Blog

Postiwyd - 08-02-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Y peth tywyllaf am Affrica…

The darkest thing about Africa has always been our ignorance of it”. Mae geiriau George Kimble, y daearyddwr yn dal yn wir ddegawdau’n ddiweddarach.

 

Map o Affrica

Map o Affrica wedi ei arlunio gan ddisgyblion ysgolion Ceredigion

 

Mae plant ysgol Ceredigion wedi ceisio newid y sefyllfa hon rhywfaint. Yn ddiweddar derbyniodd y sir Wobr Link2Learn gan yr HSBC/Cyngor Prydeinig am ragoriaeth ac arloesedd am gefnogi cysylltiad rhyngwladol rhwng ysgolion a dinasyddiaeth fyd-eang. Defnyddiwyd arian y wobr Link2Learn yn ddoeth i wella ymwybyddiaeth o ddiwylliannau, daearyddiaeth, hanes ac ieithoedd amrywiol Affrica.

 

Yn 2013, cymerodd 36 o ysgolion cynradd y sir ran mewn menter gyffrous i ddysgu mwy am Affrica a hefyd i gryfhau’r cysylltiadau presennol gyda Lesotho a Malawi.

 

Anfonwyd map cotwm o wahanol wledydd Affrica i bob ysgol a gofynnwyd iddynt ateb cwestiynau am y wlad. Yna darluniwyd y mapiau gan y disgyblion gan ddefnyddio’r wybodaeth yr oeddent wedi ei chasglu. Ffrwyth y llafur hwnnw yw’r map naw metr sgwâr anhygoel, lliwgar a chwbl unigryw hwn o’r cyfandir.

 

Y rhan o'r deheuol o map Affrica

Y rhan ddeheuol o Affrica ar y map

 

Yn ddiweddar pan gynigiwyd y map fel rhodd gan Gyngor Sir Ceredigion, ein hymateb oedd “Ie, plîs, rhaid i ni ei gael!” Wel dyna ychwanegiad arbennig ac annisgwyl at ein daliadau cartograffeg!

 

Gyda llaw, mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru gasgliad sylweddol o fapiau ac atlasau a gyhoeddwyd o Affrica, ac yn wir mae ganddi gasgliad helaeth o fapiau tramor modern byd-eang. Mae gwybodaeth am y rhain ar gael ar wefan y Llyfrgell ac yn y catalog ar-lein.

 

 

Gwilym Tawy.

Postiwyd - 04-01-2016 Dim sylwadau

Arddangosfeydd / Casgliadau / Digido / Newyddion a Digwyddiadau

Darlith wyddonol olaf yn y gyfres

Gyda llai nag wythnos ar ôl cyn terfyn arddangosfa wyddoniaeth gyntaf y Llyfrgell Genedlaethol Dirgel Ffyrdd Natur: Robert Hooke a gwyddoniaeth gynnar cofiwch y traddodir y ddarlith olaf yn y gyfres sy’n cyd-fynd a’r arddangosfa ddydd Mercher nesaf am 1:15. Y darlithydd yw’r Athro Sarah Hutton, Athro Gwadd Anrhydeddus ym Mhrifysgol Efrog. Ei thestun fydd Stranger than fiction: Robert Hooke, Margaret Cavendish and satire on seventeenth-century science. Yn ein hoes dechnolegol, fodern ni mae’n anodd dychmygu cyfnod pan edrychwyd ar wyddoniaeth fel disgyblaeth ryfedd, amherthnasol oedd ar ymylon cymdeithas. Ond cymeriadau o gyfnod o’r math hwn yn yr 17eg ganrif bydd Sarah Hutton yn disgrifio yn ei darlith.

 

Blazing-World. Yma mae Margaret Cavendish yn dychanu syniadau Robert Hooke a'r Gymdeithas Frenhinol

Blazing-World gan Margaret Cavendish. Yma mae’n dychanu syniadau Robert Hooke a’r Gymdeithas Frenhinol.

 

Pan sylfaenwyd y Gymdeithas Frenhinol gan bobl fel Robert Hooke, Robert Boyle ac Isaac Newton, edrychwyd ar eu gweithgareddau gan lawer gyda chymysgwch o ddrwgdybiaeth a chwilfrydedd. Er bod gan Margaret Cavendish ddiddordeb arbennig yn y ddisgyblaeth newydd, cyfrannodd at hyn drwy ddychanu gwaith Robert Hooke a’r Gymdeithas Frenhinol yn ei chyhoeddiadau ei hunan. Rhaid cofio hefyd nad oedd y Gymdeithas yn ffafriol i ferched – yn wir, prin iawn yw’r enghreifftiau o ferched oedd yn wyddonwyr cyn yr ugeinfed ganrif.

 

Dangosir yn y llun hwn o Micrographia y math o microsgop a ddefnyddiwyd gan Robert Hooke yn ei arbrofion yn y Gymdeithas Frenhinol

Dangosir yn y llun hwn o Micrographia y math o microsgop a ddefnyddiwyd gan Robert Hooke yn ei arbrofion yn y Gymdeithas Frenhinol

 

Wrth edrych ar yr arddangosfa gellir yn sicr diystyru’r ddadl fod gwyddoniaeth y cyfnod yn amherthnasol. Fel y gwelir yng nghanolbwynt yr arddangosfa, sef Micrographia Robert Hooke, ef oedd un o’r cyntaf i ddarganfod y gell, a hefyd y cyntaf i ddatgan mai creaduriaid oedd yn byw ar y Ddaear ganrifoedd ynghynt oedd ffosiliau. Mae’r arddangosfa hefyd yn cynnwys copi cynnar o Principia gan Isaac Newton. Dyma’r lle cyntaf i Newton gyhoeddi ei ddeddfau symudiant a disgyrchiant. Atgoffwyd ni o bwysigrwydd deddfau Newton yn nhechnoleg gyfoes wrth weld yn y newyddion yn ddiweddar fod taith Tim Peake a’i gydweithwyr i’r Orsaf Ofod Ryngwladol wedi ei henwi ar ôl y llyfr nodedig hwn.

 

Gwelir hefyd yn yr arddangosfa lyfrau gan y naturiaethwyr o Gymru, Lewis Morris, Edward Lhuyd a Thomas Pennant. Gwelir gweithiau gan y mathemategwyr William Jones o Ynys Môn a Robert Recorde o Sir Benfro. Yn ogystal mae’r arddangosfa yn cynnwys cyfraniadau gan gewri rhyngwladol fel Euclid a Descartes a llyfr gan Robert Boyle a ddisgrifir gan lawer fel tad Cemeg.

 

Cofiwch fanteisio ar eich cyfle olaf i ymweld â’r arddangosfa cyn iddi gau ar ddydd Sadwrn y 9fed o Ionawr.

 

Y darlun enwog o'r chwannen yn Micrographia

Y darlun enwog o’r chwannen yn Micrographia

 

 

Hywel Lloyd.

Postiwyd - 24-12-2015 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido / Digitisation / Heb ei gategoreiddio / Research / Ymchwil

A fydd rhain yn ddefnyddiol nôs ‘fory?!

 

Lozenges

 

 

Wind

 

Delwedd 154Cordiall water to expell wind and to comfort the stomach

& Delwedd 209Lozenges for hearts Burn

Llyfr Ryseitiau Merryell Williams, Ystâd Ystumcolwyn, Sir Drefaldwyn, t. 403 neu 481

Am ragor o ysbrydoliaeth, darllenwch y gyfrol gyfan

Mae’r cofnod hwn yn rhan o Galendr Adfent LlGC. Dilynwch ni ar Flickr, Twitter, Facebook neu Instagram i gael gwybod beth arall rydyn ni wedi’i baratoi ar eich cyfer!

Postiwyd - 22-12-2015 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido / Digitisation / Newyddion a Digwyddiadau

Darlunio’r Nadolig gan mlynedd yn ôl

A hithau yn agosáu at dymor y Nadolig, mae nifer wedi bod yn brysur yn ysgrifennu eu cardiau Nadolig er mwyn eu postio cyn y dyddiadau postio olaf.

Mae’r ddelwedd a bortreadir ar gardiau Nadolig heddiw yn amrywio – mae rhai yn darlunio Stori’r Geni gyda’r baban Iesu yn gorwedd mewn preseb; y doethion yn teithio o’r Dwyrain; y dyrfa o’r llu nefol; neu’r bugeiliaid yn gwarchod eu praidd liw nos, gydag eraill yn cynnwys symbolau Cristnogol megis y seren neu golomen wen.  Mae rhai cardiau yn darlunio traddodiadau Nadolig gyda gwrthrychau fel coeden wedi’i haddurno, celyn, canhwyllau, neu ffigyrau megis Siôn Corn neu ddynion eira.  Mae eraill yn darlunio golygfa aeafol gyda thrwch o eira ar lawr, neu’n portreadu anifeiliaid sy’n gorfod ymgodymu gyda’r fath hinsawdd.  Ceir weithiau ambell i olygfa o Nadolig Fictoraidd er mwyn ein hatgoffa ni o Nadolig ‘perffaith’ yr oes o’r blaen, neu dro arall ceir darlun digrif i bortreadu hwyl yr Ŵyl.

Gwelwyd delweddau tebyg ar gardiau Nadolig oedd yn bodoli ryw ganrif yn ôl.  Fodd bynnag, o chwilota drwy archif ddigidol Rhyfel Byd Cyntaf a’r profiad Cymreig | The Welsh experience of the First World War a geir trwy ymweld â cymru1914.org, gellir dod ar draws cardiau a gynhyrchwyd yn arbennig ar gyfer y milwyr i’w hanfon adref yn ystod blynyddoedd y Rhyfel Mawr.  Byddai catrodau a bataliynau yn cynhyrchu cardiau arbennig gan adlewyrchu yn aml eu gorchestion milwrol mewn brwydrau yn ystod y flwyddyn a fu, neu eu dyheadau am y dyfodol.  Trwy glicio ar y canlynol, gellir gweld esiampl o garden 1916; 1917; 1918; a charden Nadolig gyda thestun Cymraeg ar y blaen gan y 38th (Welsh) Division.

Delwedd i blog DRD

Gwelais un garden yng nghanol yr archif ddigidol fodd bynnag, na fyddai modd i chi wybod iddi gael ei hanfon yn ystod y Rhyfel Mawr.  Mae’n ddyluniad clasurol gyda defnydd arbennig o liw aur, gwyrdd a coch wrth ddarlunio celyn.

Daw’r garden o blith casgliad llawysgrifau’r Parchedig William David Roberts, fu’n rheithor ym mhlwyf Llanfair, ger Harlech rhwng 1913-1926.  Fodd bynnag, nid dyluniad y garden sydd o ddiddordeb pennaf, ond yr hyn sydd wedi’i ysgrifennu y tu mewn iddi.  Mae’r cyfarchiad yn darllen “TO Mr Roberts.  FROM The Belgians – Llanfair”.  Yn ôl y marc post, postiwyd y garden ar 22 Rhagfyr 1915.

Wrth ddarllen trwy weddill y llawysgrif y mae’r garden hon yn perthyn iddi, gellir gosod y garden yn ei chyd-destun hanesyddol.  Mae’r papurau yno yn tystio i bwyllgor gael ei ffurfio i gynorthwyo ffoaduriaid Belgaidd yn Llanfair ym mis Hydref 1914, gyda W. D. Roberts yn ysgrifennydd ar y pwyllgor.  Gyda’r modd i gynnig llety i chwech mewn tŷ wedi’i ddodrefnu, cyrhaeddodd y Belgiaid ganol Rhagfyr y flwyddyn honno gan ymgartrefu ym Mrondirion tan Mai 1916.

Mae’n amlwg i drigolion Llanfair wneud eu gorau i ddarparu ar gyfer y rheiny oedd wedi ffoi o’u gwlad oherwydd goresgyniad byddin yr Almaen ar Wlad Belg ar 4 Awst 1914.  Amcangyfrifwyd i dros 250,000 gael lloches ym Mhrydain yn ystod blynyddoedd y Rhyfel Mawr.  Gwelwyd posteri recriwtio fel yr un yma yn dwyn perswâd ar fechgyn y wlad i ymrestru oherwydd yr hyn a ddigwyddodd yr haf hwnnw.

Wrth i ni heddiw arddangos y cardiau Nadolig a dderbyniwn oddi wrth ein teulu a’n ffrindiau, cofiwn am y ffoaduriaid hynny a ddaeth ganrif yn ôl i’r wlad hon i geisio lloches rhag erchyllterau dyn.  Nid peth newydd yw gorfod ffoi fodd bynnag.  Heddiw, yn yr unfed ganrif ar hugain, ceir dros 20 miliwn o ffoaduriaid o gwmpas y byd, ac wrth i ni ddathlu a galw i gof y Nadolig cyntaf hwnnw, cofiwn mai ffoadur fu’r baban hefyd.

D. Rhys Davies

Postiwyd - 21-12-2015 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido / Digitisation / Heb ei gategoreiddio / Research / Ymchwil

Ffotograffiaeth Geoff Charles!

Mae cyfraniad Geoff Charles i ffotograffiaeth Cymru yn unigryw. Bu’n gweithio fel ffoto-newyddiadurwr o’r 1930au hyd at y 1970au a daeth at y gwaith hwnnw gyda dawn naturiol a chydymdeimlad dwfn â’i destun. Cofnododd yn arbennig ddigwyddiadau a phersonoliaethau y Gymru Gymraeg. Erbyn heddiw mae archif Geoff Charles yn un o drysorau’r Llyfrgell Genedlaethol.

Dyma ambell lun Nadoligaidd allan o’r archif!

20

 

24

Golygfeydd gaeafol yn Nrenewydd a theulu Geoff Charles, Ionawr 1af 1945, Heol Crescent, Drenewydd, yn yr eira, gyda gloddestwyr, gan gynnwys teulu Geoff Charles ei hunan, ei wraig Verlie Blanche a’u plant, John a Janet.

 

 

chritmas tree

 

Delwedd o’r goeden Nadolig wedi’i goleuo lan yn Llandrindod, sy’n cawrio dros ben yr adeiladau o’i hamgylch

Rhagfyr 1af, 1949

Orthopaedic

Nadolig yn Ysbyty Orthopedig, Gobowen, Rhagfyr 26ain, 1956

 

Brownies

 

Y Brownies yn dathlu’r Nadolig, Rhagfyr 1af, 1954

Cliciwch fan hyn am fwy o wybodaeth ynglyn ag archif Geoff Charles!

Mae’r cofnod hwn yn rhan o Galendr Adfent LlGC. Dilynwch ni ar Flickr, Twitter, Facebook neu Instagram i gael gwybod beth arall rydyn ni wedi’i baratoi ar eich cyfer!

Postiwyd - 20-12-2015 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido / Digitisation / Research / Ymchwil

Treftadaeth Y Wladfa

Cyfieithiad o lythyr gan John Smith oedd ar fwrdd y llong “Montrenegro” (Montenegro?) a ddrylliwyd ger y Wladfa yn Nhachwedd 1871. Cyhoeddwyd y llythyr yn Y Gwladgarwr ar 1 Mehefin 1872. Mae’n rhoi’r disgrifiad canlynol o weithgareddau yn y Wladfa ar ddydd Nadolig:

‘Yn y boreu, bu rhedegau ceffylau, yr oedd deg ar hugain yn ymryson am y gamp, cafwyd sport iawn. Yn y prydnawn, cafwyd gwledd, ac yn yr hwyr cyngherdd yn y dref. Cor y Wladfa a ganasant yn ardderchog o dda.’

Mae ynddo hefyd ddarnau eraill o wybodaeth ddiddorol am fywyd yn y Wladfa ar y pryd.

PATAGONIA

 

 

Quote Box Cymraeg Papur

 

Postiwyd - 16-12-2015 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido / Digitisation / Heb ei gategoreiddio / Research / Ymchwil

Madonna and Child and Beach Children, Notre Dame de la Mer

(c) Claudia Williams; Supplied by The Public Catalogue Foundation

Madonna and Child and Beach Children, Notre Dame de la Mer gan Claudia Williams

Dyddiad: 1983

Olew ar fwrdd, 137 x 121 cm

Rhif derbyn: 200110914

Mae’r cofnod hwn yn rhan o Galendr Adfent LlGC. Dilynwch ni ar Flickr, Twitter, Facebook neu Instagram i gael gwybod beth arall rydyn ni wedi’i baratoi ar eich cyfer!

 

 

 

 

 

 

Postiwyd - 14-12-2015 Dim sylwadau

Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Cofio canrif cawr o Bonterwyd

Ddydd Mawrth, Rhagfyr 17, bydd yn union ganrif ers marw Syr John Rhŷs, yr ysgolhaig Celtaidd o Geredigion a Rhydychen.  Roedd yn un o gefnogwyr cynnar y Llyfrgell Genedlaethol, ac yn un o aelodau cyntaf hen Lys Llywodraethwyr y sefydliad hwn.  Yn ddiweddar, yn addas ddigon, cynhaliwyd cyfres o ddigwyddiadau tros benwythnos yn y Llyfrgell i gofio amdano, ac i ail-gloriannu ei fywyd a’i waith.

Nos Wener, 4 Rhagfyr, lansiwyd y digwyddiadau coffadwriaethol trwy ddadorchuddio penddelw trawiadol newydd o Syr John, a hynny gan ein Llyfrgellydd Linda Tomos a’n Curadur Celf, Lona Mason.  Gwaith y cerflunydd R.L. Gapper yw’r penddelw, wnaed yn wreiddiol ganddo yn 1953, yn unswydd o bosibl ar gyfer Ysgol Syr John Rhŷs ym Mhonterwyd.  Mae’n ychwanegiad gwerthfawr at gasgliad penddelwau’r Llyfrgell.

Yn dilyn y dadorchuddio, cafwyd darlith ddifyr a dadlennol gan yr Athro Angela V. John o Brifysgol Abertawe yn taflu goleuni newydd ar fywydau a gyrfaoedd Myvanwy ac Olwen Rhŷs, merched Syr John.  Er iddynt gael magwrfa freintiedig yn Rhydychen, bu’n rhaid i’r ddwy lafurio’n galed fel merched i sicrhau statws academaidd teilwng yn ystod chwarter cyntaf yr ugeinfed ganrif.  Roedd yn destun gweddus i ddarlith y Canmlwyddiant, o ystyried cefnogaeth John Rhŷs ei hunan i hawliau merched yn Rhydychen.

Ddydd Sadwrn, 5 Rhagfyr, cynhaliwyd cynhadledd academaidd yn y Drwm i ail-gloriannu bywyd a gwaith Syr John Rhŷs.  Cyflwynwyd papurau ar ei gyfraniad fel addysgydd ac ieithydd, ymysg pynciau eraill, a deilliai llawer o’r drafodaeth o ymchwil y cyfranwyr ymysg archif gyfoethog John Rhŷs sydd yma’n ddiogel yn y Llyfrgell.  Cafwyd cipdrem ar yr archif trwy gyfrwng arddangosfa yn Ystafell Summers, a braf oedd gweld cynrychiolaeth gref o Goleg Iesu Rhydychen yn gwerthfawrogi cynnyrch yr hen Brifathro.  Lansiwyd adnodd digidol newydd, cyfran fechan o ohebiaeth John Rhŷs, ond cam i’r cyfeiriad iawn (!), i gyd-fynd â’r gynhadledd.

Ar nodyn personol, cefais gyfle ddydd Llun, wedi’r penwythnos, i bererindota i gyfeiriad Nant-y-moch, ac ymweld â man geni John Rhŷs yn Aberceiro-fach, Ponterwyd.  Seiliau’r bwthyn yn unig sy’n aros, gyda phlac yn nodi mai yno, yn yr unigeddau, y ganed un o ysgolheigion Celtaidd mwyaf ei oes.  Mae’n braf meddwl nad yw’n angof yn 2015, ganrif wedi ei farw.

Maredudd ap Huw

← Older Posts

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog