Blog

Postiwyd - 29-08-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido

Europeana 280

 

Europeana 280 yw’r fenter ar y cyd rhwng Europeana, sef platfform digidol treftadaeth ddiwylliannol Ewrop, a’r Comisiwn Ewropeaidd lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.  Y bwriad yw dathlu’r amrywiaeth odidog o gelf sy’n adrodd stori unigryw am dreftadaeth celf Ewrop a sut mae wedi esblygu dros amser ac i ddangos i bobl sut mae eu gwlad yn rhan o’r dreftadaeth gelfyddydol honno.

 

Mae Gweinidog Diwylliant Cymru wedi cydweithio gyda Llyfrgell Genedlaethol Cymru i ddewis darluniau o bwys cenedlaethol. Mae’r gweithiau a ddewiswyd yn portreadu cyfoeth hanes gweledol Cymru. Yr hyn sy’n ganolog i hanes celf Cymru, yn naturiol, yw ei thirwedd godidog. Daeth Cymru yn gyrchfan ffasiynol i arlunwyr yn ystod ail ran y 18fed ganrif. Dadleua’r hanesydd celf Peter Lord yn ei waith Gwenllian: ‘… roedd y deallusion Saesneg y gweld Cymru fel lle rhyfedd a hynafol, ac roedd arferion, gwisg ac iaith y bobl yn perthyn i oes arall, ystyrid y rhinweddau hyn yn ddeniadol.’ Yn ein detholiad o weithiau ar gyfer Europeana 280 felly, rydym ni wedi cynnwys esiamplau o sut roedd artistiaid y cyfnod yn gweld Cymru wrth iddynt chwilio am y pictiwrésg. Mae’r gweithiau’n cynnwys ‘Castell Dolbadarn’ gan J.M.W. Turner o 1799-1800 a ‘An Overshot Mill in Wales’ gan James Ward o 1847. Rydym hefyd wedi cynnwys y tirlun ‘Farmers on Glyder Fach’ o ca.1980 gan Kyffin Williams, arlunydd Cymreig enwocaf diwedd yr 20fed ganrif.

 

Casgliad portreadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru yw’r casgliad mwyaf o bortreadau Cymreig yn y byd, yn cynnwys dros 65,000 o eitemau. Mae’r portreadau a ddewiswyd i fod yn rhan o Europeana 280 yn cynnig blas o’r portreadau amrywiol sydd gennym yn ein casgliad, o’r portread o Catherine Jones, Colomendy, c. 1740, gan yr arlunydd Cymreig Richard Wilson i’r portread o’r chwaraewr rygbi cenedlaethol Shane Williams gan David Griffiths o 2011.

 

Wedi ei gynnwys hefyd o fewn y prosiect mae’r gwaith ‘The Bellringer of Caernarvon in Costume of Trade’ gan John Cambrian Rowland. Mae hwn yn enghraifft wych o arlunydd crefftus cynhenid Cymreig a oedd yn gweithio yng Nghymru ddiwedd y 19eg ganrif. Mae ei ddarlun o ferch mewn gwisg genedlaethol Gymreig draddodiadol hefyd yn rhan annatod o’n dealltwriaeth o sut y datblygodd ein hymdeimlad o ‘Gymreictod’ yn y 19eg ganrif. Mae maes hanes celf Cymreig yn esblygu’n gyson, yn bennaf oherwydd gwaith haneswyr celf fel Peter Lord a Dr. Paul Joyner sydd wedi deall y rôl hanfodol a chwaraewyd gan arlunwyr gwlad o Gymru yn ystod y 18fed a’r 19eg ganrif i’r canon o hanes celf Cymreig. Rydym yn gobeithio, trwy gynnwys gwaith John Cambrian Rowland, ein bod yn tynnu sylw at yr angen i roi mwy o sylw i’r crefftwyr Cymreig a chwaraeodd ran annatod yn llunio hanes gweledol ein cenedl.

 

Oherwydd eu bod yn artisiaid Cymreig o fri rhyngwladol rydym wedi cynnwys ‘Vase of Flowers’, gan Gwen John o ca.1910 a ‘Studio with Gloves’ gan Shani Rhys James o 1993. Mae gwaith pryfoclyd Shani Rhys James, ‘Studio With Gloves’, yn enghraifft wych o sut mae celf Cymreig yn datblygu drwy’r amser i ymgorffori ffyrdd newydd a deinamig o feddwl.

 

Bydd y 280 o weithiau celf yn ffurfio casgliad arbennig ar yr ‘Europeana Art History Channel’ newydd, sy’n dwyn ynghyd beintiadau mwyaf dylanwadol Ewrop, llawysgrifau goliwiedig a lithograffau, ac yn darparu gweithiau o ansawdd uchel i ymwelwyr a fydd yn tynnu sylw at sut mae Ewrop yn unedig trwy ddiwylliant. Bydd y casgliad yn chwiliadwy, ac yn cael ei integreiddio i blatfform Europeana, ochr yn ochr â deunydd perthnasol arall o lyfrgelloedd, archifau, amgueddfeydd, a chasgliadau clyweledol Ewrop.

 

 

Morfudd Bevan

Curadur Celf Cynorthwyol

Postiwyd - 24-08-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido

Kyffin Williams, ‘The Gathering, Farmers on Glyder Fach’

Dywedodd Kyffin Williams mai hwn yn un o’r gweithiau gorau a beintiodd erioed. Mae’n darlunio un o’i hoff olygfeydd o ffermwyr gyda’u cŵn defaid wedi dod at ei gilydd ar ben mynydd y Glyder Fach yng ngogledd Cymru yn yr eira o dan awyr dymhestlog.

Gellir dadlau mai Kyffin oedd yr arlunydd Cymreig enwocaf diwedd yr 20fed ganrif ac fel y nododd yr hanesydd celf Dr Gareth Lloyd Roderick, ef yw arlunydd ‘cenedlaethol’ poblogaidd Cymru. Cafodd ei wneud yn Academydd Brenhinol ym 1973.

Daeth defnydd Kyffin o baent olew trwchus, wedi ei osod gyda’i gyllell palette ar y cynfas, yn nodweddiadol o’i arddull a daeth yn eiconograffig. Gellir teimlo egni grymus Kyffin yn llifo o’i waith drwy ei ffordd unigryw o daenu’r paent. Dywedodd Kyffin Williams yn ei hunangofiant ‘Across the Straits’ mai ei nod mewn bywyd oedd cofnodi tir a phobl ei blentyndod yn Ynys Môn a gogledd-orllewin Cymru. Roedd yn wir yn arlunydd mynegiadol a honnai iddo greu ei waith gorau pan fyddai’n caniatáu iddo’i hun gael ei ‘… sgubo i ffwrdd mewn twymyn o afiaith neu hyd yn oed ddicter, gorau oll y byddai’r canlyniad terfynol; tra’r oedd meddwl yn ymwybodol yn ddieithriad yn drychinebus’. Fel epileptig teimlai obsesiwn dwys i beintio ac felly roedd yn arlunydd toreithiog – yn cwblhau hyd at dri phaentiad yr wythnos. Gallwn dybio hefyd bod ei frwydr ag iselder wedi chwarae rhan yn ei waith. Dywedodd Kyffin bod ‘… gwythïen felancolaidd yn rhedeg trwy’r rhan fwyaf o Gymry, melancoli sy’n tarddu o’r bryniau tywyll, y cymylau trymion a’r niwl môr gorchuddiol’.

Roedd gan y Llyfrgell Genedlaethol berthynas agos â Kyffin, a daeth carfan fawr o’i ystâd i’r Llyfrgell ar ôl ei farwolaeth yn 2006. Y Llyfrgell Genedlaethol sydd berchen ar y nifer fwyaf o weithiau Kyffin Williams yn y byd.

Mae’r llun yma’n rhan o Europeana 280, lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.

Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol

Postiwyd - 22-08-2016 Dim sylwadau

Casgliadau

Archifo’r We


Pum mlynedd ar hugain yn ôl ar Awst 23 1991 yn CERN, Y Swistir, creodd Tim Berners-Lee y wefan gyntaf i’w harddangos i ddefnyddwyr allanol. Ers hynny gwelsom gynnydd aruthrol yn y defnydd a wnaethpwyd o’r rhyngrwyd, ac erbyn heddiw rydym yn ddibynnol arno i dderbyn y rhan helaeth o’r wybodaeth a ddefnyddiwn. Mae hyn wedi effeithio Llyfrgell Genedlaethol Cymru fel pob sefydliad arall sy’n cynnig gwybodaeth i ddefnyddwyr. Er bod sawl her yn ein hwynebu, daw hefyd cyfleoedd yn sgîl y newid mewn dulliau o ddarganfod gwybodaeth. Un enghraifft o hyn yw archifo gwefannau. Robert Lacey sy’n sôn rhagor am y gwaith yma yn y Llyfrgell:

 

“Ers Ebrill 2013 mae llyfrgelloedd adnau cyfreithiol yn y Deyrnas Gyfunol wedi bod yn archifo gwefannau o dan Ddeddf y Llyfrgelloedd Adnau Cyfreithiol, fel y gwnânt i gyhoeddiadau electronig eraill. Arweinir y gwaith gan y Llyfrgell Brydeinig ac archifir unrhyw wefan sy’n dod o dan barth gwe’r Deyrnas Gyfunol neu Iwerddon. Mae hyn yn cynnwys gwefannau pwysig newyddion a llywodraeth yn ogystal â blogiau cymharol ysgafn. Nid oes modd gwahaniaethu ar sail yr hyn sydd yn ‘bwysig’ ac yn ‘arwyddocaol’ oherwydd cyflawnir y gwaith ar raddfa fawr gan gyfrifiaduron. A phwy sydd i ddweud beth fydd yn bwysig i genedlaethau’r dyfodol beth bynnag? Ar ben y gwaith cywain blynyddol hwn, mae curaduron yn y llyfrgelloedd yn penderfynu ar wefannau sy’n haeddu rhagor o sylw. Caiff y rhain eu harchifo’n ddyddiol, yn wythnosol neu’n llai aml, yn dibynnu ar eu cynnwys.

 

Yr hyn sy’n ymddangos yn rhyfedd i lawer o ddarllenwyr yw fod rhaid iddynt fod yn un o’r llyfrgelloedd adnau cyfreithiol er mwyn gweld y deunydd, er fod y wefan wreiddiol ar gael ar y we yn gwbl agored. Mae hyn oherwydd fod gwefannau yn dod o dan yr un deddfau adnau cyfreithiol â chyhoeddiadau eraill, fel llyfrau print ac e-lyfrau.

 

Adnodd arall yw Archif we’r Deyrnas Gyfunol. Mae’n hŷn na’r archif we adnau cyfreithiol ond ar gael yn rhad ac am ddim i bawb ble bynnag y bônt. Er ei fod yn mynd yn ôl i 2004, mae’n dipyn llai na’r archif arall. Detholir y gwefannau gan nifer o guraduron, gan gynnwys staff LlGC, ac yna, gyda chaniatâd y perchennog, archifir y cynnwys. Mae’n ffynhonnell ddefnyddiol iawn i ymchwilio datblygiad y we dros y blynyddoedd diwethaf.”

 

 

Mae Robert Lacey yn Bennaeth Isadran Datblygu Casgliadau ac yn gyfrifol am adnoddau electronig ac yn rhannol gyfrifol am adnau cyfreithiol di-brint.

Postiwyd - 17-08-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido

Gwen John, ‘Vase of Flowers’

Roedd Gwen John yn arlunydd o fri rhyngwladol. Fe’i ganwyd yn Hwlffordd, Sir Benfro, de-orllewin Cymru yn 1876. Astudiodd yn y Slade School of Fine Art, Llundain yn 1895 ac o 1904 ymlaen treuliodd y rhan fwyaf o’i hamser ym Mharis. Tra’r oedd yno, bu’n astudio yn Ysgol Whistler ac yn modelu a dechreuodd garwriaeth danbaid gyda’r cerflunydd enwog Auguste Rodin.

Cysgodwyd Gwen John gan enwogrwydd ei brawd iau yr artist Augustus John (1878-1961) yn ystod ei bywyd. Dechreuodd ei gwaith ddenu diddordeb tua diwedd ei bywyd, ond dim ond yn y degawdau diwethaf y gwelwyd adfywiad mawr yn y gwerthfawrogiad o waith Gwen John. Erbyn heddiw mae’n derbyn canmoliaeth ryngwladol fel un o’r artistiaid modernaidd cyntaf gan ragori ar enwogrwydd ei brawd.

Y corff benywaidd wedi ei leoli mewn adeilad yw un o brif bynciau gwaith Gwen John, ac ar un adeg dehonglwyd hyn ar gam fel cyfeiriad at ei chymeriad meudwyaidd, ond fel y dadleuai ei brawd Agustus John, ‘… nid oedd hi’n ddiwair na thawedog, ond yn gariadus a balch’. Cymherir ei gwaith yn aml â’r darluniau enwog a grëwyd gan yr artist o’r Iseldiroedd Johannes Vermeer (1632-1675).

Crëwyd y darlun olew ar fwrdd hwn yn yr arddull o beintio sych gyda brwsh impasto ym Mharis, o bosibl wrth i’w pherthynas â Rodin ddod i ben, ac ar ôl marwolaeth sydyn ei chwaer-yng nghyfraith Ida John, gwraig Augustus ym 1907. Gwnaeth Gwen John, gydag anogaeth Rodin, wneud ymdrech hunanymwybodol i ailgydio mewn peintio yn ystod y cyfnod hwn, gan greu rhai o’i lluniau mwyaf adnabyddus, tra’r oedd hi ar yr un pryd yn brwydro yn erbyn iselder a salwch ysbeidiol. Roedd hyn yn y cyfnod cyn iddi ymddiddori fwyfwy yn y ffydd Gatholig. Mae cynnwys y darlun yn gadarn a chytbwys, o achos y ffurfiau a’r siapiau geometrig solet. Mae ymdeimlad o lonyddwch yn perthyn i’r darlun, ond mae yma hefyd ymdeimlad o anesmwythyd oherwydd y dilledyn sydd wedi cael ei daflu dros ddarn o ddodrefn yn y cefndir. Mae ei gwaith yn ein hatgoffa o beintio ôl-argraffiadol, gan iddi ddefnyddio strociau brwsh bach ac arlliwiau clos. Mae’n gwneud marciau hyderus ac mae ei defnydd o liw a thôn yn llawn mynegiant, heb orwneud y golau a’r tywyll.

Mae’r holl waith a grëodd yn ystod y cyfnod hwn mewn lleoliadau preifat – yn bennaf yn ei hystafell mansard ym Mhrovence, lle byddai’n aros yn ofer am ymweliadau Rodin. Roedd felly’n peintio tra’r oedd yn aros. Fel y nodwyd gan David Fraser Jenkins: ‘… mae eu pŵer yn deillio o’u darluniad cywrain eithafol, sy’n awgrymu breuder cyson’. Eto i gyd mae paradocs yn perthyn i’r gweithiau hyn oherwydd eu bod hefyd yn cyfleu cryfder mawr ac annibyniaeth ysbrydol, gan fod y gwaith yn darlunio stiwdio artist fenywaidd annibynnol a oedd wedi teithio o dde-orllewin Cymru i Baris i fyw fel artist, gan dorri tir newydd ar ddechrau’r 20fed ganrif.

Mae’r llun yma’n rhan o Europeana 280, lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.

Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol

Postiwyd - 10-08-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido

Christopher Williams, ‘Sir John Williams’

Disgrifiodd y Prif Weinidog David Lloyd George Christopher Williams fel ‘un o’r arlunwyr mwyaf dawnus o Gymru’. Roedd gan yr artist edmygwyr yn haen uchaf y gymdeithas yn ystod ei oes, ond dim ond yn ddiweddar y gwir werthfawrogwyd ei waith. Er iddo fod yn arlunydd portreadau poblogaidd i’r cyfoethog a’r enwog yn y gymdeithas, dibrisiwyd ei weithiau epig ar themâu Beiblaidd a mytholegol gan feirniaid ar ddechrau’r 20fed ganrif gan eu bod yn anffasiynol yn y cyfnod.

Roedd Christopher Williams yn artist dawnus ac yn Gymro brwd a anwyd ym Maesteg, Pen-y-bont ar Ogwr, de Cymru yn 1873. Yn yr 1890au astudiodd yn yr Ysgol Hyfforddi Celf Genedlaethol yn Ne Kensington, Llundain (y Coleg Celf Brenhinol heddiw) ac yn Ysgolion yr Academi Frenhinol lle dysgodd i barchu’r Hen Feistri. Roedd wedi ymsefydlu yn Llundain erbyn 1904, ond byddai’n aml yn ymweld â Chymru ac yn ystod un o’i ymweliadau galwodd ar Syr John Williams (1840-1926) meddyg, barwnig a sylfaenydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth yn ei gartref ym Mhlas Llansteffan, Sir Gaerfyrddin. Roedd yn bwriadu trafod sefydliadau cenedlaethol newydd Cymru gyda Williams – ond gadawodd gyda chomisiwn o 100-gini i greu’r portread yma o Syr John. Fe’i dylanwadwyd yn drwm gan farn Syr John William ar Gymru a ‘Chymreictod’ a chafodd ei gyflwyno i lawer o ysgolheigion amlwg Cymreig ganddo.

Roedd Williams yn benderfynol o fod yn beintiwr ‘Cymreig’ a daeth yn rhan o’r hyn a elwir yn yr Ail Adfywiad Celtaidd. Ymwelodd â Chyngres Geltaidd 1904 yng Nghaernarfon lle cynhyrfwyd Williams i roi llais i’w ‘Gymreictod’. Cafodd lawer o ysbrydoliaeth o’r Mabinogi a hanes Cymru a pheintio darluniau a ysbrydolwyd gan y themâu yma mewn traddodiad Ewropeaidd dan ddylanwad yr Hen Feistri.

Erbyn heddiw, mae gwaith Williams yn cael ei edmygu a’i lawn werthfawrogi am ei dreiddgarwch gwych, ei berthnasedd cenedlaethol a’i ddawn arbennig. Ysgrifennodd Williams yn 1894: ‘… Rwy’n gobeithio y bydd Llundain, o fewn dim, yn gweld mwy o Gymry yn cymryd rhan flaenllaw mewn Celf. Yr wyf yn argyhoeddedig o hyn, pan fydd Celf yn cael ei wareiddio yng Nghymru, y bydd Cymru yn arwain ar beintio a cherflunio fel y gwneir ar hyn o bryd mewn Cerddoriaeth.’

This painting is part of the Europeana 280 initiative, that involved the 28 European Ministries of Culture working with their national cultural institutions to select at least 10 paintings that represented their country’s contribution to Europe’s art history.

For more information see our Digital Gallery

Postiwyd - 08-08-2016 Dim sylwadau

Newyddion a Digwyddiadau

Newyddion Gwirfoddoli

Bu’r misoedd diwethaf yn llawn bwrlwm i wirfoddolwyr y Llyfrgell. Daeth dros hanner cant ohonynt yma yn wythnosol i gefnogi ein gwaith, gan gyflawni dros 2,200 o oriau gwirfoddoli. Rydym yn ffodus i ddenu pobl o pob oed, cefndir a gallu, fel y dengys y siart yma:

Siart Pie Awst 2016.docx

Mae cynllun gwirfoddoli LlGC wedi bod yn croesawu gwirfoddolwyr er 2012 a’r nod yw:

• Ehangu cyfranogiad yn y sector treftadaeth;
• Darparu amgylchfyd cyffrous, dwyieithog ar gyfer dysgu a chyflawniad personol sy’n gymorth i ddatblygu sgiliau gweithle a hyder personol;
• Cynnig amrywiaeth o dasgau sy’n diwallu buddiannau’r unigolion a’r Llyfrgell;
• Sicrhau bod ein casgliadau cenedlaethol yn fwy hygyrch i’r cyhoedd, o fewn yr adeilad ac ar-lein, trwy ymroddiad ein gwirfoddolwyr.

Gall natur y tasgau gwirfoddoli newid yn gyson. Ar hyn o bryd, mae deuddeg o dasgau amrywiol ar droed, gan gynnwys trawsgrifio testun, creu cronfeydd data, digido, ymchwil a thasgau cadwraeth. Dyma i chi flas ar rhai ohonynt:

Prin fod neb yng Nghymru nad yw’n cysylltu y rhaglen cwis poblogaidd ‘Sion a Siân’ gydag enwau Dai Jones a Jenny Ogwen; ond tybed faint ohonoch sy’n cofio’r fersiwn gwreiddiol, a ddarlledwyd ar ‘Teledu Cymru’ rhwng 1964 a 1967, gyda I. B. Gruffudd yn cyflwyno?  Ceir nifer o ffotograffau o gyflwynwyr a chystadleuwyr ‘Sion a Siân’ dros yr hanner can mlynedd diwethaf, ynghyd â chofnod o rhai o ddelweddau teledu mwyaf eiconig y cyfnod, ymysg y miloedd o negyddion yng nghasgliad ITV CymruWales sydd bellach yng ngofal y Llyfrgell.

Negyddion ITV

Mae ein gwirfoddolwyr yn pori trwy’r negyddion gan eu trosglwyddo i lewys a bocsys mwy prwpasol ar gyfer eu cadwraeth. Ar yr un pryd, maent yn creu cronfa ddata o enwau’r rhaglenni gan ymchwilio ‘TV Times’ y cyfnod am enwau’r enwogion a welir yn y ffotograffau. Cafwyd esiampl o hanes yn cael ei ail-adrodd pan ddaeth un gwirfoddolwraig ar draws lluniau o’r rhaglen ‘Yr Wythnos’, lle y gwelir Geraint Howells, Elystan Morgan ac Emrys Roberts, ymhlith eraill, yn trafod refferendwm Ewrop ym Mehefin, 1975 – bu canlyniad y refferendwm honno yn wahanol iawn i’r un diweddaraf gyda dros 67% o’r boblogaeth yn pleidleisio i aros o fewn y Farchnad Gyffredin!

Gall ein tasgau gwirfoddoli ddiwallu eich diddordeb, o wleidyddiaeth ac adloniant i fyd chwaraeon.  Gyda chyffro llwyddiant tîm pêl-droed Cymru yn ddiweddar yng Nghwpan Ewrop, mae’n amserol iawn bod rhai o’n gwirfoddolwyr yn digido llawlyfrau Cymdeithas Pêl-droed Gorllewin Cymru o 1930 hyd heddiw. Yn ogystal a’r rheolau am y flwyddyn, ceir enwau’r Cyngor a’r aelodau, enwau’r clybiau a chwaraeodd yng ngêm derfynol pob un o’r cystadlaethau cwpan ers 1922 ac enw tîm buddugol pob cynghrair. Roedd y llawlyfrau yma yn cael eu hargraffu yn flynyddol a chopi yn cael ei ddarparu ar gyfer pob clwb a phob dyfarnwr o fewn y gynghrair.

Llawlyfrau

Ar yr un pryd, mae gwirfoddolwyr eraill yn ychwanegu disgrifiadau i ddelweddau archif ‘Elyrch 100’, sef prosiect a fu’n casglu canrif o atgofion, ffotograffau a dogfennau hanesyddol cefnogwyr Clwb Pêl-droed Abertawe ar ddathlu canmlwyddiant yr Elyrch yn 2012.

Cewch weld ffrwyth y llafur uchod yn fuan ar wefan Casgliad y Werin Cymru.

 

Efallai eich bod yn mwynhau ymdrin â phobl yn hytrach na chasgliadau? Os felly, bydd gennych ddiddordeb i glywed ein bod yn chwilio am dîm o wirfoddolwyr dwyieithog i gyfoethogi profiad y rhai sy’n ymweld â’r adeilad. Cewch gyfeirio ymwelwyr at, a cheisio eu hadborth am, ein gwasanaethau, yn ogystal a chynorthwyo tîm hyrwyddo’r Llyfrgell gyda digwyddiadau.

Felly, os oes gennych ychydig o amser yn rhydd pob wythnos, dewch i fod yn rhan o weithgaredd y Llyfrgell. Cewch gyfle i rannu eich sgiliau – yn ogystal â chlonc!

Am ragor o wybodaeth, cysylltwch â Gwyneth ar 01970 632991, neu e-bostiwch: gwd@llgc.org.uk

Gwyneth Davies (Cydlynydd Gwirfoddoli)

Postiwyd - 29-07-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido

Croesi’r ffin: cymru1900wales yn tyfu

Wedi bron i dair blynedd, ac ar ôl casglu dros 290,000 o adysgrifiadau, mae cymru1900wales, gwefan gyfrannu torfol sydd wedi’i datblygu gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru, Comisiwn Henebion Cymru, Prifysgol Cymru a Chasgliad y Werin Cymru, yn tyfu. Mae llwyddiant y prosiect sy’n galluogi i wirfoddolwyr adysgrifio enwau lleoedd a nodweddion ar fapiau Ordnance Survey hanesyddol, wedi ysbrydoli menter sydd hyd yn oed yn fwy uchelgeisiol, ac yn cynnwys ystod ehangach o bartneriaid.

Bydd gwefan newydd GB1900 yn ymgorffori’r data sydd wedi’i chasglu gan wirfoddolwyr ar cymru1900wales.org, a’r nod yn ymestyn i geisio cofnodi pob enw lle a nodwedd o 2il Argraffiad Cyfres Siroedd Ordnance Survey ar gyfer holl wledydd Prydain. Bydd y mapiau diwygiedig a ddefnyddir yn y wefan newydd, sydd wedi’u darparu gan Lyfrgell Genedlaethol yr Alban, yn golygu bod defnyddwyr nawr yn gallu gweld tirwedd Prydain yn fwy eglur, a bydd y gwelliannau i’r proses adysgrifio, sydd wedi’u cyflwyno gan ddatblygwyr o Brifysgol Portsmouth, yn ei gwneud yn haws nag erioed i gyfrannu.

Bydd GB1900 yn wefan deirieithog, ar gael yn y Gymraeg, Gaeleg a Saesneg. Bydd adysgrifwyr cymru1900wales.org yn gallu mewn gofnodi i’r wefan newydd hon gan ddefnyddio yr un wybodaeth gyfrif.

Os ydych chi wedi cyfrannu i cymru1900wales.org yn y gorffennol, byddem yn falch o glywed gennych – cysylltwch â ni

Postiwyd - 27-07-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido

J.M.W. Turner, ‘Dolbadarn Castle’

Mae’r peintiad olew yma o Gastell Dolbadarn ger Llanberis yng ngogledd Cymru yn astudiaeth ar gyfer llun diploma gan Joseph Mallord William Turner sy’n cael ei gydnabod fel yr arlunydd tirlun Prydeinig pwysicaf erioed. Cafodd y darlun diploma hwn ei arddangos yn yr Academi Frenhinol ym 1800 ac yna ei gyflwyno i’r Academi Frenhinol ddwy flynedd yn ddiweddarach. Mae’n astudiaeth felly ar gyfer y peintiad olew pwysicaf o yrfa gynnar yr artist. Cafodd pennill am dynged Owain Goch ap Gruffydd ei gynnwys ochr yn ochr â’r darn diploma yn arddangosfa 1800.

Carcharwyd Owain Goch ap Gruffydd am ugain mlynedd yn 1257 gan ei frawd Llywelyn ap Gruffydd / Llywelyn ein Llyw Olaf (Tywysog brodorol olaf Cymru) yng Nghastell Dolbadarn am wrthryfela. Roedd yn ddigwyddiad trasig yn hanes rheoli brodorol Cymreig. Yn hytrach na pheintio’r union olygfa’n llythrennol fel y digwyddodd, mae gwaith Turner yn crybwyll y digwyddiad drwy’r awyr, y ffigyrau yn y blaen, a phresenoldeb gweladwy y tŵr bygythiol. Portreir Owain Gwynedd yn gwisgo tiwnig goch ac yn cael ei arwain at y castell gan y milwyr. Rydym yn gwybod i Turner wneud pum taith o amgylch Cymru rhwng 1792 a 1799 yn chwilio am dirluniau darluniadwy. Yn ystod ei ymweliad ym 1799 creodd lyfr o frasluniau o Ddolbadarn a arweiniodd at y gwaith terfynol. Cedwir llyfr brasluniau Dolbadarn yn y Tate Britain. Roedd chwedlau, hanes, cestyll a thirwedd fynyddig ddramatig Cymru’n denu Turner. Gwyddom hefyd i Turner ddarllen yn eang am hanes Cymru, yn cynnwys gweithiau Thomas Pennant ac roedd felly’n gyfarwydd â hanes y tywysogion Cymreig.

Gorwedd athrylith Turner yn ei allu i ddysgu o’r Hen Feistri, ond hefyd i wrthryfela a chreu ffyrdd newydd o ddarlunio tirluniau dychmygus trwy ei ddefnydd unigryw o olau. Chwyldrodd ei ddefnydd o strociau brwsh rhydd a’i liwio grymus dirlunio i genedlaethau’r dyfodol. Disgrifiodd John Ruskin, y beirniad celf blaenllaw o Oes Fictoria, Turner fel ‘tad y gelfyddyd fodern’.

Mae’r llun yma’n rhan o Europeana 280, lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.

Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol

Postiwyd - 11-07-2016 Dim sylwadau

Arddangosfeydd / Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Geiriau’r Gyflafan: ymateb bardd

Mae’r arddangosfa Geiriau’r Gyflafan yn dwyn ynghyd ymatebion gan lenorion ac artistiaid Cymru i frwydrau – ac, yn fwy penodol, i golledion – y genedl ar hyd y canrifoedd. Cofnod cyfoes yw ambell un; dro arall, mae bwlch o ganrifoedd lawer rhwng y frwydr a’r ymateb, fel yn achos yr awdl Cilmeri gan Gerallt Lloyd Owen, sy’n fyfyrdod ar gwymp Llywelyn ap Gruffudd yn 1282 a luniwyd saith gan mlynedd yn ddiweddarach. Mae’r englynion hyn yn ymateb i’r arddangosfa ei hun drwy ddwyn ynghyd elfennau o’r llawysgrifau a’r gweithiau sydd i’w gweld ynddi a chan dynnu ar nifer o linellau mwyaf adnabyddus ac ingol ein llên, o’r Gododdin hyd ein dyddiau ni.

 

Gwŷr a aeth, ac aeth pob gŵr yn ddiwyd

i’w ddiwedd; pob milwr

yn hen cyn bod yn henwr,

tyfu’n hen cyn tyfu’n ŵr.

 

Gwŷr a aeth, a daeth pob dyn yn llariaidd

fel y lloer lygadwyn

i’w gadael yn gig wedyn

i’r brain a’r bore ei hun.

 

Gwŷr a aeth, a’r hen grythor a’i alaw

surfelys yn gwylio’r

hogiau a’u beddau’n agor,

a’r sêr mâl mor sur â’r môr.

 

Gwŷr a aeth, ac aeth y gwynt drwy’r deri

diwyro; rhôi’r rhewynt

yn y bedd wyneb iddynt,

enwi gwŷr dienw gynt.

 

Gwŷr a aeth Gatraeth; daeth tri ohonynt,

mor hen â thrueni’r

genedl oll, i archolli

y memrwn hwn â’n gwaed ni.

 

Gruffudd Antur

(Mae Gruffudd Antur yn fyfyriwr ymchwil Ph.D. yn Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Bangor).

 

Bydd arddangosfa Geiriau’r Gyflafan: rhyfel mewn llenyddiaeth Gymreig yn cau ddydd Sadwrn, 30 Gorffennaf 2016.

 

Postiwyd - 06-07-2016 Dim sylwadau

Casgliadau / Digido

Richard Wilson, ‘Catherine Jones of Colomendy’

Roedd yr artist Cymreig Richard Wilson o Benegoes, ger Machynlleth yn dirluniwr arloesol Prydeinig, ond fel y gwelir o’r gwaith hwn roedd hefyd yn bortreadwr medrus iawn. Er nad chofnodir iddo gael unrhyw addysg ffurfiol, roedd ganddo wybodaeth helaeth o’r clasuron a gafodd ddylanwad mawr ar ei waith. Symudodd i Lundain ym 1729 i hyfforddi fel portreadwr. Creodd Wilson y gwaith cynnar yma o Catherine Jones, Colomendy tua 1740, yn fuan ar ôl cwblhau ei brentisiaeth chwe blynedd o dan y portreadydd Thomas Wright. Roedd yr eisteddwraig yn gyfnither i’r artist ac yn berchennog Neuadd Colomendy, ger Llanferres, Sir Ddinbych. Bu farw Richard Wilson mewn tlodi ac yn gymharol ddinod yn Neuadd Colomendy ym mis Mai 1782, a lle bu’r eisteddwraig hefyd farw bedair blynedd yn ddiweddarach. Dadleua’r hanesydd celf David H. Solkin bod pob un o’r portreadau a baentiodd yn y cyfnod yma cyn ei daith i’r Eidal ‘… yn cadw’n fras at ddulliau prif feistri Llundain yn y cyfnod, megis Thomas Hudson ac Allan Ramsay’. Mae’r gwaith hwn o ddiddordeb felly, gan ei fod yn un o’r portreadau olaf iddo eu creu cyn iddo fynd i’r Eidal lle’r arallgyfeiriodd, gan ddod yn un o artistiaid tirlun mwyaf ei gyfnod.

Dychwelodd i Lundain ym 1757 lle sefydlodd ei hun mewn stiwdio yn y Great Piazza, Covent Garden fel arlunydd tirluniau yn yr arddull glasurol ‘ grande’ o olygfeydd Eidalaiddg a thirweddau llenyddol clasurol.  Tyfodd yn fusnes llewyrchus, gyda nifer o brentisiaid – un o’r rhain oedd yr arlunydd Cymreig enwog Thomas Jones (1742-1803). Yn fuan ar ôl hyn daeth Wilson yn un o aelodau sylfaenol yr Academi Gelf Frenhinol. Un o brif lwyddiannau Wilson oedd iddo agor llygaid ei gyd-artistiaid at wychder mawreddog Cymru, ei wlad enedigol, gan arwain y ffordd i genedlaethau o artistiaid y dyfodol archwilio a chofnodi ei rhyfeddodau. Yng nghanol yr 1760au peintiodd Yr Wyddfa o Lyn Nantlle (Snowndon from Llyn Nantlle), Castell Caernarfon a Chader Idris yn ogystal â golygfeydd o Dde Cymru. Mae braslun ar gyfer ei lun o Gastell Conwy a grëwyd gan Wilson ynghanol y 18fed ganrif hefyd yn rhan o’n casgliad yma yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Fel y dywedodd yr hanesydd celf Peter Lord: ‘Mae ei beintiadau wedi cyfrannu’n helaeth at ddatblygu tirwedd Cymru i fod yn eicon sy’n cynrychioli’r Enaid Cenedlaethol.’

Mae’r llun yma’n rhan o Europeana 280, lle bu 28 o Weinidogion Diwylliant Ewropeaidd yn cydweithio gyda’u sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i ddewis o leiaf 10 darlun sy’n cynrychioli cyfraniad eu gwlad i hanes celf Ewrop.

Am fwy o wybodaeth gweler yr Oriel Ddigidol

← Older Posts

Categorïau

Cofnodau wedi Archifo

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog