Papurau Newydd Cymru Arlein

Mae Papurau Newydd Cymru Arlein yn adnodd ar-lein di-dâl gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru lle gallwch ddarganfod miliynau o erthyglau o bapurau newydd hanesyddol o gasgliad cyfoethog y Llyfrgell.

Ar hyn o bryd  mae Papurau Newydd Cymru Arlein yn caniatáu i chi chwilio a chael mynediad i dros 1,100,000 o dudalennau allan o dros 120 o gyhoeddiadau papur newydd yn gyffredinol i fyny at 1910. Mae yr adnodd hefyd yn cynnwys rhai papurau newydd sydd wedi cael eu digido fel rhan o brosiect Y Rhyfel Byd Cyntaf a'r profiad Cymreig.

Ariennir Papurau Newydd Cymru Arlein yn rhannol gan Gronfa Buddsoddi Cyfalaf Strategol a’r Gronfa Ddatblygu Ranbarthol Ewropeaidd drwy Lywodraeth Cymru.

Mynegwch eich barn

Rydym yn parhau i chwilio am ffyrdd o wella Papurau Newydd Cymru a buasem yn croesawu eich sylwadau ac awgrymiadau.

Rhowch wybod i ni beth yw eich barn am y safle gan ddefnyddio 'Cysylltwch â ni' a leolir ar waelod pob tudalen.

Hanes cyhoeddi papurau newydd yng Nghymru

Datblygodd cyhoeddi papurau newydd yn araf iawn yng Nghymru o’i gymharu â gweddill Prydain, a sefydlwyd y wasg argraffu cyntaf ym 1718.  Profodd Cymru newidiadau cymdeithasol radical yn ystod hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac roedd cyhoeddi papurau newydd yn ymateb i ymwybyddiaeth wleidyddol gynyddol y genedl, y cynnydd yn y boblogaeth a’r economi diwydiannol cyfoethog.

Y papur newydd cyntaf i’w gyhoeddi yng Nghymru oedd ‘The Cambrian’ yn Abertawe ym 1804. Ar  y pryd roedd Abertawe yn dechrau datblygu’n dref fasnachol a diwydiannol, gyda’r rhwydweithiau cyfathrebu a oedd ei angen ar gyfer dosbarthu’r papur i’r siaradwyr a darllenwyr Saesneg a oedd yn y lleiafrif ym mhrif drefi De Cymru. Dilynodd Gogledd Cymru yn fuan wedi hynny gyda’i wythnosolyn cyntaf, The North Wales Gazette, a gychwynnwyd ym Mangor gan deulu Broster o Gaer ym 1808. Dwy flynedd yn ddiweddarach ymddangosodd y Carmarthen Journal, ar gyfer darllenwyr yng Ngorllewin Cymru.

Seren Gomer oedd y papur wythnosol cyntaf Cymraeg ei iaith, a gychwynnwyd gan Joseph Harris ym 1814. Yn wahanol i’r papurau y cyfeiriwyd atynt uchod, anelai Seren Gomer at fod yn bapur cenedlaethol a geisiai gynrychioli Cymru gyfan, gan atgyfnerthu’r iaith Gymraeg.

Y papur dyddiol cyntaf a gyhoeddwyd yng Nghymru oedd ‘The Cambrian Daily Leader’ (1861), ond y Western Mail (1869) a ddatblygodd i fod yn brif bapur newydd dyddiol Cymru, ac mae’n parhau'r un fath hyd heddiw.

Sut y digidwyd y papurau newydd gwreiddiol?

Sganiwyd y casgliad yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn dilyn buddsoddiad mewn stiwdio ddigido newydd, unedau sganio arbenigol a dulliau rheoli llif gwaith er mwyn darparu’r capasiti ar gyfer tîm o staff ymroddedig i baratoi a sganio pob tudalen.

Bu'r tîm paratoi yn cofnodi rhifau'r rhifynnau a'r tudalennau (metadata) cyn eu trosglwyddo i'r tîm digido ar gyfer sganio. Mae cyflwr ac ansawdd y cyfrolau'n amrywio'n fawr ac mewn rhai achosion roedd angen gwneud gwaith cadwraeth cyn sganio’r tudalennau bregus.

Wedi hyn, proseswyd y sganiau digidol, sydd yn y bôn yn ‘ffotograffau digidol’ o’r tudalennau, gyda meddalwedd Adnabod Nodau’n Optegol er mwyn gwneud y testun yn chwiliadwy, a defnyddiwyd proses lled-awtomatig i adnabod y gwahanol erthyglau ar y dudalen.

Diogelir pob ffeil ddigidol am byth yn system rheoli asedau digidol cadarn Llyfrgell Genedlaethol Cymru sydd wedi ei ehangu'n sylweddol i sicrhau bod cymaint â phosibl o le storio ar gyfer y project yma.

Cyhoeddiadau Papur Newydd

Bydd Papurau Newydd Cymru Arlein yn parhau i dyfu yn y dyfodol. Sylwer bod y casgliad digidol yn adlewyrchu daliadau ffisegol Llyfrgell Genedlaethol Cymru ac na fydd holl rifynnau’r papur newydd ar gyfer y dyddiadau a nodwyd ar gael.

Papur Newydd Blynyddoedd Argaeledd
Aberdare Leader 1902-1910; 1913-1919 Ar gael
Aberdare Times 1861-1902 Ar gael
Abergavenny Chronicle 1909-1910; 1914-1919 Ar gael
Abergavenny Mail 1914 Ar gael
Aberystwyth Observer 1858-1861; 1864-1900; 1902-1910 Ar gael
Aberystwyth Times 1868-1870 Ar gael
Aberystwyth Visitor's List and Guide 1887 Ar gael
Adsain 1906; 1914-1919 Ar gael
Amman Valley Chronicle 1913-1919 Ar gael
Amserau 1846-59 Ar gael
Baner ac Amserau Cymru 1857-1910; 1914-1919 1857-1910 Newydd yn Haf 2015
Barmouth and County Advertiser 1914-1917 Ar gael
Barry Dock News 1889-1910; 1914-1918 1889-1910 Newydd yn Haf 2015
Barry Herald 1896-1910 Ar gael
Brecon and Radnor Express 1914-1918 Ar gael
Brecon County Times 1866-1869; 1900; 1905-1910; 1913-1919 1900;1905-10 Newydd yn Haf 2015
Brecon Reporter 1865-1867 Ar gael
Brython (Lerpwl) 1914-1919 Ar gael
Brython Cymreig 1892-1901; 1906-1910 Ar gael
Caernarvon and Denbigh Herald 1836-1910 Ar gael
Cambrian Daily Leader 1913; 1914-1918; 1919 Ar gael
Cambrian 1804-1860; 1870-1910 Ar gael
Cambrian News 1860-1910; 1914-1919 Ar gael
Cardiff and Merthyr Guardian 1845-1874 Ar gael
Cardiff Times 1858-1910 Ar gael
Cardigan Bay Visitor 1887-1905 Ar gael
Cardigan Observer 1878-1897 Newydd yn Haf 2015
Carmarthen Journal 1810-1812; 1828-1831; 1889-1893; 1901-1910; 1913-1919 Ar gael
Carmarthen Weekly Reporter 1860-1910; 1913-1919 Ar gael
Celt 1878-1879; 1881-1906 Ar gael
Cheshire Observer 1901-1908 Ar gael
Chester Courant 1897-1908 Ar gael
Clorianydd 1897-1907; 1909-1910; 1914-1919 Ar gael
Colwyn Bay & North Wales Weekly News 1892; 1894-1907 Ar gael
County Echo [Pembrokeshire] 1893-1896; 1901-1910 Ar gael
County Observer and Monmouthshire Central Advertiser 1867-1878; 1881-1884; 1899-1908 Ar gael
Cymro a'r Celt Llundain 1907-1910 Ar gael
Cymro [Lerpwl a'r Wyddgrug] 1890-1907; 1914-1919 Ar gael
Darian 1914-1919 Ar gael
Demetian Mirror 1840 Ar gael
Denbighshire Free Press 1882-1910; 1914-1919 Ar gael
Dinesydd Cymreig 1914-1919 Ar gael
Drafod 1913-1919 Ar gael
Drych 1875-1878; 1881-1900; 1914-1919 Ar gael
Dydd 1868-1870; 1872-1890; 1892-1910; 1914-1919 Ar gael
Evening Express 1891-1899; 1900-1910 1900-1910 Newydd yn Haf 2015
Flintshire Observer 1864-1900; 1907-1910; 1913-1915 1864-1900; 1907-1910 Newydd yn Haf 2015
Genedl 1914-1917 Ar gael
Genedl Gymreig 1877-1900 Newydd yn Haf 2015
Glamorgan Free Press 1897-1899 Ar gael
Glamorgan Gazette 1894-1895; 1906-1910; 1914-1919 Ar gael
Glamorgan, Monmouth and Brecon Gazette 1832-1843 Newydd
Goleuad 1869-1910; 1914-1919 1869-1910 Newydd yn Haf 2015
Gwalia 1883; 1897-1910 Ar gael
Gwladgarwr 1858-1882 Ar gael
Gwyliedydd 1877-1908 Ar gael
Gwyliedydd Newydd 1910; 1914-1919 Ar gael
Haverfordwest and Milford Haven Telegraph 1857-1910; 1914-1919 Ar gael
Herald Cymraeg 1901-1910; 1914-1919 1901-1910 Newydd yn Haf 2015
Herald of Wales and Monmouthshire Recorder 1897; 1914-1919 Ar gael
Illustrated Usk Observer 1855-1866 Ar gael
Llais y Wlad 1874-1884 Ar gael
Llais Llafur 1914-1919 Ar gael
Llan 1881-1910; 1913-1919 Ar gael
Llandudno Advertiser and List of Visitors 1896-1910 Ar gael
Llanelly Mercury 1897; 1909-1910 Ar gael
Llanelly Star 1910; 1914-1919 Ar gael
Llangollen Advertiser 1868-1873; 1875-1903; 1905-1908; 1909-1910; 1914-1919 Ar gael
London Kelt - Celt Llundain 1895-1904 Ar gael
London Welshman - Cymro Llundain 1904-1906 Ar gael
Merthyr Express 1864-1869; 1909-1910 Ar gael
Merthyr Pioneer 1914-1919 Ar gael
Merthyr Telegraph 1855-1881 Ar gael
Merthyr Times 1895-1897 Ar gael
Monmouth Guardian 1914-1919 Ar gael
Monmouthshire Merlin 1829-1884 Ar gael
Montgomery County Times 1893-1900 Ar gael
Montgomeryshire Express and Radnor Times 1892-1908 Ar gael
Negesydd 1895-1909 Ar gael
North Wales Chronicle 1827-1900; 1914-1919 Newydd yn Haf 2015
North Wales Express 1878-1910 Ar gael
North Wales Gazette 1808-1816; 1823-1825 Ar gael
North Wales Times 1897-1900 Ar gael
North Wales Weekly News 1909-1910 Ar gael
Papur Pawb 1893-1904; 1909-1910 Ar gael
Pembroke County Guardian 1898-1910 Ar gael
Pembrokeshire Herald 1844-1891; 1901-1910 Ar gael
Penarth Chronicle 1895 Ar gael
Pontypool Free Press 1859-1869; 1872-1893 Ar gael
Pontypridd Chronicle 1881-1883; 1886-1905 Ar gael
Potter's Electric News 1859-1868 Ar gael
Prestatyn Weekly 1905-1910 Ar gael
Principality 1848-1850 Ar gael
Rhedegydd 1878-1879; 1886; 1889; 1893-1910 Newydd
Rhondda Leader 1899-1910 Ar gael
Rhos Herald 1909-1910 Ar gael
Rhyl Advertiser 1878-1887; 1893 Ar gael
Rhyl Journal 1889-1910 Ar gael
Rhyl Record and Advertiser 1888-1910 Ar gael
Seren Cymru 1851-1852; 1856-1857; 1860-1910; 1913; 1914-1918; 1919 Ar gael
Seren Gomer 1814-1815 Ar gael
South Wales Daily News 1872-1900 Newydd yn Haf 2015
South Wales Daily Post 1893-1900; 1910 Ar gael
South Wales Echo 1880-1882; 1885-1900 Newydd yn Haf 2015
South Wales Star 1891-1894 Ar gael
South Wales Weekly Post 1914-1919 Ar gael
Swansea Gazette and Daily Shipping Register 1909-1910 Ar gael
Tarian y Gweithiwr 1875-1910 Ar gael
Tenby Observer 1854-1860; 1867-1889; 1909-1910 Newydd yn Haf 2015
Towyn on Sea and Merioneth County Times 1897-1905 Ar gael
Tyst a'r Dydd 1871-1891 Ar gael
Tyst Cymreig 1867-1870 Ar gael
Tyst 1892-1910; 1914-1917 Ar gael
Udgorn 1913-1918 Ar gael
Weekly Mail 1879-1910 Ar gael
Welsh Coast Pioneer 1900-1910 Ar gael
Welsh Gazette 1899-1910 Ar gael
Welshman 1835-1910 Ar gael
Werin 1885-1900 Ar gael
Western Mail 1869-1900 Newydd yn Haf 2015
Wrexham Guardian 1875-1879 Ar gael
Wrexham Weekly Advertiser 1854-1900 Newydd yn Haf 2015
Wythnos a'r Eryr 1899-1903; 1909-1910 Ar gael

Data Agored

Mae'r Llyfrgell wedi ymrwymo i rannu'r data y tu ôl i wefan Papurau newydd arlein. Bydd mynediad i'r APIs sy'n sylfaen i'r wefan hon ar gael yn fuan.

Oedd y dudalen yn ddefnyddiol?