Blog

Postiwyd - 27-05-2016 Dim sylwadau

Casgliadau

James Ward, ‘An Overshot Mill in Wales’

Europeana 280 yw’r fenter ar y cyd rhwng Europeana, sef platfform digidol treftadaeth ddiwylliannol Ewrop, a’r Comisiwn Ewropeaidd lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.  Y bwriad yw dathlu’r amrywiaeth odidog o gelf sy’n adrodd stori unigryw am dreftadaeth celf Ewrop a sut mae wedi esblygu dros amser ac i ddangos i bobl sut mae eu gwlad yn rhan o’r dreftadaeth gelfyddydol honno. Mae’r 10 o weithiau a ddewiswyd gan Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn portreadu cyfoeth hanes gweledol Cymru ac yn pwysleisio bod Cymru’n ymfalchïo yn ei thraddodiad artistig gwych.

Yr hyn sy’n ganolog i hanes celf Cymru, yn naturiol, yw ei thirwedd godidog. Daeth Cymru yn gyrchfan ffasiynol i arlunwyr yn ystod ail ran y 18fed ganrif. Ni allai pobl deithio i Ewrop bellach oherwydd Rhyfeloedd Napoleon (yn arbennig ar gyfer y ‘Daith Fawr’), ac felly trodd yr arlunwyr eu sylw at Brydain. Roedd Cymru gyda’i thirwedd fynyddig lawn cestyll, ei hiaith unigryw a’i mytholeg yn denu arlunwyr o bob rhan o Brydain. Dadleua’r hanesydd celf Peter Lord yn ei waith Gwenllian: ‘… roedd y deallusion Saesneg y gweld Cymru fel lle rhyfedd a hynafol, ac roedd arferion, gwisg ac iaith y bobl yn perthyn i oes arall, ystyrid y rhinweddai hyn yn ddeniadol.’ Daeth Cymru yn boblogaidd iawn gydag arlunwyr yn dilyn gweithiau fel tirluniau Richard Wilson (1712/13-1782) a Tours in Wales Thomas Pennant (1726-1798).

Fe ystyrir James Ward (1769-1859) yn un o artistiaid mwyaf blaenllaw mudiad Rhamantaidd Prydain ac mae ei waith ‘Aberdulais Mill’ yn esiampl wych o sut gwnaeth Cymru denu arlunwyr o ar draws Prydain yn ystod y 18fed a’r 19eg Ganrif wrth iddynt chwilio am y pictiwrésg.

Roedd James Ward yn lliwydd gwych, yn ddyluniwr celfydd iawn, yn brintiwr a hefyd yn arlunydd anifeiliaid rhagorol. Fe’i hystyrir yn un o artistiaid mwyaf blaenllaw mudiad Rhamantaidd Prydain. Cafodd ei ethol i’r Academi Frenhinol ym 1811 a chynhyrchodd filoedd o weithiau mewn amrywiaeth o gyfryngau a phynciau o dirluniau, portreadau, astudiaethau anifeiliaid, i genre a phaentiadau hanesyddol. Fel y dywed yr awdur Edward. J. Nygren, mae ei weithiau yn datgelu ‘… amrywiaeth anhygoel o fynegiadaeth weledol ac emosiynol … roedd y cyffredin â’r anarferol yn denu llygad Ward. Byddai’r mopiau cadach a’r ambrosia, yr ysguboriau a’r adfeilion, y coed cnotiog a’r dynion garw, y ceffylau trotian a’r Cossacks cwsg i gyd yn denu ei sylw’. Medrai ddod a’i waith yn fyw wrth ddefnyddio strociau brwsh cyflym.

Fel y gwelir yn y gwaith hwn o Felin Aberdulais sydd ar lan yr Afon Dulais, Aberdulais ger Castell-nedd, roedd yn beintiwr Rhamantaidd ac mae’n amlwg ei fod yn feistr ar bortreadu golau. Mae ei sylw i fanylion yn anghymharol yn y gwaith hwn, ac mae ei arbenigedd wrth beintio ffurf yr anifail yn hollol amlwg i bawb.

Roedd Melin Aberdulais a’i lleoliad pictiwrésg yn dynfa i nifer o artistiaid, gan gynnwys yr artist enwog J.M.W. Turner ym 1796. Tynnwyd pŵer o’r rhaeadr hon i gynhyrchu copr ers 1584, gan ddod i ben yn yr 17eg ganrif. Fe’i defnyddiwyd yn ddiweddarach ar gyfer melino grawn ac yna i gynhyrchu tunplat. Roedd gan Ward arddull eclectig o ganlyniad i’w ddylanwadau amrywiol, o’r Artistiaid Clasurol i’r Hen Feistri a’r arlunwyr cyfoes. Creodd hefyd weithiau fel ei gampwaith ‘Gordale Scar’ ym 1815 a oedd yn chwilio am yr aruchel

Postiwyd - 26-05-2016 Dim sylwadau

Gwasanaethau Darllenwyr / Newyddion a Digwyddiadau

“Mae digideiddio wedi gwneud gwahaniaeth mawr…byddai darllen cannoedd o bapurau newydd yn cymryd llawer o amser”

Yng ngeiriau cân y Manic Street Preachers, rhoddodd llyfrgelloedd bwer i ni, ond beth sy’n digwydd yn wirioneddol y tu ôl i’r silffoedd llyfrau ym mhwerdy diwylliannol Cymru, Llyfrgell Genedlaethol Cymru?

O nofelwyr i achyddion, myfyrwyr PhD a beirdd, siaradom â rhai o ddarllenwyr niferus ac amrywiol Llyfrgell Genedlaethol Cymru i gael gwybod beth a wnânt y tu ôl i’r silffoedd llyfrau.

Ifor ap Glyn, Bardd Cenedlaethol Cymru a chynhyrchydd, cyfarwyddwr a chyflwynydd teledu.

“Ar hyn o bryd dw i’n gweithio ar lyfr seiliedig ar adnodd unigryw yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru; casgliad helaethaf y byd o lythyrau yn Gymraeg,  wedi’u hysgrifennu yn rhan gynta’r Rhyfel Byd Cyntaf.

Mae casgliad diddorol iawn o tua 60 o lythyrau wedi’u hysgrifennu gan Gapten Dafydd Jones o Sir Gaerfyrddin a gafodd ei ladd yng Nghoedwig Mametz.

Mae’r llyfr a ysgrifennaf yn rhannol ffeithiol, hanesyddol ac yn rhannol fel ymateb personol a llyfr taith, gan fy mod yn ymweld â’r holl leoedd yr aeth Capten Jones iddynt a’u disgrifio yn ei lythyrau, gan ddechrau mewn gwesty yn y Rhyl, un o’r lleoedd y codwyd bataliynau Cymreig a’u hyfforddi. Yn ei lythyrau cyntaf mae’n ymddiheuro i’w rieni am adael ei radd ym Mhrifysgol Aberystwyth i ymuno â’r Fyddin, ond dyna wnaeth y rhan fwyaf o’i gyfoeswyr ar y pryd. Dw i tua hanner ffordd trwy’r daith a’r ail hanner fydd y daith i’r Somme. Nid yw ymchwilio i’r lleoliadau yn dasg gwbl hawdd gan fod sensoriaeth i’r llythyrau yn golygu bod llawer o’r union leoliadau wedi cael eu tynnu allan.

“Y tro cyntaf i mi ddod ar draws y llythyrau oedd pan oeddwn yn gweithio ar raglen i S4C yn 2008 o’r enw ‘Lleisiau o’r rhyfel mawr’” a gwelais bod y llythyrau hyn yn un o gasgliadau helaethaf y cyfnod.

“Mae ymchwilio a galw yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth wastad yn ddiddorol, a dw i wedi gwneud llawer o waith yno yn y gorffennol gan ddefnyddio’r archif sgrîn wrth ymchwilio i’r ffilm gyntaf yn Gymraeg, Y Chwarelwr. Fodd bynnag mae’n rhaid i mi ddweud ers digideiddio a chael yr adnoddau yno ar-lein yn ddiweddar, mae’r broses fynediad yn haws o lawer. Nid yn unig mae’n golygu nad oes rhaid i mi deithio i lawr o Gaernarfon, ond mae’r cyfleuster chwilotair yn golygu nad oes rhaid i mi dyrchu’n gorfforol trwy gannoedd o gopïau o’r Carmarthen Journal yno i ddod o hyd i enw’r Capten Jones, a fyddai’n cymryd llawer iawn o amser.”

Postiwyd - 19-05-2016 Dim sylwadau

Gwasanaethau Darllenwyr / Newyddion a Digwyddiadau

‘Mae’n hawdd i freuddwydio storïau yma.”

Yng ngeiriau cân y Manic Street Preachers, rhoddodd llyfrgelloedd bwer i ni, ond beth sy’n digwydd yn wirioneddol y tu ôl i’r silffoedd llyfrau ym mhwerdy diwylliannol Cymru, Llyfrgell Genedlaethol Cymru?

O nofelwyr i achyddion, myfyrwyr PhD a beirdd, siaradom â rhai o ddarllenwyr niferus ac amrywiol Llyfrgell Genedlaethol Cymru i gael gwybod beth a wnânt y tu ôl i’r silffoedd llyfrau.

Sarah Taylor, Awdur Arthur and Me, enillydd Gwobr Llyfr Plant Firefly 2014.


“Pan oeddwn yn gwneud fy PhD (yn edrych ar Gyflwyniad Trais yn Llenyddiaeth Baled yr Ail ganrif ar Bymtheg ym Mhrydain) treuliais bob dydd yn Llyfrgell Genedlaethol ysblennydd Cymru. Mae’n lle rhyfeddol, gofod agored enfawr gyda silffoedd llyfrau yn codi ar ddwy ochr y brif ystafell ddarllen a golygfa allan i’r môr ar y pen. Mae’r staff yn hyfryd a chan ei bod yn llyfrgell hawlfraint mae ganddi gasgliad aruthrol, yn cynnwys llawysgrifau, mapiau ac archif sain a fideo rhagorol.

“Dw i wedi caru’r llyfrgell ers fy arddegau a rhoddwyd caniatâd arbennig i mi gael mynediad at y llyfrgell lawysgrifau i ddefnyddio cofnodion eglwysig fel rhan o fy ngwaith lefel A. Cyn gynted ag y medrwn, cefais fy ngherdyn darllen fy hun ac roeddwn wrth fy modd yn defnyddio’r llyfrgell fel myfyriwr is-raddedig. Wedi i mi orffen y PhD gweithiais ym Mhrifysgol Caerefrog fel ymchwilydd ac unwaith eto roedd y llyfrgell yn ffynhonell fawr o ddeunydd ychwanegol i helpu gyda fy ngwaith.

“Gan fod cymaint o gofnodion geni a marwolaeth yno mae’n boblogaidd iawn gydag achyddion ac arferwn gyfarfod â chryn nifer ohonynt. Roedd eu hymrwymiad i ddarganfod pob manylyn o hanes eu teulu yn ysbrydoliaeth a chefais sgyrsiau gwych gyda hwy am arddull fforensig y gangen honno o ymchwil hanesyddol.

Un diwrnod dechreuais sgwrsio gyda gwraig hyfryd yn y cantin dros ginio a dywedodd  ‘Tybed allech chi fy helpu, a chithau’n ferch o Gymru.’ Wel, yn awyddus i wneud fy ngorau dywedais y buaswn yn helpu os gallwn. ‘Dw i wedi drysu braidd pam roedd cymaint o fridwyr cŵn yng Nghymru,’ dywedodd. Roeddwn i wedi drysu braidd hefyd, felly cynigiais edrych ar y ddogfen roedd hi’n ei defnyddio, er bod yr hyn a wn am hel achau yn gallu cael ei ysgrifennu ar gefn stamp. Ar ôl cinio aethom i fyny’r grisiau a dangosodd y cofnodion roedd hi’n eu defnyddio i mi…..ac roedd rhaid i mi esbonio heb ei phechu nad dyna oedd union ystyr ‘collier’.

Hyd heddiw dw i’n siwr mai tynnu fy nghoes oedd hi – roedd direidi pendant yn ei llygaid.

Pan ddechreuais ysgrifennu llyfr i blant, gwyddwn fy mod eisiau ysgrifennu am un o arwyr mawr Cymru. Rydym yn ffodus i gael cymaint o chwedlau a hanesion gwerin cyfareddol.

“Mae’r llyfrgell yn dal yn lle rhyfeddol i gynllunio llyfr i mi, yn enwedig o’r sedd yn edrych dros y môr. Mae’r arddangosfeydd hefyd yn ysbrydoledig iawn, ac mae’n hawdd i freuddwydio am storïau wrth glywed storïau o orffennol Cymru yn y neuaddau arddangos.”

Postiwyd - 12-05-2016 Dim sylwadau

Arddangosfeydd / Casgliadau

Cerdded Dan y Wenallt

Dylan_Logo

Dethlir Dydd Rhyngwladol Dylan Thomas bob blwyddyn ar 14 Mai, y dyddiad pryd perfformiwyd ‘Under Milk Wood‘ gyntaf ym 1953 yn y Poetry Center, Efrog Newydd. Priodol felly yw thema ‘Dan y Wenallt’ ar gyfer arddangosfa a drefnir yn y Llyfrgell eleni i nodi’r achlysur.

Mae’r arddangosfa, sy’n cynnwys deunydd o blith ein casgliadau cyfoethog ac amrywiol, yn gyfle i bawb weld eitemau sy’n adlewyrchu poblogrwydd y gwaith hwn, o’r perfformiadau cynharaf hyd heddiw. Gobeithiwn y bydd ymwelwyr yn cael cyfle i weld sut aeth Dylan ati i greu ‘Under Milk Wood’, a’r modd y mae’r gwaith wedi cael ei ddehongli a’i addasu dros y blynyddoedd ar lwyfan a thrwy gyfrwng ffilm, animeiddiad a recordiadau sain. Ymhlith y papurau sydd i’w gweld mae sgets enwog gan Dylan Thomas o’r pentref dychmygol Llareggub, a ddangosir yn dilyn pleidlais arlein ddiweddar, ynghyd â llythyr gan Dylan at ei asiant llenyddol yn Awst 1953 ble mae’n trafod ail-ysgrifennu ‘Under Milk Wood’, sgript o’r ddrama radio, a’r sgôr gerddorol gan ei gyfaill oes Daniel Jones. Bydd rhai o’r eitemau i’w gweld ar ein harddangosfa ar-lein.

Yn ystod y degawd diwethaf mae’r Llyfrgell wedi gwneud cryn ymdrech i ychwanegu at ei chasgliad o lawysgrifau Dylan Thomas, a cheir yma gyfoeth o ddeunydd mewn sawl cyfrwng. Gobeithiwn y bydd rhain yn cynorthwyo ymchwilwyr sy’n awyddus i ddysgu mwy am y bardd a’i waith. Mae drafftiau o’i weithiau, rhestri geiriau a llythyrau gan Dylan, yn arbennig, yn datgelu llawer am ei ddulliau o ysgrifennu a’i allu eithriadol fel bardd ac awdur.

Yng nghanol y llawysgrifau a welir mae llythyr a brynwyd yn ddiweddar gan y Llyfrgell oddi wrth Dylan Thomas at Elizabeth Reitell. Anfonwyd y llythyr o’r Boat House, Talacharn, ym Mehefin 1953, yn fuan wedi i Dylan ddychwelyd o’r Unol Daleithiau, a llai na phum mis cyn ei farwolaeth. Mae tystiolaeth o’r cas yr oedd ynddo fod y llawysgrif hon, ynghyd â llythyr arall sydd eisoes yn ein casgliadau, wedi bod ym meddiant yr un casglwr ar un adeg, ac rydym yn hynod falch aduno eitemau sydd wedi eu gwahanu dros y blynyddoedd.

Mae’r arddangosfa yn dechrau ar ddydd Sadwrn, 14 Mai, ac ar agor i ymwelwyr tan 21 Mai; mynediad yn rhad ac am ddim.

Ymunwch â ni mewn taith Dan y Wenallt…

Siân Bowyer

Postiwyd - Dim sylwadau

Gwasanaethau Darllenwyr / Newyddion a Digwyddiadau

“Does dim byd gwell na chael bocs o ddogfennau o’r archif a darllen trwy lythyrau a dyddiaduron pobl.”

Yng ngeiriau cân y Manic Street Preachers, rhoddodd llyfrgelloedd bwer i ni, ond beth sy’n digwydd yn wirioneddol y tu ôl i’r silffoedd llyfrau ym mhwerdy diwylliannol Cymru, Llyfrgell Genedlaethol Cymru?

O nofelwyr i achyddion, myfyrwyr PhD a beirdd, siaradom â rhai o ddarllenwyr niferus ac amrywiol Llyfrgell Genedlaethol Cymru i gael gwybod beth a wnânt y tu ôl i’r silffoedd llyfrau.

“Does dim byd gwell na chael bocs o ddogfennau o’r archif a darllen trwy lythyrau a dyddiaduron pobl.”
Calisita Williams, myfyriwr PhD y Brifysgol Agored.  

“Dw i’n astudio ar gyfer PhD mewn hanes yn y Brifysgol Agored mewn cydweithrediad â Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Teitl fy thesis yw ‘Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Hunaniaeth Genedlaethol 1870-1916’.  Mae fy thesis yn archwilio datblygiad Llyfrgell Genedlaethol Cymru a sut y cafodd ei threfnu a’i rheoli. Mae’n gwerthuso effaith gwasanaeth y llyfrgell ac yn archwilio’r cysylltiad rhwng LlGC a hunaniaeth genedlaethol Gymreig.

“Cefais fy ngeni yn Surrey a byw wedyn yn Hampshire a Swydd Buckingham. Mynychais y Royal Latin School yn Buckingham lle roedd gennyf ddiddordeb arbennig mewn Drama a Hanes. Pan oeddwn yn 18 roedd gen i awydd i fod yn actores felly mi ddois i Aberystwyth i astudio Drama. Ar ôl gorffen gweithiais yn Siop Lyfrau Prifysgol Aberystwyth am tua saith blynedd. Mae’n debyg nad oeddwn yn hollol siwr beth oeddwn am wneud. Ar hap penderfynais ddechrau gwirfoddoli gyda’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn garddio ac roeddwn wrth fy modd, a rhoddwyd cyfle i mi redeg gweithdai plant a helpu cynllunio digwyddiadau. Roedd y staff yn Llanerchaeron mor gefnogol ac fe’m cymhellwyd ganddynt i geisio gwneud gradd meistr mewn Hanes a Threftadaeth ym Mhrifysgol Aberystwyth. Dechreuodd pethau o’r fan honno. Dechreuais yr MA yn rhan-amser a’i fwynhau’n fawr a dechreuais hefyd wirfoddoli yn LlGC. Gweithiais ar brosiect gwirfoddol dan y teitl ‘Cofnodion Corfforaethol’ oedd yn cynnwys didoli trwy ddeunydd archifol y llyfrgell ei hun a’i drawsysgrifo – gan edrych ar gofnodion caffael a hawliau pori defaid! Dyma lle dechreuodd fy niddordeb yn hanes y llyfrgell a dechreuais ddatblygu cais PhD ac roeddwn y ddigon ffodus i fedru sicrhau lle astudio yn y Brifysgol Agored.
Does dim byd wir yn well na chael bocs o ddogfennau o’r archif a darllen trwy lythyrau a dyddiaduron pobl – daw hanes yn wirioneddol fyw yn yr adegau hynny.

Pan dw i’n gweithio yn Ystafell Ddarllen y De, lle gall darllenwyr edrych ar ddeunydd llawysgrif, dw i’n hoffi eistedd yn agos at y ffenestr, eto, mae’r golygfeydd yn wych, a’r haul(pan yn disgleirio) yn llifo i mewn.

“Mae’r llyfrgell – fel Aberystwyth – yn seiliedig iawn ar gymuned ac mae’n gyffredin iawn i weld, ac eistedd gyda’r un pobl pob dydd. Yn aml dw i wedi dechrau siarad gyda pobl yn y caffi a dod o hyd i ddarllenwyr eraill sy’n gweithio mewn maes tebyg neu oedd hyd yn oed yn adnabod, yn bersonol, rhai o’r pobl a astudiaf!”

Postiwyd - 10-05-2016 Dim sylwadau

Gwasanaethau Darllenwyr

Ffair Hanes Teulu a Hanes Lleol

 

 

Hanes teulu 2

 

Wedi meddwl am ddechrau ymchwilio hanes eich teulu? Ddim yn gwybod ble i ddechrau? Beth am ymweld â Ffair Hanes Teulu a Hanes Lleol yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth dydd Sadwrn 14 Mai. Mae’n le delfrydol i ddechreuwyr i ddod o hyd i wybodaeth ar sut i ddechrau ymchwilio, lle i fynd a beth sydd ar gael.

Hon fydd y drydedd Ffair yn y Llyfrgell ac eto bydd dros ugain o stondinau yn Oriel Gregynog. Ynghyd ag arbenigwyr o’r Llyfrgell, bydd cymdeithasau hanes teulu sirol yno i rannu eu gwybodaeth arbenigol lleol ac i werthu adysgrifau a mynegeion i gofrestri plwyf, cyfrifiad ac adysgrifau cerrig beddau. Bydd eraill yn arbenigo mewn hanes lleol a hefyd hanes Cymru. Bydd digon o lyfrau ar werth – rhai newydd ar ymchwilio hanes teulu a hanes lleol, ond hefyd dewis eang o rai ail-law a mapiau. Os byddwch angen help gyda ffotograffau mae hynny ar gael hefyd yn enwedig sut i’w adnewyddu os bod eich rhai chi wedi gweld dyddiau gwell.

 

Hanes teulu 1

 

Bydd dau gyflwyniad yn ystod y dydd, mynediad am ddim trwy docyn www.llgc.org.uk/drwm

‘Sources for local and family history in Wales’ gan Michael Freeman, bydd yn rhannu ei wybodaeth ac arbenigedd fel ymchwilydd.

‘Identifying and Interpreting Family Photographs’ gan William Troughton, ein Llyfrgellydd Delweddau Gweledol fydd yn eich tywys ar daith ryfeddol wrth chwilio am y cliwiau hollbwysig ar gyfer dyddio ac adnabod hen luniau.

 

Beryl Evans

Rheolwr Gwasanaethau Ymchwil

Postiwyd - 05-05-2016 Dim sylwadau

Gwasanaethau Darllenwyr / Newyddion a Digwyddiadau

“Mae’n un o’r unig leoedd yn y byd lle cewch dawelwch llwyr”

Yng ngeiriau cân y Manic Street Preachers, rhoddodd llyfrgelloedd bwer i ni, ond beth sy’n digwydd yn wirioneddol y tu ôl i’r silffoedd llyfrau ym mhwerdy diwylliannol Cymru, Llyfrgell Genedlaethol Cymru?

O nofelwyr i achyddion, myfyrwyr PhD a beirdd, siaradom â rhai o ddarllenwyr niferus ac amrywiol Llyfrgell Genedlaethol Cymru i gael gwybod beth a wnânt y tu ôl i’r silffoedd llyfrau.

Matthew Rees, ymgeisydd PhD yn adran Gwleidyddiaeth Ryngwladol Prifysgol Aberystwyth.

“Dw i yn y Llyfrgell Genedlaethol bron bob dydd. Mae amrywiaeth y llyfrau, amgylchedd gwaith ardderchog gyda golau gwych, desgiau ar yr uchder cywir – i rywun sy’n 6 throedfedd 6, mae hynny o fudd gwirioneddol –  a staff cynorthwyol iawn a chyfeillgar yw beth sy’n fy nenu. Mae’r ffaith bod yr holl staff yn siarad Cymraeg, ond dw i ddim yn meddwl ei fod yn amgylchedd bygythiol i’m cyfeillion di-Gymraeg, hefyd yn wych, gan ei fod yn un o’r ychydig leoedd y gallaf ddefnyddio Cymraeg trwy’r dydd.

Rwy’n dod o Gaerdydd yn wreiddiol a chefais fy magu ar aelwyd Saesneg, ond mi es i ysgol cyfrwng Cymraeg. Wedyn mi es i Brifysgol Warwick i wneud fy ngradd gyntaf mewn gwleidyddiaeth. Ar ôl hynny dychwelais i Gaerdydd i wneud gradd meistr ym Mhrifysgol Caerdydd. Ar yr adeg hon, megais ddiddordeb mawr yn y berthynas rhwng crefydd a gwleidiyddiaeth, a phenderfynais ddilyn y diddordeb hwn trwy ymchwil. Cyrhaeddais Aberystwyth yn 2012 i astudio ar gyfer fy noethuriaeth. Mae fy ymchwil yn astudio cyfranogaeth wleidyddol seiliedig ar ffydd yn rhanbarthau datganoledig y DU. Yn draddodiadol roedd gan fudiadau crefyddol a mudiadau seiliedig ar ffydd bwer mawr yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon ond dirywiodd eu dylanwad yn ystod yr ugeinfed ganrif.

Mae’r Llyfrgell Genedlaethol wedi bod yn rhodd fawr dros dair blynedd diwethaf fy ymchwil. Mae gallu gweithio mewn llyfrgell gyda bron pob llyfr a gyhoeddwyd erioed yn y DU cymaint o fraint wrth astudio rhanbarthau datganoledig y DU. Mae archifau’r llyfrgell hefyd wedi bod o gymorth mawr wrth wneud yr ymchwil sylfaenol ar Gymru, ac aeth y staff cymwynasgar a chyfeillgar iawn allan o’u ffordd i roi mynediad i mi at ffynonellau anodd i’w canfod.

“Dw i’n cerddded i fyny Allt Penglais tua 9 fel arfer a galw am tua hanner awr yn yr adran wleidyddiaeth ryngwladol cyn mynd i’r llyfrgell. Wedyn dw’n rhoi fy mhethau yn un o’r cypyrddau bach, dangos fy ngherdyn darllen i’r porthorion a mynd i mewn i’r llyfrgell. Dw i’n eistedd fel arfer yn yr un lle yn ystafell y Gogledd ym mhen pella’r ystafell.

“Mae ystafell y Gogledd mor hardd. Mewn ffordd ryfedd mae’n fodern iawn er bod iddi deimlad hen braf. Mae’r llyfrgell wedi gwneud gwaith da iawn o greu gofod llyfrgell sy’n addas ar gyfer ymchwil modern, ond yn cadw’i deimlad o hen sefydliad ar yr un pryd. Fe deimlwch gwir ysbryd hanes yn y lle, tra ar yr un pryd yn teimlo’i bod yn llyfrgell at eich defnydd i greu rhywbeth newydd.

Dw i’n hoffi tawelwch i weithio, heb ddim i dynnu fy sylw- dyna pam dw i’n mynd i’r Llyfrgell Genedlaethol. Mae’n un o’r ychydig leoedd yn y byd lle cewch hynny’n wirioeddol!

Mae darllen ac ysgrifennu ar gyfer thesis yn gofyn am ganolbwyntio enfawr ac yn tynnu egni yn fawr ac yn blino llygaid, felly mae’n bwysig i gymryd toriadau rheolaidd, yn enwedig pan wnewch hyn pob dydd ac yn aml ar benwythnosau am bedair blynedd.  Mae Café Pendinas y llyfrgell yn fuddiol ar yr adegau hyn, mae’r siop goffi yn teimlo cymaint fel lolfa â sefydliad busnes.

Mae gan staff y llyfrgell wir ddiddordeb yn yr hyn a wnewch. Mae’r porthorion yn aml yn gofyn sut mae pethau ac fe ddewch i adnabod y pobl hyn ymhen ychydig. Mae’n lle gwrioneddol eiconig i weithio, tra’n cadw teimlad cyfeillgar ar yr un pryd.”

Postiwyd - 28-04-2016 Dim sylwadau

Gwasanaethau Darllenwyr / Heb ei gategoreiddio

“Mae Jones yn codi arswyd…”

Yng ngeiriau cân y Manic Street Preachers, rhoddodd llyfrgelloedd bwer i ni, ond beth sy’n digwydd go iawnl tu ôl i’r silffoedd llyfrau ym mhwerdy diwylliannol Cymru, Llyfrgell Genedlaethol Cymru?O nofelwyr i achyddion, myfyrwyr PhD a beirdd, siaradom â rhai o ddarllenwyr niferus ac amrywiol Llyfrgell Genedlaethol Cymru i gael gwybod beth a wnânt y tu ôl i’r silffoedd llyfrau.

Jacqui Kenton, achydd llawrydd, a’i chartref yn Aberystwyth.

 

“Mae fy agosrwydd at Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn ddeniadol iawn i’m cleientiaid, gyda’i chyfoeth o adnoddau hanesyddol sydd ddim ar gael ar-lein. Mae llawer ohonynt o’r Unol Daleithiau neu Awstralia – yn aml yn chwilfrydig ac angerddol am eu gwreiddiau Cymreig ac am nad yw Aberystwyth y lle hawddaf i’w gyrraedd mae’n rhatach o lawer i fy nhalu i ymchwilio ar eu rhan.

“Gan fy mod yn byw dim ond deng munud o’r llyfrgell rydw i yma o leiaf 3 neu 4 gwaith yr wythnos. Dw i’n tueddu i ddefnyddio Ystafell Ddarllen y De lle y cedwir y cofrestrau plwyf ac archifau. Mae’n ganolbwynt gwirioneddol i hanes Cymru ac fe deimlwch yn freintiedig i weithio o’r fath gyfleuster gwych. Mae tri achydd arall cyfarwydd i mi sy’n gweithio yng Ngogledd Cymru, Sir Benfro a Chaerdydd, ond sy’n gofyn i mi geisio gwybodaeth gan fod cymaint o’r ffynonellau gwirioneddol ddefnyddiol yn cael eu cadw yma.

Yn aml gwelaf ymchwilwyr eraill wrthi’n ddygn yn yr ystafelloedd darllen, ond fel y disgwyliech mae tawelwch llwyr. Pob hyn a hyn fe glywch sgwrsio cyffrous pan ddarganfyddir rhywbeth ond yn gyffredinol nid oes croeso i sŵn.

“Derbyniaf bob math o gomisiynau – gan fwynwr aur o Awstralia a roddodd ychydig enwau a lleoliadau i mi a dweud ‘ewch’, i bobl sydd wedi dechrau ar eu hymchwil ond wedi taro wal. Fy ngobaith pob amser yw eu helpu ond gweithiaf yn fforensig – gyda thystiolaeth absoliwt yn unig, felly os na fedraf fod yn siwr bod y person cywir gennyf fe ddywedaf wrthynt. Y broblem fwyaf a wynebaf fel ymchwilydd hanes teulu Cymreig yw amlder. Gall cael yr enw Jones godi arswyd gan fod y rhwyd yn cael ei thaenu mor eang ac mae’r un peth yn wir am Davies, Hughes a Richards. Ymhellach yn ôl yn hanes Cymru, gall y tadenw hefyd fod yn broblem.  Yn gyffredinol, os oedd eich teulu’n gefnog, mae’n weddol hawdd i ganfod cofnodion o ewyllysiau, gweithredoedd tir ac ati i helpu’r ymchwil, ond mae’r un peth yn wir am droseddwyr, gyda llawer o gofnodion am y rhai oedd yn camymddwyn.

“Weithiau, derbyniaf geisiadau am rywbeth gwahanol i achau. Fe’m comisiynwyd yn ddiweddar gan Christie’s yn Efrog Newydd i ymchwilio i darddle dau fwrdd ganddynt ar ocsiwn. Credwyd y gallent fod yn eiddo i’r uchelwr Cymreig Syr Watkins Williams-Wynn ac roeddent yn awyddus i mi brofi’r cysylltiad. Yn anffodus, nid oeddwn yn gallu gwneud hynny ond wrth ymchwilio i hyn mewn llyfrau cyfrifon a llythyrau yn y llyfrgell, darganfyddais hanesyn diddorol am was a grogwyd yn y pen draw am ei droseddau. Dwi’n ystyried ysgrifennu llyfr am y stori a ddarganfyddais yno.”

Postiwyd - 25-04-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido / Digitisation / Research / Ymchwil

Datganoli o fewn undod y Deyrnas Unedig

Yng nghasgliad Gladstone, diddorol oedd darllen yn y bamffled Home Rule and Imperial Parliament gan Major S. Flood Page. Mae’n debyg mai gŵr busnes oedd Page, a fu’n gynorthwydd i Marconi.

 

 

Gan ein bod newydd edrych yn ôl ar gan mlynedd ers Gwrthryfel y Pasg yn Iwerddon atgoffwyd fi fod  nifer fawr o bamffledi Gladstone yn ymdrin ag ymgais y cyn Brif weinidog i roi hunan-lywodraeth i Iwerddon. Anfonwyd y daflen yma gan Page at Gladstone a gwelir tystiolaeth amlwg fod Gladstone wedi darllen y daflen gan roi sylwadau arni yn ymyl y dudalen, fel a wnelai. Diddorol yw nodi fod nifer fawr o syniadau’r awdur wedi ei gwireddu i raddau helaeth.

 

Awgrymodd Page y dylai polisiau datganoli Gladstone i’r Iwerddon gael eu gweithredu yng ngwledydd eraill Prydain hefyd. Ond wrth edrych ar nodiadau Gladstone ar ochrau’r dudalen ymddengys ei fod yn cwestiynu hyn.

 

Rhagwelodd Page gyfnod o ddatganoli o’r Llywodraeth ganolog yn San Steffan i wledydd eraill Prydain gan gynnwys Cymru. Dyma beth sydd wedi digwydd wrth gwrs yng Nghymru, Iwerddon a’r Alban. Mae sôn hefyd yn y bamffled am ddatganoli i siroedd unigol yn Lloegr.

 

Diddorol hefyd yw fod Page yn awgrymu’r pŵerau gellid eu datganoli a bod rhain yn agos iawn i’r pŵerau sydd eisioes wedi eu datganoli neu o dan drafodaeth i’w datganoli. Yn ganolog i’w ddadl yw’r pwyslais fod anghenion gwahanol gan wledydd y Deyrnas Unedig. Drwy annog system Ffederal pwysleisia y byddai rhoi rhagor o reolaeth i’r bobl yn gadael amser i wleidyddion San Steffan lunio deddfau pwysig Cenedlaethol a rhyngwladol yn hytrach na lleol yn unig.

 

Credai Page y dylai’r llywodraethau unigol fod yn gyfrifol am addysg, trethiant, gwasanaethau cyhoeddus, llafur, trwyddedau, tai i’r tlodion, budd-daliadau a nifer o gwestiynau cymdeithasol.

 

Awgrymodd hefyd y dylai tymor y seneddau unigol fod yn benodol ac yn bedair blynedd. Diddorol yw darllen y gwelai datganoli fel rhywbeth hanfodol i gadw Ymerodraeth Prydain yn fyw.

 

Fel y gwelwch, mae adlais cryf o nifer o’r syniadau yma yn nhrefniadau datganoli fel maent wedi datblygu ac ar fin datblygu ymhellach.

 

 

Hywel Lloyd

Postiwyd - 13-04-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido / Digitisation / Newyddion a Digwyddiadau / Ymchwil

Ein Ysgolhaig Preswyl Wikidata

Y Cyntaf yn y Byd 

Ers i’r Llyfrgell Genedlaethol benodi Wicipediwr Preswyl ym mis Ionawr 2015 mae llawer o gydweithredu diddorol a chyffrous wedi digwydd, ac mae’r Llyfrgell bellach yn arloesi syniad newydd sbon – Rhoi mynediad i fetadata’r Llyfrgell i arbenigwr Wikidata fel y gall ei droi i mewn i ddata cyswllt.

Nid yw’r syniad o Ysgolheigion Preswyl ‘Wicipedia’ yn newydd, ac mae’r cynllun, sy’n rhoi mynediad am ddim i gasgliadau Llyfrgell i olygyddion Wicipedia gwirfoddol, wedi cael ei rhedeg gan Lyfrgell Wicipedia yn yr Unol Daleithiau am nifer o flynyddoedd, ond mae’r syniad o ddod ag arbenigwr Wikidata i mewn i weithio gyda setiau data, fel ysgolhaig preswyl, yn hollol newydd.

Mae Wikidata yn gronfa ddata cyswllt y gellir eu darllen a’i olygu gan bobl a pheiriannau. Mae’n cynnwys miliynau o ddarnau o ddata ar bob math o bynciau, sydd yn cysylltu â’i gilydd i ffurfio bwrlwm o wybodaeth ac, fel pob prosiect Wici, mae unrhyw un yn gallu cyfrannu ac ailddefnyddio’r Wikidata am ddim.

Data Map

Sampl o gasgliad enfawr o ffotograffau Geoff Charles sydd gan y Llyfrgell. Gall casgliadau gael eu harchwilio yn ddaearyddol yn hawdd gan ddefnyddio Wikidata.

Timeline

Defnyddiwyd Wikidata i greu’r llinell amser Histropedia yma o Gasgliadau’r Llyfrgell Genedlaethol gydag erthyglau Wikipedia.

 

Simon Cobb yw’r  ysgolhaig Wikidata cyntaf . Mae Simon newydd raddio o Brifysgol Aberystwyth gydag M.A. mewn Astudiaethau Gwybodaeth a Llyfrgellyddiaeth a bellach yn gweithio i Lyfrgell Prifysgol Leeds. Ar eu benodiad fel Ysgolhaig Wikidata fe ddiweddodd;

 

“Byddaf yn gweithio i ychwanegu rhai o gasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru i Wikidata, ynghyd â metadata o ansawdd uchel a fydd yn cysylltu eitemau unigol i leoedd cysylltiedig, pobl, eitemau a llawer mwy. Mae gan y prosiect y potensial i ddatgelu cysylltiadau newydd a diddorol rhwng deunyddiau, o fewn y Llyfrgell Genedlaethol ac ymhell y tu hwnt, a hyn yw’r peth mwyaf cyffrous  am y cyfle i weithio gyda data’r Llyfrgell Genedlaethol a Wikidata. “ *Cyfieithiad o’r Saesneg

 

Wikidata_Edit-a-thon_at_National_Library_of_Wales_05

Ein Hysgolhaig Wikidata newydd yn gwirfoddoli mewn Golygathon Wikidata yn y Llyfrgell Genedlaethol.

 

Tasg gyntaf ein gwirfoddolwr bydd defnyddio metadata 3000 o ddelweddau o gasgliad Tirlun Cymru, sydd ar gael ar Wikimedia Commons, er mwyn creu data cyswllt manwl. Yna bydd Simon yn gweithio gyda’r Llyfrgell a gwirfoddolwyr yn y gymuned Wikidata i archwilio ffyrdd newydd o archwilio a dadansoddi’r data a delweddau cysylltiedig.

Wikidata landscape

Delwedd o Gasgliad Tirlun Cymru sy’n dangos lefel y manylder a fydd yn cael i greu ar gyfer pob delwedd.

 

Mae Wikidata yn cynnwys dros 17 miliwn o gofnodion yn barod ac yn tyfu’n gyflym. Ar yr un pryd mae datblygwyr meddalwedd yn creu offer arloesol ar gyfer archwilio a dadansoddi’r data yma. Y gobaith yw y bydd rhannu data Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn agored ar gyfer prosiectau fel hyn, yn galluogi ac ysbrydoli defnydd cyhoeddus o’n casgliadau digidol a data mewn nifer o ffyrdd cyffrous ac arloesol.

Mae’r cynllun prawf yma yn cael ei gefnogi gan Lyfrgell Wikipedia, a’r gobaith yw y gellir ei defnyddio i ddenu sefydliadau diwylliannol eraill i gynnal prosiectau tebyg yn y dyfodol agos.

Jason Evans

Wicipediwr Preswyl

 

Tagiau: , , , ,

← Older Posts

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog