Blog

Postiwyd - 29-07-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido

Croesi’r ffin: cymru1900wales yn tyfu

Wedi bron i dair blynedd, ac ar ôl casglu dros 290,000 o adysgrifiadau, mae cymru1900wales, gwefan gyfrannu torfol sydd wedi’i datblygu gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru, Comisiwn Henebion Cymru, Prifysgol Cymru a Chasgliad y Werin Cymru, yn tyfu. Mae llwyddiant y prosiect sy’n galluogi i wirfoddolwyr adysgrifio enwau lleoedd a nodweddion ar fapiau Ordnance Survey hanesyddol, wedi ysbrydoli menter sydd hyd yn oed yn fwy uchelgeisiol, ac yn cynnwys ystod ehangach o bartneriaid.

Bydd gwefan newydd GB1900 yn ymgorffori’r data sydd wedi’i chasglu gan wirfoddolwyr ar cymru1900wales.org, a’r nod yn ymestyn i geisio cofnodi pob enw lle a nodwedd o 2il Argraffiad Cyfres Siroedd Ordnance Survey ar gyfer holl wledydd Prydain. Bydd y mapiau diwygiedig a ddefnyddir yn y wefan newydd, sydd wedi’u darparu gan Lyfrgell Genedlaethol yr Alban, yn golygu bod defnyddwyr nawr yn gallu gweld tirwedd Prydain yn fwy eglur, a bydd y gwelliannau i’r proses adysgrifio, sydd wedi’u cyflwyno gan ddatblygwyr o Brifysgol Portsmouth, yn ei gwneud yn haws nag erioed i gyfrannu.

Bydd GB1900 yn wefan deirieithog, ar gael yn y Gymraeg, Gaeleg a Saesneg. Bydd adysgrifwyr cymru1900wales.org yn gallu mewn gofnodi i’r wefan newydd hon gan ddefnyddio yr un wybodaeth gyfrif.

Os ydych chi wedi cyfrannu i cymru1900wales.org yn y gorffennol, byddem yn falch o glywed gennych – cysylltwch â ni

Postiwyd - 27-07-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido

J.M.W. Turner, ‘Dolbadarn Castle’

Mae’r peintiad olew yma o Gastell Dolbadarn ger Llanberis yng ngogledd Cymru yn astudiaeth ar gyfer llun diploma gan Joseph Mallord William Turner sy’n cael ei gydnabod fel yr arlunydd tirlun Prydeinig pwysicaf erioed. Cafodd y darlun diploma hwn ei arddangos yn yr Academi Frenhinol ym 1800 ac yna ei gyflwyno i’r Academi Frenhinol ddwy flynedd yn ddiweddarach. Mae’n astudiaeth felly ar gyfer y peintiad olew pwysicaf o yrfa gynnar yr artist. Cafodd pennill am dynged Owain Goch ap Gruffydd ei gynnwys ochr yn ochr â’r darn diploma yn arddangosfa 1800.

Carcharwyd Owain Goch ap Gruffydd am ugain mlynedd yn 1257 gan ei frawd Llywelyn ap Gruffydd / Llywelyn ein Llyw Olaf (Tywysog brodorol olaf Cymru) yng Nghastell Dolbadarn am wrthryfela. Roedd yn ddigwyddiad trasig yn hanes rheoli brodorol Cymreig. Yn hytrach na pheintio’r union olygfa’n llythrennol fel y digwyddodd, mae gwaith Turner yn crybwyll y digwyddiad drwy’r awyr, y ffigyrau yn y blaen, a phresenoldeb gweladwy y tŵr bygythiol. Portreir Owain Gwynedd yn gwisgo tiwnig goch ac yn cael ei arwain at y castell gan y milwyr. Rydym yn gwybod i Turner wneud pum taith o amgylch Cymru rhwng 1792 a 1799 yn chwilio am dirluniau darluniadwy. Yn ystod ei ymweliad ym 1799 creodd lyfr o frasluniau o Ddolbadarn a arweiniodd at y gwaith terfynol. Cedwir llyfr brasluniau Dolbadarn yn y Tate Britain. Roedd chwedlau, hanes, cestyll a thirwedd fynyddig ddramatig Cymru’n denu Turner. Gwyddom hefyd i Turner ddarllen yn eang am hanes Cymru, yn cynnwys gweithiau Thomas Pennant ac roedd felly’n gyfarwydd â hanes y tywysogion Cymreig.

Gorwedd athrylith Turner yn ei allu i ddysgu o’r Hen Feistri, ond hefyd i wrthryfela a chreu ffyrdd newydd o ddarlunio tirluniau dychmygus trwy ei ddefnydd unigryw o olau. Chwyldrodd ei ddefnydd o strociau brwsh rhydd a’i liwio grymus dirlunio i genedlaethau’r dyfodol. Disgrifiodd John Ruskin, y beirniad celf blaenllaw o Oes Fictoria, Turner fel ‘tad y gelfyddyd fodern’.

Mae’r llun yma’n rhan o Europeana 280, lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.

Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol

Postiwyd - 11-07-2016 Dim sylwadau

Arddangosfeydd / Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Geiriau’r Gyflafan: ymateb bardd

Mae’r arddangosfa Geiriau’r Gyflafan yn dwyn ynghyd ymatebion gan lenorion ac artistiaid Cymru i frwydrau – ac, yn fwy penodol, i golledion – y genedl ar hyd y canrifoedd. Cofnod cyfoes yw ambell un; dro arall, mae bwlch o ganrifoedd lawer rhwng y frwydr a’r ymateb, fel yn achos yr awdl Cilmeri gan Gerallt Lloyd Owen, sy’n fyfyrdod ar gwymp Llywelyn ap Gruffudd yn 1282 a luniwyd saith gan mlynedd yn ddiweddarach. Mae’r englynion hyn yn ymateb i’r arddangosfa ei hun drwy ddwyn ynghyd elfennau o’r llawysgrifau a’r gweithiau sydd i’w gweld ynddi a chan dynnu ar nifer o linellau mwyaf adnabyddus ac ingol ein llên, o’r Gododdin hyd ein dyddiau ni.

 

Gwŷr a aeth, ac aeth pob gŵr yn ddiwyd

i’w ddiwedd; pob milwr

yn hen cyn bod yn henwr,

tyfu’n hen cyn tyfu’n ŵr.

 

Gwŷr a aeth, a daeth pob dyn yn llariaidd

fel y lloer lygadwyn

i’w gadael yn gig wedyn

i’r brain a’r bore ei hun.

 

Gwŷr a aeth, a’r hen grythor a’i alaw

surfelys yn gwylio’r

hogiau a’u beddau’n agor,

a’r sêr mâl mor sur â’r môr.

 

Gwŷr a aeth, ac aeth y gwynt drwy’r deri

diwyro; rhôi’r rhewynt

yn y bedd wyneb iddynt,

enwi gwŷr dienw gynt.

 

Gwŷr a aeth Gatraeth; daeth tri ohonynt,

mor hen â thrueni’r

genedl oll, i archolli

y memrwn hwn â’n gwaed ni.

 

Gruffudd Antur

(Mae Gruffudd Antur yn fyfyriwr ymchwil Ph.D. yn Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Bangor).

 

Bydd arddangosfa Geiriau’r Gyflafan: rhyfel mewn llenyddiaeth Gymreig yn cau ddydd Sadwrn, 30 Gorffennaf 2016.

 

Postiwyd - 06-07-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido

Richard Wilson, ‘Catherine Jones of Colomendy’

Roedd yr artist Cymreig Richard Wilson o Benegoes, ger Machynlleth yn dirluniwr arloesol Prydeinig, ond fel y gwelir o’r gwaith hwn roedd hefyd yn bortreadwr medrus iawn. Er nad chofnodir iddo gael unrhyw addysg ffurfiol, roedd ganddo wybodaeth helaeth o’r clasuron a gafodd ddylanwad mawr ar ei waith. Symudodd i Lundain ym 1729 i hyfforddi fel portreadwr. Creodd Wilson y gwaith cynnar yma o Catherine Jones, Colomendy tua 1740, yn fuan ar ôl cwblhau ei brentisiaeth chwe blynedd o dan y portreadydd Thomas Wright. Roedd yr eisteddwraig yn gyfnither i’r artist ac yn berchennog Neuadd Colomendy, ger Llanferres, Sir Ddinbych. Bu farw Richard Wilson mewn tlodi ac yn gymharol ddinod yn Neuadd Colomendy ym mis Mai 1782, a lle bu’r eisteddwraig hefyd farw bedair blynedd yn ddiweddarach. Dadleua’r hanesydd celf David H. Solkin bod pob un o’r portreadau a baentiodd yn y cyfnod yma cyn ei daith i’r Eidal ‘… yn cadw’n fras at ddulliau prif feistri Llundain yn y cyfnod, megis Thomas Hudson ac Allan Ramsay’. Mae’r gwaith hwn o ddiddordeb felly, gan ei fod yn un o’r portreadau olaf iddo eu creu cyn iddo fynd i’r Eidal lle’r arallgyfeiriodd, gan ddod yn un o artistiaid tirlun mwyaf ei gyfnod.

Dychwelodd i Lundain ym 1757 lle sefydlodd ei hun mewn stiwdio yn y Great Piazza, Covent Garden fel arlunydd tirluniau yn yr arddull glasurol ‘ grande’ o olygfeydd Eidalaiddg a thirweddau llenyddol clasurol.  Tyfodd yn fusnes llewyrchus, gyda nifer o brentisiaid – un o’r rhain oedd yr arlunydd Cymreig enwog Thomas Jones (1742-1803). Yn fuan ar ôl hyn daeth Wilson yn un o aelodau sylfaenol yr Academi Gelf Frenhinol. Un o brif lwyddiannau Wilson oedd iddo agor llygaid ei gyd-artistiaid at wychder mawreddog Cymru, ei wlad enedigol, gan arwain y ffordd i genedlaethau o artistiaid y dyfodol archwilio a chofnodi ei rhyfeddodau. Yng nghanol yr 1760au peintiodd Yr Wyddfa o Lyn Nantlle (Snowndon from Llyn Nantlle), Castell Caernarfon a Chader Idris yn ogystal â golygfeydd o Dde Cymru. Mae braslun ar gyfer ei lun o Gastell Conwy a grëwyd gan Wilson ynghanol y 18fed ganrif hefyd yn rhan o’n casgliad yma yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Fel y dywedodd yr hanesydd celf Peter Lord: ‘Mae ei beintiadau wedi cyfrannu’n helaeth at ddatblygu tirwedd Cymru i fod yn eicon sy’n cynrychioli’r Enaid Cenedlaethol.’

Mae’r llun yma’n rhan o Europeana 280, lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.

Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol

Postiwyd - 04-07-2016 Dim sylwadau

Arddangosfeydd / Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Theophilus Evans

Dair canrif yn ôl i’r flwyddyn hon cyhoeddwyd yr argraffiad cyntaf o Drych y prif oesoedd, llyfr gan y Parchedig Theophilus Evans ar hanes cynnar Cymru.  Mae’r Bywgraffiadur Cymreig yn ei ddisgrifio fel “llyfr rhagfarnllyd ac anfeirniadol ond hynod ddifyr”.  Roedd y llyfr yn ddigon llwyddiannus i ymddangos mewn ail argraffiad ym 1740 ac i gael ei gyfieithu i’r Saesneg yn y 19eg ganrif o dan y teitl A view of the primitive ages.

 

 

Roedd Theophilus Evans yn amddiffynnwr brwd o Eglwys Loegr. Ym 1740 apwyntiwyd William Williams, Pantycelyn, awdur llawer o emynau Cymraeg gan gynnwys “Arglwydd, arwain trwy’r anialwch”, yn gurad iddo ym mhlwyf Llangamarch gyda Llanwrtyd ac Abergwesyn. Oherwydd argyhoeddiadau efengylaidd Williams, gwrthododd Evans roi tystysgrif iddo gael ei ordeinio’n offeiriad, ac ymadawodd Williams â’r Eglwys ac ymuno â’r Methodistiaid Calfinaidd.  Ym 1752 cyhoeddwyd The history of modern enthusiasm, lle ceisiodd Evans brofi mai Pabyddion cudd oedd ymneilltuwyr oddi wrth Eglwys Loegr.

 

Cynhaliwyd cynhadledd yn y Llyfrgell Ddydd Gwener 1af o Orffennaf gyda’r teitl “Ailymweld â Theophilus Evans: tair canrif ar ôl cyhoeddi Drych y prif oesoedd (1716)”. Y siaradwyr oedd Prys Morgan, T. Robin Chapman, Cathryn Charnell-White, Eryn Mant White ac A. Cynfael Lake. Dangoswyd rhai o weithiau Evans, gan gynnwys Drych y prif oesoedd a The history of modern enthusiasm, yn Ystafell Summers i gyd-fynd â’r gynhadledd.

 

Timothy Cutts

Llyfrgellydd Llyfrau Prin

Postiwyd - 27-06-2016 Dim sylwadau

Casgliadau

Cofio cyfraniad Cranogwen

Yn Chwefor 1989 rhoddwyd caniatâd i’r Llyfrgell wneud llungopïau o ddwy gerdd gan Cranogwen neu Sarah Jane Rees, ei henw genedigol. Miss Maggie Eurona Jones, Llangrannog, oedd perchennog y cerddi a gyfansoddwyd ar adeg ei bedydd a’i phen-blwydd cyntaf, [1905] (NLW Facs 675). Yn ddiddorol iawn eleni derbyniwyd rhodd yn cynnwys y cerddi gwreiddiol hyn (NLW ex 2935) ac yn amserol gan ei bod yn ganmlwyddiant marwolaeth Cranogwen ar 27 Mehefin. Nai i Maggie Eurona oedd y rhoddwr.

Ganwyd Sarah Jane Rees yn 1839 ger Llangrannog. Yr oedd ei rhieni wedi gobeithio y byddai’n gwneud gyrfa fel gwniadwraig ar ôl gadael ysgol ond roedd y môr yn ei gwaed a threuliodd ddwy flynedd yn hwylio gyda’i thad y Capten John Rees. Enillodd dystysgrif ‘Master Mariner’ mewn ysgol forwrol yn Llundain. Dychwelodd i Langrannog a dysgu yn ei hen ysgol ym Mhontgarreg rhwng 1860 a 1866. Yn 1866 penderfynodd newid cyfeiriad a mynd i ddarlithio a phregethu gan ymweld ag America yn 1869 a 1888.

Cafodd Cranogwen lwyddiant mawr yn cystadlu mewn eisteddfodau yn barddoni ac enillodd nifer o wobrau. Cyhoeddwyd ei chyfrol Caniadau Cranogwen yn 1870. Hi oedd y ferch gyntaf i olygu cylchgrawn Cymraeg ar gyfer merched sef Y Frythones, 1879-1889. Yr oedd dirwest yn bwysig iawn iddi ac yn 1901 sefydlodd Undeb Dirwestol Merched y De.

Bu farw yn nhŷ ei nith yng Nghilfynydd ar 27 Mehefin 1916. Cynhaliwyd ei hangladd yn Eglwys Sant Crannog yn Llangrannog. Yn 1922 agorwyd Llety Cranogwen ar gyfer merched ifanc anffodus er cof amdani. Felly cofiwn am ei chyfraniad nodedig ac i ddyfynnu’r hanesydd merched Deirdre Beddoe: ‘Cranogwen was, without doubt, the most outstanding Welsh woman of the nineteenth century’.

Ann Francis Evans

Postiwyd - 24-06-2016 Dim sylwadau

Casgliadau

Cydnabyddiaeth UNESCO i un o drysorau’r Llyfrgell

Yny Senedd nos Fawrth arysgrifiwyd wyth darn newydd o dreftadaeth ddogfennol ar Gofrestr DU Cof y Byd UNESCO.  Un eitem o Gymru yn unig oedd ymysg yr eitemau hyn, sef yr Arolwg o Faenorau Crucywel a Thretŵr, a luniwyd gan Robert Johnson yn 1587 ac sydd bellach yng ngofal Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

 

Mae’r arolwg hwn yn rhan o Gasgliad Badminton yng Nghasgliad Mapiau’r Llyfrgell.  Fel arolygon stad eraill o’r cyfnod mae’n cynnwys disgrifiad testunol o’r stad, ei faint, ei eiddo a’i thenantiaid; ond yn wahanol i arolygon eraill mae’r arolwg hwn hefyd yn cynnwys set o fapiau a luniwyd fel rhan o’r arolwg.  Hwn yw’r esiampl cynharaf o atlas stad fawr a ddyluniwyd fel cyfrol cydlynol o fapiau stad addurnol.

map00218

map00180

map00173

 

Mae’r arolwg yn cynnwys y set cynharaf o fapiau stad ar gyfer Cymru sydd mewn bodolaeth ac mae’n gofnod unigryw o’r ardal mewn cyfnod arbennig; ei arwyddocad arbennig yw mai hwn yw’r esiampl cynharaf o’i fath sydd mewn bodolaeth ac felly’n rhagflaenydd i’r holl arolygon hwyrach sy’n cynnwys mapiau, wnaeth ddim ymddangos tan dwy ganrif yn ddiweddarach ar y cyfan.

 

Yn y seremoni, siaradodd y Llyfrgellydd Linda Tomos am y Llyfrgell ac roedd yn fraint i mi roi cyflwyniad am yr arolwg i’r gynulleidfa, oedd yn cynnwys Prif Weinidog Cymru, Carwyn Jones, a aeth ymlaen wedyn i gyflwyno’r gwobrau i bob sefydliad, gan gynnwys y Llyfrgell, a dderbyniwd gan ein llywydd, Rhodri Glyn Thomas.

IMG_20160621_173733

Os ydych am weld y gyfrol, mae’n cael ei harddangos yng ngwagle arddangos Peniarth yn ystod y dyddiau nesaf ac mae fersiwn ddigidol i’w weld ar wefan y Llyfrgell.

 

 

 

Huw Thomas

Curadur mapiau

Postiwyd - 16-06-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido

Benjamin West, ‘Dr Richard Price’

Ganwyd Benjamin West yn Springfield, Pennsylvania yn 1738, ac roedd yn arlunydd hanes mynegiannol grymus. Roedd West yn hyderus iawn pan oedd yn ifanc a theimlai mai dyn a ragdynghedwyd i enwogrwydd ydoedd. Cychwynnodd fel peintiwr portread hunanddysgedig yn Pennsylvania ond cafodd ei gomisiynu’n fuan i ddarlunio golygfeydd hanesyddol. Gyda chymorth y Gweinidog Anglicanaidd, y Parchedig William Smith, teithiodd i’r Eidal lle cafodd ei groesawu fel artist dan nawdd ac o ganlyniad medrodd deithio i Lundain a dod yn arlunydd hanesyddol i’r Brenin Siôr III ym 1772. Daeth yn adnabyddus yn Llundain fel y ‘Raphael Americanaidd’. Daeth yn fwyaf adnabyddus am ei beintiadau hanesyddol yn y traddodiad neo-glasurol. Daeth yn ail lywydd yr Academi Frenhinol ym 1792 ar ôl chwarae rôl allweddol i sicrhau nawdd ar gyfer yr Academi. Mae ei waith enwocaf ‘The Death of General Wolfe’ o 1770 yn torri tir newydd gan iddo beintio hanes a oedd yn cynnwys elfennau o Ramantiaeth a Realaeth. Trwy’r gwaith hwn, llwyddodd yn ddod i ben ag adfywio diddordeb yn y genre a ddaeth yn adnabyddus fel peintio hanes modern. Cafodd ei gomisiynu’n ddiweddarach i greu gwaith ar gyfer Castell Windsor a Chapel Sant Siôr a arweiniodd at gomisiynau pellach yn y gymuned grefyddol, a daeth yn adnabyddus fel prif beintiwr pynciau crefyddol yn Lloegr.

Mae’n amlwg felly paham y dewiswyd West i beintio’r portread hwn o Dr Richard Price. Roedd Dr Richard Price yn athronydd moesol, yn bregethwr ac yn fathemategydd Cymreig. Roedd hefyd yn anghydffurfiwr â diddordeb dwfn mewn gwleidyddiaeth. Cafodd ei eni yn Llangeinwyr, Morgannwg, De Cymru ond bu’n byw a gweithio am y rhan fwyaf o’i oes yn Llundain. Dangosir Dr. Richard Price yn ei stydi, yn darllen llythyr o 1784 oddi wrth Benjamin Frankin a oedd yn gyfaill agos i Price am flynyddoedd lawer. Ysgrifennodd Price yn ei ddyddiadur llaw-fer am eistedd i’r portread hwn ac mae’r dyddiadur yn rhan o gasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru (NLW MS 20721A). Dyma’r unig bortread swyddogol o’r athronydd moesol hynod bwysig yma, er bod dau fersiwn arall yn bodoli.

Mae’r llun yma’n rhan o Europeana 280, lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.

Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol

Postiwyd - 09-06-2016 Dim sylwadau

Heb ei gategoreiddio

Agor yr archifau: dathlu archifau yng Nghymru

Mae archifau yn helpu i adrodd hanes ein gorffennol a diogelu cof cenedl a hunaniaeth ddiwylliannol.

Mae’r sector archifau yng Nghymru yn cynnwys:

  • 13 gwasanaeth archif awdurdodau lleol (archifdai) gan gynnwys 3 cydwasanaeth, gyda 15 man gwasanaeth
  • 5 gwasanaeth archif addysg uwch
  • Llyfrgell Genedlaethol Cymru
  • Amgueddfa Cymru – National Museum Wales
  • Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (RCAHMW)

Mae’r sefydliadau hyn yn cydweithio trwy’r corff partneriaeth strategol Cyngor Archifau a Chofnodion Cymru (ARCW) i gyflwyno prosiectau datblygu Cymru gyfan. I ddod o hyd i’ch archif agosaf a mwy am y gwaith y maent yn ei wneud, mae croeso i chi lawrlwytho copi o’n cyhoeddiad newydd – Agor yr Archifau oddi wrth archifaucymru.org (http://www.archiveswales.org.uk/cy/agor-yr-archifau/)

Meddai Helen Palmer, Cadeirydd, Cyngor Archifau a Chofnodion Cymru, “Mae Prosiect Cynefin yn un o lawer o enghreifftiau gwych o dimau archifau a chofnodion ledled Cymru yn cydweithio i ddarparu’r dogfennau gwerthfawr sy’n cynrychioli ein hanes ni oll, a hanes ein cenedl.”

Rhyddhau ffilmiau sy’n dangos hanes a threftadaeth tirwedd Cymru

 Mae dwy ffilm newydd sy’n archwilio trawsffurfio tirwedd Cymru ac effaith hynny ar fywydau pobl, newydd eu rhyddhau gan Brosiect Cynefin i ddathlu Diwrnod Rhyngwladol Archifau ar 9 Mehefin.

 Yn y 1840au fe gomisiynwyd cyfres o fapiau i gynorthwyo gyda’r dasg o drefnu taliadau degymau. Mae Mapiau’r Degwm yn crisialu darlun o Gymru gyfan, fwy neu lai, gan roi cipolwg ar ein cenedl oedd ar fin ei thrawsnewid. Mae Prosiect Cynefin, sy’n cael ei gefnogi gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri a Llywodraeth Cymru, yn mynd ati i warchod, digideiddio ac archwilio’r mapiau hyn er mwyn sicrhau bod y drysorfa o wybodaeth sydd ynddynt ar gael i unrhyw un, ar lein, am ddim.

Mae un o’r ffilmiau yn canolbwyntio ar rwydwaith y rheilffyrdd. Mae mapiau’r degwm yn dangos rhwydwaith y rheilffyrdd yn dechrau ymlwybro ar draws y dirwedd, ond roedd yn wahanol iawn i’n rhwydwaith ni ar gyfer teithwyr, sydd mor gyfarwydd heddiw. Arweiniodd y cysylltiadau newydd hyn at newidiadau yn hanes llawer o drefi. Ymhen amser byddai’r rheilffyrdd sy’n dechrau ymddangos ar y mapiau hyn yn cysylltu dociau Caerdydd â diwydiannau glo a dur Merthyr. Maes o law byddai’r berthynas hon yn trawsnewid Caerdydd o fod yn dref fach yn y 1880au i fod yn brifddinas Cymru.

 Mae pobl a diwylliant Cymru wedi’u plethu’n dynn â’n tirwedd, ond mae ein perthynas â’r tir a’r ffordd rydym yn ei ddefnyddio wedi newid yn ddramatig ar draws y canrifoedd. Mae’r ffilm arall yn adrodd hanes newid ein diwylliant trwy gyfrwng enwau lleoedd a gallwn deithio’n ôl mewn amser i ddeall bywydau a phryderon pobl oedd yn byw ganrifoedd yn ôl.

Dywedodd Einion Gruffudd, Rheolwr Prosiect Cynefin: “Rydym wedi’n cyffroi wrth ryddhau’r fideos hyn ar Ddiwrnod Rhyngwladol Archifau.  Mae’n ddiwrnod delfrydol i ddathlu treftadaeth ein cenedl a’r casgliadau hanesyddol bendigedig sydd i’w cael mewn archifau ar hyd a lled Cymru. Mae mapiau’r degwm yn adrodd hanes ein hynafiaid, ac yn eu tro’n cyfrannu at ein hunaniaeth bersonol ac ar y cyd yma yng Nghymru.”

Mae Prosiect Cynefin yn awyddus i gael pobl Cymru i gymryd rhan yn y dasg o drawsgrifio mapiau’r degwm a dogfennau dosrannu’r degwm sy’n enwi perchnogion tir, meddianwyr tir, defnydd tir ac enwau caeau. Bydd hyn o gymorth i greu dull arloesol a chynhwysfawr o chwilio ar y we, fel y gall pobl ei gyrchu a’i ddefnyddio i chwilio.  I weld ffilmiau Cynefin a dysgu mwy am y prosiect a chyfleoedd i wirfoddoli, ewch i cynefin.cymru

Nia Mai Daniel

Pennaeth Isadran Archifau a Llawysgrifau

(Ysgrifennydd ARCW)

Postiwyd - 02-06-2016 Dim sylwadau

Arddangosfeydd

Pêl-droed Cymru yn y Llyfrgell Genedlaethol

Gydag ychydig dros wythnos i fynd hyd nes  bydd Cymru’ n dechrau ei hymgyrch Ewro 2016 mae’n deg i ddweud bod rhan fwyaf o’r genedl yn ymbaratoi i gefnogi’r bechgyn yn eu  hymddangosiad cyntaf mewn twrnamaint mawr am bron i 60 o flynyddoedd. Wrth i’r cyffro gynyddu, beth am ail-fyw rhai o’r dyddiau da (yn ogystal â’r rhai gwael!) drwy  bori drwy’r amryw gasgliadau sydd gennym yma yn y Llyfrgell Genedlaethol?

Papurau Newydd Cymru Ar-lein

Porwch drwy filiynau o dudalennau papur newydd sydd ar gael ar wefan Papurau Newydd Cymru Ar-lein i weld pa straeon allwch chi ddarganfod; boed ar lefel clwb neu ryngwladol. Fe welwch amryw o storïau ac adroddiadau gan gynnwys yr adroddiad am gêm ryngwladol cyntaf Cymru yn erbyn Yr Alban ym 1876.

Geoff Charles

Mae cyfraniad Geoff Charles i ffotograffiaeth Cymru yn unigryw. Bu’n gweithio fel ffoto-newyddiadurwr o’r 1930au hyd at y 1970au a daeth at y gwaith hwnnw gyda dawn naturiol a chydymdeimlad dwfn â’i destun. Cofnododd yn arbennig ddigwyddiadau a phersonoliaethau y Gymru Gymraeg. Erbyn heddiw mae archif Geoff Charles yn un o drysorau’r Llyfrgell Genedlaethol.  Ymhlith y miloedd o ffotograffau sydd yn y casgliad, ceir  ffotograffau pêl-droed gan gynnwys  rhai o dimau pêl-droed Cymru o’r 1950au, a thîm Dinas Bangor yn ei gem enwocaf erioed siŵr o fod, sef y gêm pan drechwyd y cewri o’r Eidal, Napoli, yn 1962 yng nghystadleuaeth Cwpan Enillwyr Cwpanau Ewrop.

Arddangosfa ar-lein

Porwch ein harddangosfa ar-lein, sef ‘Cewri Cymru‘ i weld amryw o eitemau o’n casgliadau o’r byd pêl-droed yn ogystal â chwaraeon eraill.

Archif Genedlaethol Sgrin a Sain Cymru

Nod Archif Genedlaethol Sgrin a Sain Cymru yw gwarchod, dathlu a hyrwyddo etifeddiaeth sain a delweddau symudol Cymru. Mae’r Archif yn gartref i gasgliad cyfoethog a dihafal o ffilmiau, rhaglenni teledu, fideos, recordiau sain a cherddoriaeth yn ymwneud â Chymru a’r Cymry.  Yma gallwch weld clipiau  ffilm gan gynnwys gêm rhwng Cymru ac Iwerddon yn 1906, a all  fod  y gêm bêl-droed ryngwladol gynharaf a gofnodwyd ar ffilm; gorymdaith fuddugoliaethus tîm  Dinas Caerdydd wedi iddynt  ennill cwpan yr FA yn 1927; ;  gôl gyntaf Ian Rush i Gymru  a  dadorchuddiad swyddogol gwisg pêl-droed 1976 Cymru

Cofnodion Cymdeithas Pêl-droed Cymru, 1893-1986

Mae’r Llyfrgell Genedlaethol  hefyd yn gartref i archif Cymdeithas Bêl-droed Cymru  rhwng 1893-1986. Mae’r casgliad hwn o 38 cyfrol ac 1 ffolder yn cynnwys yn bennaf gofnodion cyfarfodydd  Cyngor y  Gymdeithas Bêl-droed Cymru a’i bwyllgorau rhwng 1893-1986. Ceir hefyd peth deunydd arall  yn ogystal megis rhaglenni gan  gynnwys rhaglen gem go gyn derfynol rhwng Cymru ac yng Nghwpan y Byd 1958.

Deiniol Glyn

 

← Older Posts

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog