyd pŵer o’r rhaeadr hon i gynhyrchu copr ers 1584, gan ddod i ben yn yr 17eg ganrif. Fe’i defnyddiwyd yn ddiweddarach ar gyfer melino grawn ac yna i gynhyrchu tunplat. Roedd gan Ward arddull eclectig o ganlyniad i’w ddylanwadau amrywiol, o’r Artistiaid Clasurol i’r Hen Feistri a’r arlunwyr cyfoes. Creodd hefyd weithiau fel ei gampwaith ‘Gordale Scar’ ym 1815 a oedd yn chwilio am yr aruchel.

 

Postiwyd - 25-04-2016

Casgliadau / Digido / Digitisation / Research / Ymchwil

Datganoli o fewn undod y Deyrnas Unedig

Yng nghasgliad Gladstone, diddorol oedd darllen yn y bamffled Home Rule and Imperial Parliament gan Major S. Flood Page. Mae’n debyg mai gŵr busnes oedd Page, a fu’n gynorthwydd i Marconi.

 

 

Gan ein bod newydd edrych yn ôl ar gan mlynedd ers Gwrthryfel y Pasg yn Iwerddon atgoffwyd fi fod  nifer fawr o bamffledi Gladstone yn ymdrin ag ymgais y cyn Brif weinidog i roi hunan-lywodraeth i Iwerddon. Anfonwyd y daflen yma gan Page at Gladstone a gwelir tystiolaeth amlwg fod Gladstone wedi darllen y daflen gan roi sylwadau arni yn ymyl y dudalen, fel a wnelai. Diddorol yw nodi fod nifer fawr o syniadau’r awdur wedi ei gwireddu i raddau helaeth.

 

Awgrymodd Page y dylai polisiau datganoli Gladstone i’r Iwerddon gael eu gweithredu yng ngwledydd eraill Prydain hefyd. Ond wrth edrych ar nodiadau Gladstone ar ochrau’r dudalen ymddengys ei fod yn cwestiynu hyn.

 

Rhagwelodd Page gyfnod o ddatganoli o’r Llywodraeth ganolog yn San Steffan i wledydd eraill Prydain gan gynnwys Cymru. Dyma beth sydd wedi digwydd wrth gwrs yng Nghymru, Iwerddon a’r Alban. Mae sôn hefyd yn y bamffled am ddatganoli i siroedd unigol yn Lloegr.

 

Diddorol hefyd yw fod Page yn awgrymu’r pŵerau gellid eu datganoli a bod rhain yn agos iawn i’r pŵerau sydd eisioes wedi eu datganoli neu o dan drafodaeth i’w datganoli. Yn ganolog i’w ddadl yw’r pwyslais fod anghenion gwahanol gan wledydd y Deyrnas Unedig. Drwy annog system Ffederal pwysleisia y byddai rhoi rhagor o reolaeth i’r bobl yn gadael amser i wleidyddion San Steffan lunio deddfau pwysig Cenedlaethol a rhyngwladol yn hytrach na lleol yn unig.

 

Credai Page y dylai’r llywodraethau unigol fod yn gyfrifol am addysg, trethiant, gwasanaethau cyhoeddus, llafur, trwyddedau, tai i’r tlodion, budd-daliadau a nifer o gwestiynau cymdeithasol.

 

Awgrymodd hefyd y dylai tymor y seneddau unigol fod yn benodol ac yn bedair blynedd. Diddorol yw darllen y gwelai datganoli fel rhywbeth hanfodol i gadw Ymerodraeth Prydain yn fyw.

 

Fel y gwelwch, mae adlais cryf o nifer o’r syniadau yma yn nhrefniadau datganoli fel maent wedi datblygu ac ar fin datblygu ymhellach.

 

 

Hywel Lloyd

Postiwyd - 13-04-2016

Casgliadau / Digido / Digitisation / Newyddion a Digwyddiadau / Ymchwil

Ein Ysgolhaig Preswyl Wikidata

Y Cyntaf yn y Byd 

Ers i’r Llyfrgell Genedlaethol benodi Wicipediwr Preswyl ym mis Ionawr 2015 mae llawer o gydweithredu diddorol a chyffrous wedi digwydd, ac mae’r Llyfrgell bellach yn arloesi syniad newydd sbon – Rhoi mynediad i fetadata’r Llyfrgell i arbenigwr Wikidata fel y gall ei droi i mewn i ddata cyswllt.

Nid yw’r syniad o Ysgolheigion Preswyl ‘Wicipedia’ yn newydd, ac mae’r cynllun, sy’n rhoi mynediad am ddim i gasgliadau Llyfrgell i olygyddion Wicipedia gwirfoddol, wedi cael ei rhedeg gan Lyfrgell Wicipedia yn yr Unol Daleithiau am nifer o flynyddoedd, ond mae’r syniad o ddod ag arbenigwr Wikidata i mewn i weithio gyda setiau data, fel ysgolhaig preswyl, yn hollol newydd.

Mae Wikidata yn gronfa ddata cyswllt y gellir eu darllen a’i olygu gan bobl a pheiriannau. Mae’n cynnwys miliynau o ddarnau o ddata ar bob math o bynciau, sydd yn cysylltu â’i gilydd i ffurfio bwrlwm o wybodaeth ac, fel pob prosiect Wici, mae unrhyw un yn gallu cyfrannu ac ailddefnyddio’r Wikidata am ddim.

Data Map

Sampl o gasgliad enfawr o ffotograffau Geoff Charles sydd gan y Llyfrgell. Gall casgliadau gael eu harchwilio yn ddaearyddol yn hawdd gan ddefnyddio Wikidata.

Timeline

Defnyddiwyd Wikidata i greu’r llinell amser Histropedia yma o Gasgliadau’r Llyfrgell Genedlaethol gydag erthyglau Wikipedia.

 

Simon Cobb yw’r  ysgolhaig Wikidata cyntaf . Mae Simon newydd raddio o Brifysgol Aberystwyth gydag M.A. mewn Astudiaethau Gwybodaeth a Llyfrgellyddiaeth a bellach yn gweithio i Lyfrgell Prifysgol Leeds. Ar eu benodiad fel Ysgolhaig Wikidata fe ddiweddodd;

 

“Byddaf yn gweithio i ychwanegu rhai o gasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru i Wikidata, ynghyd â metadata o ansawdd uchel a fydd yn cysylltu eitemau unigol i leoedd cysylltiedig, pobl, eitemau a llawer mwy. Mae gan y prosiect y potensial i ddatgelu cysylltiadau newydd a diddorol rhwng deunyddiau, o fewn y Llyfrgell Genedlaethol ac ymhell y tu hwnt, a hyn yw’r peth mwyaf cyffrous  am y cyfle i weithio gyda data’r Llyfrgell Genedlaethol a Wikidata. “ *Cyfieithiad o’r Saesneg

 

Wikidata_Edit-a-thon_at_National_Library_of_Wales_05

Ein Hysgolhaig Wikidata newydd yn gwirfoddoli mewn Golygathon Wikidata yn y Llyfrgell Genedlaethol.

 

Tasg gyntaf ein gwirfoddolwr bydd defnyddio metadata 3000 o ddelweddau o gasgliad Tirlun Cymru, sydd ar gael ar Wikimedia Commons, er mwyn creu data cyswllt manwl. Yna bydd Simon yn gweithio gyda’r Llyfrgell a gwirfoddolwyr yn y gymuned Wikidata i archwilio ffyrdd newydd o archwilio a dadansoddi’r data a delweddau cysylltiedig.

Wikidata landscape

Delwedd o Gasgliad Tirlun Cymru sy’n dangos lefel y manylder a fydd yn cael i greu ar gyfer pob delwedd.

 

Mae Wikidata yn cynnwys dros 17 miliwn o gofnodion yn barod ac yn tyfu’n gyflym. Ar yr un pryd mae datblygwyr meddalwedd yn creu offer arloesol ar gyfer archwilio a dadansoddi’r data yma. Y gobaith yw y bydd rhannu data Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn agored ar gyfer prosiectau fel hyn, yn galluogi ac ysbrydoli defnydd cyhoeddus o’n casgliadau digidol a data mewn nifer o ffyrdd cyffrous ac arloesol.

Mae’r cynllun prawf yma yn cael ei gefnogi gan Lyfrgell Wikipedia, a’r gobaith yw y gellir ei defnyddio i ddenu sefydliadau diwylliannol eraill i gynnal prosiectau tebyg yn y dyfodol agos.

Jason Evans

Wicipediwr Preswyl

 

Tagiau: , , , ,

Postiwyd - 28-03-2016

Casgliadau / Digido

Oriel newydd o fapiau a llawysgrifau digidol

 

Ers mis Rhagfyr, mae’r eitemau a’r casgliadau a ganlyn wedi mynd yn fyw
yn Yr Oriel Ddigidol ar wefan LlGC yn ogystal â’r catalog:

 

NLW MS 24068F: Confirmatio of Henry de Gower

Dogfen femrwn Ladin a grëwyd ar yr 21ain o Fai, 1328, sy’n datgelu
amgylchiadau etholiad y Meistr Henry de Gower yn Esgob Tyddewi.

 

Peniarth MS 109: Barddoniaeth Lewys Glyn Cothi

Cyfrol o gywyddau yn llaw’r bardd Lewys Glyn Cothi, sy’n cynnwys cerddi
mawl a marwnadau i uchelwyr Cymru.

 

Brogyntyn MS I.27: Llyfr Liwt Brogyntyn

Llyfr yn cynnwys cerddoriaeth ar gyfer y liwt a gopïwyd tua 1595, ac
adysgrifau o gerddi, marwnadau a miscellanea cyfreithiol.

 

Peniarth MS 513D: Llyfr Ryseitiau Merryell Williams

Cyfrol o ryseitiau coginio a meddyginiaethol a gasglwyd gan Merryell
Williams o Ystâd Ystumcolwyn, Sir Drefaldwyn, ddiwedd yr ail ganrif ar
bymtheg a dechrau’r ddeunawfed ganrif.

 

NLW MS 22102A: Hunangofiant y milwr, Thomas Jeremiah

Hunangofiant Thomas Jeremiah, milwr o’r 23ain Catrawd y Ffiwsilwyr
Brenhinol Cymreig, a ysgrifennwyd tua 1837.

 

NLW MS 22102A: Dyddgoviant William Owen Pughe

Dyddiadur y geiriadurwr a’r hynafiaethydd, William Owen Pughe
(1759-1835), rhwng 1811-1835.

 

NLW MS 22102A: Llyfr Swynion John Harries

Llawysgrif o lyfrgell John Harries o Bantcoy, Cwrtycadno, Sir
Gaerfyrddin, astrolegydd a meddyg, yn cynnwys nifer o swynion
darluniadol ac arwyddion astrolegol.

 

Papurau Syr John Rhŷs

Llythyrau a chardiau oddi wrth Whitley Stokes, 1871-1909

 

 

Adran Mapiau:

 

 

Adran newydd sbon ar wedi’i neilltuo i fapiau hanesyddol. Mae’n cyflwyno dros 300 o fapiau,

gan gynnwys ‘Prima Europe Tabula’ gan Ptolemy – map hynaf ein casgliad, ‘Cambriae Typus

Humphrey Llwyd, map prawf o Gymru gan Christopher Saxton, cyfresi cyfan o

fapiau sirol o’r 16eg a’r 17eg ganrif a mapiau morwrol.  Mae’r adran hefyd yn arddangos dros 200

o fapiau ystadau ar-lein am y tro cyntaf erioed.

 

Mae’r holl eitemau i’w gweld drwy’r syllwr newydd sy’n galluogi defnyddwyr i:

– glosio i mewn ac allan;

– ehangu i weld sgrin lawn;

– gweld manylion o gofnod catalog yr eitem;

– ymgorffori’r syllwr ar wefannau eraill.

 

Morfudd Nia Jones

Postiwyd - 04-01-2016

Arddangosfeydd / Casgliadau / Digido / Newyddion a Digwyddiadau

Darlith wyddonol olaf yn y gyfres

Gyda llai nag wythnos ar ôl cyn terfyn arddangosfa wyddoniaeth gyntaf y Llyfrgell Genedlaethol Dirgel Ffyrdd Natur: Robert Hooke a gwyddoniaeth gynnar cofiwch y traddodir y ddarlith olaf yn y gyfres sy’n cyd-fynd a’r arddangosfa ddydd Mercher nesaf am 1:15. Y darlithydd yw’r Athro Sarah Hutton, Athro Gwadd Anrhydeddus ym Mhrifysgol Efrog. Ei thestun fydd Stranger than fiction: Robert Hooke, Margaret Cavendish and satire on seventeenth-century science. Yn ein hoes dechnolegol, fodern ni mae’n anodd dychmygu cyfnod pan edrychwyd ar wyddoniaeth fel disgyblaeth ryfedd, amherthnasol oedd ar ymylon cymdeithas. Ond cymeriadau o gyfnod o’r math hwn yn yr 17eg ganrif bydd Sarah Hutton yn disgrifio yn ei darlith.

Pan sylfaenwyd y Gymdeithas Frenhinol gan bobl fel Robert Hooke, Robert Boyle ac Isaac Newton, edrychwyd ar eu gweithgareddau gan lawer gyda chymysgwch o ddrwgdybiaeth a chwilfrydedd. Er bod gan Margaret Cavendish ddiddordeb arbennig yn y ddisgyblaeth newydd, cyfrannodd at hyn drwy ddychanu gwaith Robert Hooke a’r Gymdeithas Frenhinol yn ei chyhoeddiadau ei hunan. Rhaid cofio hefyd nad oedd y Gymdeithas yn ffafriol i ferched – yn wir, prin iawn yw’r enghreifftiau o ferched oedd yn wyddonwyr cyn yr ugeinfed ganrif.

Wrth edrych ar yr arddangosfa gellir yn sicr diystyru’r ddadl fod gwyddoniaeth y cyfnod yn amherthnasol. Fel y gwelir yng nghanolbwynt yr arddangosfa, sef Micrographia Robert Hooke, ef oedd un o’r cyntaf i ddarganfod y gell, a hefyd y cyntaf i ddatgan mai creaduriaid oedd yn byw ar y Ddaear ganrifoedd ynghynt oedd ffosiliau. Mae’r arddangosfa hefyd yn cynnwys copi cynnar o Principia gan Isaac Newton. Dyma’r lle cyntaf i Newton gyhoeddi ei ddeddfau symudiant a disgyrchiant. Atgoffwyd ni o bwysigrwydd deddfau Newton yn nhechnoleg gyfoes wrth weld yn y newyddion yn ddiweddar fod taith Tim Peake a’i gydweithwyr i’r Orsaf Ofod Ryngwladol wedi ei henwi ar ôl y llyfr nodedig hwn.

Gwelir hefyd yn yr arddangosfa lyfrau gan y naturiaethwyr o Gymru, Lewis Morris, Edward Lhuyd a Thomas Pennant. Gwelir gweithiau gan y mathemategwyr William Jones o Ynys Môn a Robert Recorde o Sir Benfro. Yn ogystal mae’r arddangosfa yn cynnwys cyfraniadau gan gewri rhyngwladol fel Euclid a Descartes a llyfr gan Robert Boyle a ddisgrifir gan lawer fel tad Cemeg.

Cofiwch fanteisio ar eich cyfle olaf i ymweld â’r arddangosfa cyn iddi gau ar ddydd Sadwrn y 9fed o Ionawr.

 

Hywel Lloyd

Postiwyd - 22-12-2015

Casgliadau / Digido / Digitisation / Newyddion a Digwyddiadau

Darlunio’r Nadolig gan mlynedd yn ôl

A hithau yn agosáu at dymor y Nadolig, mae nifer wedi bod yn brysur yn ysgrifennu eu cardiau Nadolig er mwyn eu postio cyn y dyddiadau postio olaf.

Mae’r ddelwedd a bortreadir ar gardiau Nadolig heddiw yn amrywio – mae rhai yn darlunio Stori’r Geni gyda’r baban Iesu yn gorwedd mewn preseb; y doethion yn teithio o’r Dwyrain; y dyrfa o’r llu nefol; neu’r bugeiliaid yn gwarchod eu praidd liw nos, gydag eraill yn cynnwys symbolau Cristnogol megis y seren neu golomen wen.  Mae rhai cardiau yn darlunio traddodiadau Nadolig gyda gwrthrychau fel coeden wedi’i haddurno, celyn, canhwyllau, neu ffigyrau megis Siôn Corn neu ddynion eira.  Mae eraill yn darlunio golygfa aeafol gyda thrwch o eira ar lawr, neu’n portreadu anifeiliaid sy’n gorfod ymgodymu gyda’r fath hinsawdd.  Ceir weithiau ambell i olygfa o Nadolig Fictoraidd er mwyn ein hatgoffa ni o Nadolig ‘perffaith’ yr oes o’r blaen, neu dro arall ceir darlun digrif i bortreadu hwyl yr Ŵyl.

Gwelwyd delweddau tebyg ar gardiau Nadolig oedd yn bodoli ryw ganrif yn ôl.  Fodd bynnag, o chwilota drwy archif ddigidol Rhyfel Byd Cyntaf a’r profiad Cymreig | The Welsh experience of the First World War a geir trwy ymweld â cymru1914.org, gellir dod ar draws cardiau a gynhyrchwyd yn arbennig ar gyfer y milwyr i’w hanfon adref yn ystod blynyddoedd y Rhyfel Mawr.  Byddai catrodau a bataliynau yn cynhyrchu cardiau arbennig gan adlewyrchu yn aml eu gorchestion milwrol mewn brwydrau yn ystod y flwyddyn a fu, neu eu dyheadau am y dyfodol.  Trwy glicio ar y canlynol, gellir gweld esiampl o garden 1916; 1917; 1918; a charden Nadolig gyda thestun Cymraeg ar y blaen gan y 38th (Welsh) Division.

Gwelais un garden yng nghanol yr archif ddigidol fodd bynnag, na fyddai modd i chi wybod iddi gael ei hanfon yn ystod y Rhyfel Mawr.  Mae’n ddyluniad clasurol gyda defnydd arbennig o liw aur, gwyrdd a coch wrth ddarlunio celyn.

Daw’r garden o blith casgliad llawysgrifau’r Parchedig William David Roberts, fu’n rheithor ym mhlwyf Llanfair, ger Harlech rhwng 1913-1926.  Fodd bynnag, nid dyluniad y garden sydd o ddiddordeb pennaf, ond yr hyn sydd wedi’i ysgrifennu y tu mewn iddi.  Mae’r cyfarchiad yn darllen “TO Mr Roberts.  FROM The Belgians – Llanfair”.  Yn ôl y marc post, postiwyd y garden ar 22 Rhagfyr 1915.

Wrth ddarllen trwy weddill y llawysgrif y mae’r garden hon yn perthyn iddi, gellir gosod y garden yn ei chyd-destun hanesyddol.  Mae’r papurau yno yn tystio i bwyllgor gael ei ffurfio i gynorthwyo ffoaduriaid Belgaidd yn Llanfair ym mis Hydref 1914, gyda W. D. Roberts yn ysgrifennydd ar y pwyllgor.  Gyda’r modd i gynnig llety i chwech mewn tŷ wedi’i ddodrefnu, cyrhaeddodd y Belgiaid ganol Rhagfyr y flwyddyn honno gan ymgartrefu ym Mrondirion tan Mai 1916.

Mae’n amlwg i drigolion Llanfair wneud eu gorau i ddarparu ar gyfer y rheiny oedd wedi ffoi o’u gwlad oherwydd goresgyniad byddin yr Almaen ar Wlad Belg ar 4 Awst 1914.  Amcangyfrifwyd i dros 250,000 gael lloches ym Mhrydain yn ystod blynyddoedd y Rhyfel Mawr.  Gwelwyd posteri recriwtio fel yr un yma yn dwyn perswâd ar fechgyn y wlad i ymrestru oherwydd yr hyn a ddigwyddodd yr haf hwnnw.

Wrth i ni heddiw arddangos y cardiau Nadolig a dderbyniwn oddi wrth ein teulu a’n ffrindiau, cofiwn am y ffoaduriaid hynny a ddaeth ganrif yn ôl i’r wlad hon i geisio lloches rhag erchyllterau dyn.  Nid peth newydd yw gorfod ffoi fodd bynnag.  Heddiw, yn yr unfed ganrif ar hugain, ceir dros 20 miliwn o ffoaduriaid o gwmpas y byd, ac wrth i ni ddathlu a galw i gof y Nadolig cyntaf hwnnw, cofiwn mai ffoadur fu’r baban hefyd.

 

D. Rhys Davies

Postiwyd - 21-12-2015

Casgliadau / Digido / Digitisation / Heb ei gategoreiddio / Research / Ymchwil

Ffotograffiaeth Geoff Charles!

Mae cyfraniad Geoff Charles i ffotograffiaeth Cymru yn unigryw. Bu’n gweithio fel ffoto-newyddiadurwr o’r 1930au hyd at y 1970au a daeth at y gwaith hwnnw gyda dawn naturiol a chydymdeimlad dwfn â’i destun. Cofnododd yn arbennig ddigwyddiadau a phersonoliaethau y Gymru Gymraeg. Erbyn heddiw mae archif Geoff Charles yn un o drysorau’r Llyfrgell Genedlaethol.

Dyma ambell lun Nadoligaidd allan o’r archif!

24

Golygfeydd gaeafol yn Nrenewydd a theulu Geoff Charles, Ionawr 1af 1945.

 

christmas tree

Delwedd o’r goeden Nadolig wedi’i goleuo lan yn Llandrindod, sy’n cawrio dros ben yr adeiladau o’i hamgylch, Rhagfyr 1af, 1949

Orthopaedic

Nadolig yn Ysbyty Orthopedig, Gobowen, Rhagfyr 26ain, 1956

 

 

Brownies

Y Brownies yn dathlu’r Nadolig, Rhagfyr 1af, 1954

 

 

Cliciwch fan hyn am fwy o wybodaeth ynglyn ag archif Geoff Charles!

Mae’r cofnod hwn yn rhan o Galendr Adfent LlGC. Dilynwch ni ar Flickr, Twitter, Facebook neu Instagram i gael gwybod beth arall rydyn ni wedi’i baratoi ar eich cyfer!

← Older Posts Newer Posts →

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog